«Μεγάλωσα με την πίεση να είμαι άριστη»: Μια μαμά εξηγεί γιατί δεν θέλει το ίδιο για τον γιο της

Πώς μπορείς να ενθαρρύνεις το παιδί σου να προσπαθεί για το καλύτερο, χωρίς να το κάνεις να πιστεύει ότι ένα λάθος ισοδυναμεί με αποτυχία; Για την Karin Crompton, συγγραφέα, επιμελήτρια βιβλίων και coach συγγραφέων, η απάντηση βρίσκεται σε μια συνειδητή επιλογή: να μη μεταφέρει στον γιο της την πίεση που βίωσε η ίδια μεγαλώνοντας με αυστηρούς γονείς και υψηλές απαιτήσεις.

Η Crompton θυμάται ακόμη μια σκηνή από τη δεύτερη τάξη του λυκείου. Καθόταν στο θρανίο της, στο μάθημα της Χημείας, με το κεφάλι σκυμμένο, προσπαθώντας να συγκρατήσει τα δάκρυά της. Είχε γράψει άσχημα σε ένα τεστ και γνώριζε ότι την περίμενε μια δύσκολη συζήτηση στο σπίτι.

Η μητέρα της έλεγχε καθημερινά τις εργασίες και τα αποτελέσματά της, ενώ οτιδήποτε χαμηλότερο από Α ή Β ήταν συνώνυμο της αποτυχίας. «Δεκαετίες αργότερα, δεν θυμάμαι τον βαθμό που πήρα εκείνη την ημέρα ούτε καν το μάθημα. Θυμάμαι μόνο τον φόβο που ένιωθα», εξομολογείται η ίδια, ανατρέχοντας σε μια εμπειρία που εξακολουθεί να την "στοιχειώνει" μέχρι σήμερα.

Αυτό που την απασχολούσε τότε ήταν κάτι που σήμερα μοιάζει αυτονόητο: γιατί ένα σύντομο τεστ αντιμετωπιζόταν σαν να καθόριζε την τελική της επίδοση; Γιατί ένα λάθος έπρεπε να έχει τόσο μεγάλη σημασία;

Η μητέρα της ήταν μια επιτυχημένη προπονήτρια softball, με τέσσερις πολιτειακούς τίτλους και διάκριση ως προπονήτρια της χρονιάς στις ΗΠΑ. Η φιλοσοφία της ήταν ξεκάθαρη: «Η εξάσκηση δεν σε κάνει τέλειο. Η τέλεια εξάσκηση σε κάνει τέλειο». Η Crompton αναγνωρίζει σήμερα ότι η αυστηρότητα της μητέρας της πιθανότατα προερχόταν από την πεποίθηση ότι μπορούσε να πετύχει περισσότερα. Ωστόσο, η πίεση δεν ήταν μόνο εξωτερική. Σταδιακά, είχε υιοθετήσει και η ίδια την ιδέα ότι έπρεπε να τα καταφέρνει πάντα. «Έβλεπα τα πάντα ως νίκη ή ήττα. Επιτυχία ή αποτυχία», περιγράφει, εξηγώντας πως είχε συνδέσει την προσωπική της αξία με την τελειομανία.

Ακόμη και ένα άστοχο σουτ σε αγώνα μπάσκετ μπορούσε να την κάνει να αισθάνεται έντονη απογοήτευση. Όταν ένας πατέρας συμπαίκτριάς της τής φώναξε από τις εξέδρες «Δεν μπορείς να τα βάζεις όλα!», προσπαθώντας να την καθησυχάσει, εκείνη δεν σκεφτόταν την επόμενη ευκαιρία. Είχε ήδη μάθει να αντιμετωπίζει το λάθος ως προσωπική αποτυχία.

Ένα D που πήρε την πρώτη τάξη του λυκείου είχε, μάλιστα, σοβαρές συνέπειες, καθώς έχασε τη δυνατότητα συμμετοχής στα φθινοπωρινά αθλήματα. Η εμπειρία αυτή ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την αντίληψη ότι οι χαμηλοί βαθμοί δεν ήταν απλώς ένα αποτέλεσμα που μπορούσε να βελτιωθεί, αλλά κάτι που έπρεπε να αποφεύγει πάση θυσία.

Χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν 30 χρόνια μέχρι η Karin Crompton να αρχίσει να αμφισβητεί αυτήν τη νοοτροπία. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η έρευνα της ψυχολόγου Carol Dweck γύρω από τη σταθερή νοοτροπία και τη νοοτροπία ανάπτυξης. Διαβάζοντας το βιβλίο Mindset, συνειδητοποίησε πόσο απόλυτα σκεφτόταν για την επιτυχία και την αποτυχία, όχι μόνο ως έφηβη, αλλά και για μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής της.

Η αλλαγή αυτή επηρέασε και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει σήμερα τη μητρότητα. Δεν θέλει ο γιος της να πάψει να προσπαθεί ή να αδιαφορεί για τις σχολικές του επιδόσεις. Θέλει, όμως, να καταλάβει ότι μπορεί να έχει υψηλούς στόχους χωρίς να απαιτεί από τον εαυτό του να είναι αλάνθαστος.

Πώς ελέγχει τους βαθμούς του γιου της χωρίς να του προκαλεί φόβο

Ο γιος της Crompton βρίσκεται πλέον στη δεύτερη τάξη του λυκείου, περίπου στην ίδια ηλικία που ήταν εκείνη όταν ένιωθε την πίεση των σχολικών επιδόσεων. Η δική τους καθημερινότητα, ωστόσο, είναι πολύ διαφορετική. Ελέχγει τα τεστ, τις εργασίες και τα σχολικά του projects, αλλά δεν εστιάζει αποκλειστικά στον βαθμό. Προσπαθεί να καταλάβει την προσπάθεια που έχει προηγηθεί και να εντοπίσει πού χρειάζεται βοήθεια. «Ο γιος μου δεν φοβάται όταν συνδέομαι στο PowerSchool ή στο Google Classroom για να ελέγξω την πρόοδό του. Στέκεται δίπλα μου στο τραπέζι της κουζίνας και κοιτάζει μαζί μου την οθόνη», αναφέρει.

Σε μια πρόσφατη περίπτωση, παρατήρησε ορισμένες εργασίες που εμφανίζονταν ως εκπρόθεσμες. Αντί να ξεκινήσει με παρατηρήσεις, επέλεξε να ρωτήσει τι είχε συμβεί. Ο γιος της εξήγησε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχαν προβλήματα στο σύστημα, ενώ κάποιοι καθηγητές δεν είχαν ενημερώσει ακόμη τους βαθμούς. Για άλλες εργασίες, παραδέχτηκε ότι δεν είχε καταλάβει σωστά τη διαδικασία.Η συζήτηση κύλησε ήρεμα, χωρίς κατηγορίες και ένταση. Για την Crompton, αυτό είναι ουσιαστικό: το παιδί να μπορεί να εξηγήσει τι συνέβη, να αναγνωρίσει τις ευθύνες του και να αναζητήσει λύσεις χωρίς να φοβάται εκ των προτέρων την αντίδραση του γονιού.

Ψυχοθεραπεύτρια αποκαλύπτει 5 αυστηρούς κανόνες που εφαρμόζει ως μαμά και αξίζει να γνωρίζεις κι εσύ

«Ο βαθμός με ενδιαφέρει λιγότερο από την προσπάθεια»

Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που αντιμετωπίζει ο γιος της είναι να μάθει να εκφράζεται και να ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται. Μαζί αναζητούν τρόπους για να μπορεί να απευθύνεται στους καθηγητές του, να διατυπώνει τις απορίες του και να μιλά εγκαίρως όταν κάτι τον δυσκολεύει. Η Crompton, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η ευθύνη να κάνει αυτά τα βήματα ανήκει στον ίδιο. Στόχος της δεν είναι να λύνει κάθε πρόβλημα για λογαριασμό του, αλλά να τον βοηθήσει να αποκτήσει την αυτονομία που θα χρειαστεί και αργότερα στη ζωή του. «Έχω πει στον γιο μου κάτι που η μητέρα μου δεν θα μου έλεγε ποτέ: ο βαθμός με ενδιαφέρει λιγότερο από την προσπάθεια που έχει προηγηθεί», εξηγεί.

Η προσέγγισή της φαίνεται να αποδίδει. Ο γιος της παίρνει καλούς βαθμούς και έχει καταφέρει να συγκεντρώσει άριστα σε όλα τα μαθήματα σε μία σχολική περίοδο, ενώ η ίδια δεν είχε πετύχει κάτι αντίστοιχο όταν ήταν μαθήτρια. Παράλληλα, δεν αναβάλλει συστηματικά τις εργασίες του και διατηρεί καλές σχέσεις με τους καθηγητές του.

Ούτε βραβεία, ούτε βαθμούς: οι γονείς στη Βρετανία γιορτάζουν τις μικρές νίκες των παιδιών τους

Υψηλές προσδοκίες χωρίς τον φόβο της αποτυχίας

Η Karin Crompton θέλει να μάθει ο γιος της να προσπαθεί, να θέτει στόχους και να αναλαμβάνει τις ευθύνες του. Ταυτόχρονα, θέλει να ξέρει ότι ένα λάθος δεν καθορίζει την αξία του και ότι μια αποτυχία δεν σημαίνει πως δεν μπορεί να προσπαθήσει ξανά. «Μεγαλώνω έναν γιο με υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό του, όχι έναν τελειομανή», τονίζει.

Για την ίδια, η ουσία βρίσκεται στην ανθεκτικότητα: στην ικανότητα να διαχειρίζεσαι την απογοήτευση, να αναγνωρίζεις τι δεν πήγε καλά και να συνεχίζεις χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει κάθε φορά να αποδεικνύεις την αξία σου.

Η δική της εμπειρία τής έδειξε πόσο εύκολα οι υψηλές προσδοκίες μπορούν να μετατραπούν σε φόβο, όταν το λάθος αντιμετωπίζεται ως κάτι ανεπίτρεπτο. Τώρα, θέλει ο γιος της να μάθει κάτι διαφορετικό: ότι μπορεί να προσπαθεί για το καλύτερο, χωρίς να χρειάζεται να είναι τέλειος. Να βρίσκει τη δύναμη να συνεχίζει όταν τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα περίμενε.

Η ιστορία της Karin Crompton δεν μας είναι άγνωστη και σίγουρα όχι τόσο μακρινή από τη δική μας πραγματικότητα. Σε πολλές οικογένειες, η βαθμοθηρία και η αριστεία εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς στόχους, με τους γονείς να ασκούν συχνά μεγάλη πίεση στα παιδιά τους, προσδοκώντας τις καλύτερες δυνατές επιδόσεις. Στην προσπάθεια να τα δουν να πετυχαίνουν, όμως, μπορεί άθελά τους να καλλιεργήσουν τον φόβο της αποτυχίας, την τελειομανία και την πεποίθηση ότι η αξία τους καθορίζεται από έναν βαθμό.

Μήπως όμως το πιο σημαντικό δεν είναι να μεγαλώνουμε παιδιά που φοβούνται να αποτύχουν, αλλά παιδιά που έχουν την αυτοπεποίθηση να προσπαθούν ξανά, γνωρίζοντας ότι ένας κακός βαθμός ή ένα λάθος δεν καθορίζει ούτε τις δυνατότητές τους ούτε την αξία τους.