Alice Winocour: «Η ασθένεια είναι εσωτερικός πόλεμος αλλά δεν είναι όλη η ταυτότητα μιας γυναίκας»

Στην καινούργια της ταινία, Couture, η Alice Winocour μεταφέρει το βλέμμα της στον λαμπερό και χαοτικό κόσμο της Εβδομάδας Μόδας στο Παρίσι, μόνο και μόνο για να τον ανατρέψει εκ των έσω.

Γιατί η ταινία της δεν είναι, στην πραγματικότητα, μια ταινία για τη μόδα. Είναι μια ταινία για το σώμα, για την ασθένεια, για τη γυναικεία εμπειρία, για την ταυτότητα, για τη μητρότητα, για την απώλεια, αλλά και για τη ζωή που επιμένει.

Με πρωταγωνίστρια την Angelina Jolie στον ρόλο της Maxine, μιας Αμερικανίδας σκηνοθέτιδας που διαγιγνώσκεται με καρκίνο του μαστού ενώ βρίσκεται στο Παρίσι για δουλειά, η ταινία Couture μιλά με ευαισθησία για τις ρωγμές που κρύβονται πίσω από την τέλεια εικόνα και το κάνει με τον τρόπο που μόνο η Winocour ξέρει: μετατρέποντας το τραύμα σε κινηματογραφική εμπειρία, και την ευθραυστότητα σε δύναμη.

Στη συζήτησή μας, η δημιουργός μιλά για το πώς η μόδα γίνεται μεταφορά του σύγχρονου κόσμου, για τον προσωπικό πυρήνα της ιστορίας, τη δική της διάγνωση, για το σώμα που αλλάζει, για τις γυναίκες που αρνούνται να οριστούν από την ασθένεια, αλλά και για εκείνη τη συγκλονιστική αίσθηση ότι, ακόμη και μέσα στις πιο σκοτεινές στιγμές, η ζωή συνεχίζεται. Φυσικά, η σχέση που ανέπτυξε η Winocour με την Angelina Jolie κρύβει τα δικά της μυστικά, τα οποία όμως η δημιουργός μας αποκαλύπτει.

Παρότι η ταινία εκτυλίσσεται μέσα στην Εβδομάδα Μόδας στο Παρίσι, ένιωσα ότι δεν είναι μόνο μια ταινία για τη μόδα. Είναι περισσότερο μια ταινία για το σώμα, την ασθένεια και την επιβίωση. Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στη λάμψη αυτού του κόσμου, του κόσμου της μόδας και την ανθρώπινη ευθραυστότητα;

Αυτός ήταν ακριβώς ο σκοπός της ταινίας: να λειτουργήσει η μόδα σαν μεταφορά για τον σύγχρονο κόσμο. Έναν κόσμο στον οποίο πρέπει να κρύβεις τις πληγές σου, να παρουσιάζεις μια τέλεια εικόνα. Δεν ήξερα τίποτα για τη μόδα, αλλά μου έδωσε έναν τρόπο να εκφράσω κάτι πολύ συγκεκριμένο.

Υπάρχει κάτι τραγικό αλλά και ποιητικό, για μένα, στο να βλέπεις αυτή τη γυναίκα να έρχεται αντιμέτωπη με την ιδέα του θανάτου της μέσα σε έναν τόσο λαμπερό και φρενήρη κόσμο όπως η Fashion Week.

Για μένα ο κόσμος της μόδας είναι ο κόσμος του εφήμερου. Είναι μια αδιάκοπη κούρσα. Χρειάζεται τόσος χρόνος για να προετοιμαστούν αυτές οι επιδείξεις και αυτά τα φορέματα, ώρες και ώρες προετοιμασίας για ένα σόου που διαρκεί πέντε ή δέκα λεπτά το πολύ.

Όταν η Maxine λέει ότι η μόδα είναι «άχρηστη αλλά απαραίτητη», μοιάζει σχεδόν σαν σχόλιο πάνω στην ανθρώπινη ανάγκη για ομορφιά, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές. Ήταν κάτι που θέλατε να υποδηλώσει η ταινία;

Υπάρχει μια πολύ δυνατή στιγμή στην ταινία, όπου η Maxine φαίνεται αποφασισμένη να ολοκληρώσει τη δουλειά της, να τελειώσει την ταινία της, πριν αντιμετωπίσει την επείγουσα πραγματικότητα της ασθένειάς της. Ο γιατρός επιμένει. Και αυτό αντανακλά κάτι πολύ ανθρώπινο: τον τρόπο που μερικές φορές προσκολλόμαστε στις υποχρεώσεις μας, ακόμη κι όταν βρισκόμαστε μπροστά στη δυσκολότερη στιγμή της ζωής μας. Τι θέλατε να εξερευνήσετε μέσα από αυτή την ένταση ανάμεσα στη δημιουργική αφοσίωση και την ξαφνική αντιπαράθεση με τη θνητότητα της Maxine;

Ναι, γιατί νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που μαθαίνεις όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με την ασθένεια, και ειδικά με τον καρκίνο. Είναι σαν να μπαίνεις σε έναν κόσμο που δεν γνωρίζεις, με νέους κανόνες, με έναν νέο τρόπο ομιλίας. Και είναι ένας βίαιος κόσμος, γιατί είναι ένας κόσμος πολέμου.

Για μένα ο κόσμος της μόδας είναι επίσης σαν μια ξένη χώρα και αυτό ήταν κάτι που με ενδιέφερε: το ότι η Angelina δεν μιλά τη γλώσσα του γιατρού. Σαν να προέρχονται από διαφορετικές χώρες. Υπάρχει βία, ναι, αλλά ταυτόχρονα εκείνος της σώζει τη ζωή. Άρα υπάρχει κάτι πολύ σύνθετο ανάμεσά τους.

Ήθελα επίσης να δείξω ότι όλα αυτά χρειάζονται χρόνο. Όλες οι θεραπείες χρειάζονται χρόνο. Στην αρχή εκείνη δεν καταλαβαίνει πραγματικά τι συμβαίνει. Θα χρειαστεί να περάσει μέσα από αυτή τη διαδικασία.

Ως κάποια που έχει περάσει προσωπικά από χημειοθεραπείες, με συγκλόνισε ο τρόπος που η ταινία αποτυπώνει τον ψυχολογικό αντίκτυπο της ασθένειας, όχι μόνο τον φόβο της ίδιας της διάγνωσης, αλλά και τις ορατές μεταμορφώσεις: την απώλεια των μαλλιών, το χειρουργείο. Ως δημιουργός, πώς προσεγγίσατε αυτή τη βαθιά ανθρώπινη εμπειρία της απώλειας ταυτότητας, ειδικά για εμάς τις γυναίκες, που η απώλεια των μαλλιών μπορεί να είναι τόσο καθοριστική;

Ναι, γιατί για μένα η ταινία έδειξε πραγματικά, το κατάλαβα εκ των υστέρων, αφού την είχα ολοκληρώσει, ότι μπορούσα να ταυτιστώ με όλους τους χαρακτήρες.

Γι’ αυτό βάλαμε και τη σκηνή του σεξουαλικής επαφής, γιατί είναι η στιγμή, η τελευταία φορά που εκείνη θα κάνει έρωτα με ολόκληρο το σώμα της, με τα δύο της στήθη. Άρα, ναι, ήταν ένας τρόπος να πει αντίο στο σώμα της. Δηλαδή στο σώμα που είχε και ταυτόχρονα ήταν και ένα είδος γιορτής αυτού του σώματος που επρόκειτο να πεθάνει.

Η μητρότητα μοιάζει να είναι κάτι που διατρέχει τις ταινίες σας. Ενώ στο Proxima είχαμε τη φυσική απόσταση ανάμεσα σε μια μητέρα και το παιδί της, το Couture αποκαλύπτει μια συναισθηματική απόσταση: μια μητέρα που επιλέγει να κρατήσει την αλήθεια για την ασθένειά της μακριά από την κόρη της. Τι σας τράβηξε σε αυτή την επώδυνη αλλά προστατευτική μορφή μητρικής αγάπης;

Και αυτό είναι εμπνευσμένο από τη δική μου ζωή και από το πόσο δύσκολο ήταν για μένα να το πω στην κόρη μου. Και νομίζω ότι είναι πολύ συνηθισμένο. Δεν είναι εύκολο να πεις στα παιδιά σου τέτοια νέα.

Μου φαινόταν πολύ δυνατό στο σενάριο ότι η μητέρα είναι χαμένη και, επειδή και η κόρη είναι χαμένη μέσα στην πόλη, πρέπει και εκείνη να βρει τον δρόμο της. Και αυτό επίσης εμπνεύστηκε από τη δική μου κόρη, που εκείνη την περίοδο ήταν συνέχεια μέσα στην πόλη, σαν να μην ήξερε προς τα πού να πάει. Μου φαίνεται ποιητικό το ότι, επειδή η κόρη είναι χαμένη, βοηθά τελικά και τη μητέρα να βρει τον σωστό δρόμο για τη ζωή της.

Από το Augustine μέχρι το Proxima, έχετε αφηγηθεί συχνά ιστορίες γυναικών που βρίσκονται σε ακραίες συνθήκες. Πιστεύετε ότι οι γυναίκες διαθέτουν μια ιδιαίτερη δύναμη όταν έρχονται αντιμέτωπες με τις δυσκολότερες στιγμές της ζωής;

Ναι, σίγουρα. Ήθελα να δείξω στην οθόνη γυναίκες που δεν βλέπω, γυναίκες που νιώθω ότι δεν εκπροσωπούνται αρκετά, γυναίκες που δεν φαίνονται πραγματικά, γυναίκες που είναι στη σκιά.

Και είναι πάντα γυναίκες που αρνούνται τον ρόλο του θύματος, που παλεύουν για την ταυτότητά τους.

Είναι ένας εσωτερικός πόλεμος, αλλά υπάρχουν πολλές άλλες όψεις μιας γυναίκας που βρίσκεται σε πόλεμο.

Το Couture τελειώνει με μια ήσυχη υπενθύμιση ότι η ζωή συνεχίζεται, ό,τι κι αν περνάμε. Ήταν αυτός ο τρόπος σας να πείτε ότι η ζωή, μέσα σε όλο της το χάος και την ομορφιά, συνεχίζει να προχωρά ακόμη και στις πιο εύθραυστες στιγμές μας;

Ναι, και είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που φωνάζουν. Ξέρετε, φωνάζουν, και στην αρχή εκείνη ακούει μόνο τις φωνές από το εσωτερικό του δωματίου του ξενοδοχείου της, κι αυτές μοιάζουν με κραυγές τρόμου. Αλλά ταυτόχρονα είναι και κραυγές χαράς.

Αυτός ήταν πραγματικά ο στόχος της ταινίας: να γιορτάσει τη ζωή, να γιορτάσει τις γυναίκες μαζί, να δείξει ότι στηρίζουν η μία την άλλη, να πει ότι δεν είσαι μόνη, ότι αν έχεις περάσει τέτοιες καταστάσεις, κι εμείς έχουμε περάσει από εκεί. Ήθελα να μοιραστούμε κάτι, να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον. Είναι ένας τρόπος να συναντηθούμε και να μοιραστούμε.

Η Angelina Jolie έχει μιλήσει ανοιχτά για το οικογενειακό της ιστορικό με τον καρκίνο του μαστού. Εσείς μου μιλήσατε για τη δική σας εμπειρία. Επηρέασε αυτή η κοινή συνείδηση του θέματος τη συναισθηματική αλήθεια του χαρακτήρα κατά τη συνεργασία σας;

Ναι, φυσικά δημιούργησε έναν ιδιαίτερο δεσμό ανάμεσά μας. Αλλά ταυτόχρονα δεν ήταν μόνο αυτό που μας συνέδεε. Υπήρχε και η ιδέα να κάνουμε μια πολιτική ταινία για τις γυναίκες.

Για κάποια όπως η Angelina, το να μοιραστεί αυτή την ταινία με άλλες γυναίκες ήταν επίσης κάτι πολύ πολιτικό.

Θα μπορούσαμε να είχαμε πει μόνο την ιστορία της Maxine με τον εραστή και τον γιατρό. Αλλά για μένα υπήρχε κάτι πολύ σημαντικό στο να κάνω μια ταινία με πολλές γυναίκες από διαφορετικά μέρη του κόσμου, που περνούν δύσκολες στιγμές, που εμπιστεύονται η μία την άλλη, αλλά έχουν και μικρές στιγμές για να μοιραστούν.

Πολλές από τις ταινίες σας έχουν έντονη την αίσθηση του σώματος ως χώρου όπου εγγράφονται η μνήμη, το τραύμα και η μεταμόρφωση. Πώς δουλεύετε με τους ηθοποιούς για να εκφράσετε αυτή τη διάσταση χωρίς να στηρίζεστε υπερβολικά στον διάλογο;

Ναι, είναι κάτι που αγαπώ. Εννοώ, κάθε φορά λέω ότι αυτή τη φορά θα είναι πολύ διαφορετικά, αλλά πάντα ξαναγυρνάει σε μια ιστορία για το τραύμα ή για το σώμα, γιατί με συναρπάζει.

Με συναρπάζει ο τρόπος με τον οποίο ξαναγράφεις τον εαυτό σου μέσα από τη σάρκα, το αίμα, τον πόνο και το συναίσθημα και ο κινηματογράφος είναι ένα είδος τέχνης της παρηγοριάς, κάτι που μπορείς να μοιραστείς με άλλους.

Θα έλεγα ότι είναι κάτι σαν τη βροχή, σαν μια τεράστια καταιγίδα και την καταστροφή που φέρνει. Υπάρχει κάτι σε αυτό που το βρίσκω συναρπαστικό. Ίσως γι’ αυτό γράφω. Ίσως είναι μέρος του DNA μου.

Δεν μπορώ πραγματικά να εξηγήσω γιατί, αλλά είναι αλήθεια ότι όλες οι ταινίες μου το έχουν αυτό το κοινό στοιχείο και μου αρέσει επίσης αυτός ο πολύ σωματικός κινηματογράφος, όπου η έκφραση περνά μέσα από την ίδια την κινηματογράφηση, αλλά και μέσα από τον ήχο.

Ξέρετε, είμαι τυφλή από το ένα μάτι, οπότε για μένα όλα κρύβουν πάντα κάτι πολύ σωματικό.

Και ίσως αυτό είναι τελικά το πιο ουσιαστικό που αφήνει πίσω του το Couture: όχι μια ιστορία για την ασθένεια, αλλά μια ιστορία για τη ζωή μέσα σε αυτήν.

Για το πώς το σώμα αλλάζει, αλλά η ταυτότητα δεν χάνεται, για το πώς ο φόβος συνυπάρχει με την επιθυμία, η απώλεια με τη σύνδεση, η σιωπή με την ανάγκη να ειπωθούν τα πιο δύσκολα.

Σε έναν κόσμο που απαιτεί τελειότητα, η Alice Winocour επιλέγει να κοιτάξει τις ρωγμές και μέσα από αυτές να μιλήσει για κάτι βαθιά ανθρώπινο: ότι ακόμη και όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν, η ζωή συνεχίζεται και ίσως, μέσα σε αυτό το χάος, βρίσκονται και οι πιο αληθινές και οι πιο όμορφες στιγμές μας.

Couture Info:

Η ταινία κυκλοφορεί στις 19 Μαρτίου στους κινηματογράφους από την TFG

Στον έντονα φορτισμένο κόσμο του Paris Fashion Week, οι ζωές τριών γυναικών διασταυρώνονται: η Μαξίν (Τζολί), σκηνοθέτιδα στα σαράντα της, ανακαλύπτει ότι έχει καρκίνο του μαστού και επανασυνδέεται απροσδόκητα με έναν γνώριμο συνεργάτη (Γκαρέλ)· η Άντα (Ανέι), ένα νέο πρόσωπο στον χώρο του μόντελινγκ, προσπαθεί να ξεφύγει από ένα προδιαγεγραμμένο μέλλον στο Νότιο Σουδάν και η Ανζέλ (Ραμφ) είναι μια μακιγιέζ που δουλεύει στη σκιά των πασαρέλων.

Καθώς οι διαδρομές τους ενώνονται, η ταινία φωτίζει τη σιωπηλή αντοχή που κρύβεται πίσω από τη δημόσια εικόνα και τονίζει την απίστευτη αλληλεγγύη που ενώνει αυτές τις γυναίκες, πέρα από επαγγέλματα, κουλτούρες και ηπείρους.

Σκηνοθεσία: Αλίς Βινοκούρ Ηθοποιοί: Αντζελίνα Τζολί, Λουί Γκαρέλ, Έλα Ραμφ, Ανιέρ Ανέι, Βενσάν Λιντόν Είδος: Δράμα Διάρκεια: 106’