Επιβράβευση ή τιμωρία; Σύγχρονες προσεγγίσεις διαπαιδαγώγησης που ενισχύουν τη σχέση γονέα–παιδιού

Και κάπου εκεί, ανάμεσα στα ανάμεικτα συναισθήματα που φέρουν μαζί τους τέτοιες καταστάσεις, γεννιέται το γνώριμο ερώτημα: «Πώς βάζεις όρια χωρίς να χάσεις τη σύνδεση με το παιδί σου;».

Σήμερα, σίγουρα, η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη. Και αυτό γιατί οι σύγχρονες προσεγγίσεις στη διαπαιδαγώγηση μετακινούν το επίκεντρο από τον έλεγχο στη σύνδεση και από την τιμωρία στην καθοδήγηση και τη θετική ενίσχυση.

Σε αυτήν τη λογική κινείται και η Εθνική Δράση του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF για την προαγωγή της υγείας παιδιών και οικογενειών, μέσα από τον πυλώνα της θετικής γονεϊκότητας, «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα». Στόχος είναι να δοθούν στους γονείς πρακτικά εργαλεία για την καθημερινότητα, απαντώντας σε ένα βασικό ερώτημα: «Πώς μεγαλώνουμε παιδιά που δεν υπακούν απλώς, αλλά νιώθουν ασφαλή, ικανά και συναισθηματικά δυνατά;».

Όταν η τιμωρία δεν είναι πια η εύκολη λύση

Για πολλά χρόνια, μεγαλώσαμε με την ιδέα ότι η τιμωρία είναι ο πιο άμεσος τρόπος για να βάλουμε όρια στα παιδιά μας. Μια φωνή, ένα «αν το ξανακάνεις…». Και ναι, συχνά λειτουργεί τη στιγμή εκείνη. Αλλά το ερώτημα είναι άλλο: Τι μένει στο παιδί μετά;

Βλέπεις, είναι γνωστό ότι τα παιδιά δεν μαθαίνουν πραγματικά όταν νιώθουν φόβο, αλλά όταν αισθάνονται πραγματικά συνδεδεμένοι και ασφαλείς με εμάς τους γονείς. Γιατί, όταν ένα παιδί νιώθει ότι το ακούν και το καταλαβαίνουν, είναι πολύ πιο πιθανό να συνεργαστεί, να αναγνωρίσει τα λάθη του και να καταλάβει πόσο σημαντικά είναι τα όρια σε μία σχέση.

Σε αυτό το σημείο έρχεται η επιβράβευση, όχι ως υλικό «αντάλλαγμα», αλλά ως αναγνώριση της προσπάθειας, για ενισχύσει την αίσθηση ικανότητας και αυτοπεποίθησης του παιδιού. Κατάλαβες τώρα ποιο είναι το νόημα της θετικής γονεϊκότητας ή μάλλον του προγράμματος «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα»;

Η καθημερινότητα αλλάζει όταν αλλάζουμε και εμείς

Η θεωρία είναι χρήσιμη, αλλά η καθημερινότητα με τα παιδιά ξέρουμε καλά ότι είναι πιο απαιτητική. Γιατί υπάρχουν μέρες που μπορεί να είμαστε χωρίς ύπνο και, όμως, πρέπει να τρέξουμε για να τα προλάβουμε όλα και, ταυτόχρονα, να είμαστε προετοιμασμένοι ως γονείς για εκείνες τις στιγμές που όλα δοκιμάζονται. Και κάπου εκεί είναι που συνειδητοποιούμε ότι χρειάζονται πρακτικά εργαλεία, όχι απλώς «καλές προθέσεις».

Εδώ έρχεται να δώσει λύσεις το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P-Positive Parenting Programme, που εντάσσεται στην εθνική δράση του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF. Δεν υπόσχεται «τέλειους γονείς», αλλά προσφέρει ρεαλιστικές στρατηγικές για τη διαχείριση δύσκολων συμπεριφορών χωρίς να χάνεται η σύνδεση με το παιδί μας.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε γονείς με παιδιά διαφορετικών ηλικιών -από βρέφη 0-1 έτους και παιδιά 1-12 ετών έως εφήβους 13-16 ετών- αλλά και παιδιά με αναπτυξιακές ή ψυχοκοινωνικές προκλήσεις. Στόχος του είναι η ενίσχυση των γονεϊκών δεξιοτήτων, η μείωση του άγχους, η πρόληψη προβλημάτων συμπεριφοράς και, κυρίως, η ενδυνάμωση της σχέσης γονέα–παιδιού.

Μέσα από σεμινάρια, ομάδες γονέων και εκπαιδευτικό υλικό, οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να μοιραστούν εμπειρίες, να δουν ότι δεν είναι μόνοι και να ανακαλύψουν εναλλακτικούς τρόπους διαπαιδαγώγησης των παιδιών.

Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα» δεν προσπαθεί να καταργήσει τα όρια στη σχέση με το παιδί μας. Προσπαθεί να αλλάξει τον τρόπο που τα βάζουμε. Με περισσότερη κατανόηση, περισσότερη συνέπεια και λιγότερη ένταση. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο σημαντικό δώρο που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά μας: Να μεγαλώνουν έχοντας την αίσθηση ότι μπορούν να μάθουν και να αλλάξουν μέσα σε μια σχέση που τα κάνει να νιώθουν ασφαλή.

*Η Εθνική Δράση χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU