5 key points για τη ΔΕΠΥ από το βιβλίο - σταθμό του Gabor Maté που κυκλοφορεί στα ελληνικά

Τα ποσοστά των διαγνώσεων της ΔΕΠΥ(Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητα) στα παιδιά παρουσιάζουν σταθερή άνοδο τα τελευταία χρόνια, φέρνοντας γονείς και εκπαιδευτικούς αντιμέτωπους με μια έντονη καθημερινότητα. Αν και οι επιστημονικές έρευνες είναι αναρίθμητες, τα ακριβή αίτια πίσω από τη διάσπαση προσοχής και την υπερκινητικότητα παραμένουν ένα σύνθετο παζλ, αφήνοντας συχνά ανοιχτά ερωτήματα για τη σωστή διαχείρισή της.

Σε αυτή τη συζήτηση, μια από τις πιο έγκυρες φωνές διεθνώς είναι αυτή του Δρ Gabor Maté. Ο διάσημος Ουγγρο-Καναδός γιατρός και συγγραφέας, ιδιαίτερα δημοφιλής στο εξωτερικό για το έργο του γύρω από το τραύμα και την ανάπτυξη, έχει προσφέρει εδώ και δεκαετίες μια από τις πιο ουσιαστικές αναλύσεις για το θέμα. Με αφορμή την κυκλοφορία του κλασικού του βιβλίου «Scattered Minds: A New Look at the Origins and Healing of Attention Deficit Disorder» για πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις Key Books, με τίτλο «Μυαλό σε διάσπαση - Οι αιτίες και η θεραπεία της ΔΕΠΥ», είναι η ιδανική ευκαιρία όχι για να ανακαλύψουμε κάτι απαραίτητα «νέο», αλλά για να θυμηθούμε ξανά τις βασικές αλήθειες που συχνά ξεχνάμε μέσα στο άγχος της καθημερινότητας.

ΔΕΠΥ σε άνοδο ή υπερδιάγνωση; Παιδονευρολόγος εξηγεί τι πραγματικά συμβαίνει σήμερα

'Αλλωστε ο Maté δεν μιλάει μόνο ως επιστήμονας αλλά ως πατέρας τριών παιδιών με ΔΕΠΥ και ως ένας άνθρωπος που διαγνώστηκε ο ίδιος με αυτήν στα 50 του. Στο «Μυαλό σε διάσπαση» ο συγγραφέας αποδομεί τους μύθους γύρω από τη ΔΕΠΥ και προσφέρει μια ματιά γεμάτη ενσυναίσθηση, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να στηρίξουμε ουσιαστικά την ανάπτυξη του παιδιού, αντί να περιοριζόμαστε απλώς στη "διαχείριση" των συμπτωμάτων του.

Η ΔΕΠΥ δεν είναι μια «κληρονομική ασθένεια» αλλά μια αναπτυξιακή καθυστέρηση

Αντίθετα με την κλασική ιατρική που συχνά παρουσιάζει τη ΔΕΠΥ ως ένα αμιγώς γενετικό πρόβλημα, ο Δρ Maté υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια καθυστέρηση στην ανάπτυξη των κυκλωμάτων του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνα για τη συναισθηματική ρύθμιση και την προσοχή. Η γενετική προδιάθεση υπάρχει αλλά είναι το περιβάλλον και οι πρώτες εμπειρίες του παιδιού που θα καθορίσουν αν και πώς θα εκδηλωθεί.

Το «σβήσιμο» (spacing out) είναι ένας αμυντικός μηχανισμός στο στρες

Έχεις παρατηρήσει το παιδί σου να «απουσιάζει» ενώ του μιλάς, σαν να κοιτάζει το κενό; Ο Maté εξηγεί ότι αυτό το "spacing out" δεν είναι τεμπελιά ή σκόπιμη απειθαρχία. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας. Όταν ένα βρέφος ή μικρό παιδί βιώνει ψυχολογικό στρες (ακόμα και από το ασυνείδητο άγχος των γονιών του) και δεν μπορεί να ξεφύγει σωματικά, ο εγκέφαλός του επιλέγει να «αποσυνδεθεί» για να προστατευτεί. Αυτή η άμυνα, με τον καιρό, γίνεται αυτόματη αντίδραση.

Η σημασία της «ασφαλούς προσκόλλησης»

Το κλειδί για την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου είναι η ασφάλεια που νιώθει μέσα στη σχέση με τους γονείς του. Ο συγγραφέας τονίζει ότι ζούμε σε μια κοινωνία που πιέζει υπερβολικά τους γονείς, με αποτέλεσμα το δικό μας άγχος να μεταφέρεται στα παιδιά. Για να θεραπευτεί ένα παιδί με ΔΕΠΥ, δεν χρειάζεται περισσότερη τιμωρία ή αυστηρά προγράμματα, αλλά περισσότερη, ποιοτική σύνδεση με τους φροντιστές του ώστε να νιώσει αποδεκτό γι' αυτό που είναι.

ΔΕΠΥ: 5 συμπτώματα σε εικόνες

Όχι στην κουλτούρα της τιμωρίας – Ναι στην ενσυναίσθηση

Μια από τις πιο δυνατές θέσεις του Maté στο βιβλίο, είναι η κριτική του στις παραδοσιακές μεθόδους πειθαρχίας όπως το time-out ή οι στερήσεις προνομίων. Για ένα παιδί με ΔΕΠΥ, αυτές οι μέθοδοι μοιάζουν με απόρριψη και εντείνουν το εσωτερικό του χάος. Ο Maté προτείνει στους γονείς να κοιτάξουν πίσω από τη συμπεριφορά:«Το ερώτημα δεν είναι γιατί το παιδί συμπεριφέρεται έτσι, αλλά τι είναι αυτό που πονάει μέσα του και το οδηγεί σε αυτή τη συμπεριφορά».

Η θεραπεία είναι δυνατή (και ξεκινά από τους μεγάλους)

Το «Μυαλό σε διάσπαση» στέλνει ένα αισιόδοξο μήνυμα: ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει νευροπλαστικότητα, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να αλλάξει, να αναπτυχθεί και να θεραπευτεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η θεραπεία για τα παιδιά, ωστόσο, περνάει μέσα από τη δική μας αυτογνωσία. Όταν οι γονείς κατανοήσουν τα δικά τους τραύματα και δημιουργήσουν ένα ήρεμο, υποστηρικτικό περιβάλλον στο σπίτι, ο εγκέφαλος του παιδιού βρίσκει τον χώρο που χρειάζεται για να «κλείσει» τα αναπτυξιακά του κενά.

Η διάγνωση με ΔΕΠΥ στα 50 του

Μέσα από τις δεκάδες συνεντεύξεις που έχει παραχωρήσει κατά καιρούς σε μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης, ιατρικά έντυπα και δημοφιλή podcasts ψυχολογίας, ο Δρ Maté συνηθίζει να φωτίζει τη ΔΕΠΥ μέσα από ένα τελείως διαφορετικό πρίσμα, εστιάζοντας πρωτίστως στην ψυχολογία της οικογένειας. Μιλώντας ανοιχτά για τη δική του διάγνωση στα 50 του χρόνια, αλλά και για την εμπειρία του ως πατέρας τριών παιδιών με την ίδια διαταραχή, εξηγεί πως η κατανόηση της κατάστασης ξεκινά από τον τρόπο που μεταφράζουμε τη συμπεριφορά του παιδιού.«Όταν διαγνώστηκα με ΔΕΠΥ στα 50 μου, ένιωσα ανακούφιση, αλλά σύντομα κατάλαβα ότι η διάγνωση δεν είναι το τέλος του δρόμου, είναι μόνο η αρχή», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν ένα παιδί εμφανίζει υπερκινητικότητα ή έντονη αφηρημάδα, δεν το κάνει από σκόπιμη αντιδραστικότητα ούτε για να «πολεμήσει» τους γονείς του. Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλός του προσπαθεί να διαχειριστεί ένα εσωτερικό roller coaster συναισθημάτων και ερεθισμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι η συμπεριφορά του είναι μια ασυνείδητη κατάσταση άμυνας. Αν οι ενήλικες απαντήσουν σε αυτό το ξέσπασμα με θυμό ή φωνές, το μόνο που καταφέρνουν είναι να τροφοδοτήσουν το ήδη αυξημένο στρες του παιδιού.

Αυτή η διαπίστωση συνδέεται άμεσα με μια από τις πιο γνωστές θέσεις του συγγραφέα, σύμφωνα με την οποία τα παιδιά λειτουργούν ως απόλυτα «σφουγγάρια» του γονεϊκού άγχους. Είναι πρακτικά αδύνατο να ηρεμήσει ένα παιδί που βρίσκεται σε υπερδιέγερση αν ο ίδιος ο γονιός λειτουργεί σε καθεστώς πανικού ή εκνευρισμού καθώς η συναισθηματική ρύθμιση του παιδικού εγκεφάλου εξαρτάται άμεσα από τη σταθερότητα και τη γαλήνη του ενήλικα.

Παράλληλα, στις τοποθετήσεις ο Δρ Maté ασκεί συχνά μια ισορροπημένη κριτική στον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη κοινωνία αντιμετωπίζει το ζήτημα, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αφορίζει την κλασική ιατρική επιστήμη. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι αν και η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να προσφέρει μια προσωρινή ανακούφιση και να βοηθήσει το παιδί να συγκεντρωθεί στις σχολικές του υποχρεώσεις, δεν αποτελεί τη ριζική λύση. Το φάρμακο, όπως λέει, δεν μπορεί να αλλάξει το οικογενειακό περιβάλλον ούτε να διδάξει στο παιδί πώς να διαχειρίζεται τον εσωτερικό του κόσμο· αυτή η βαθιά, θεραπευτική αλλαγή είναι αποκλειστικά δουλειά των ανθρώπινων σχέσεων και της ουσιαστικής σύνδεσης μέσα στο σπίτι.

Ποιος είναι ο Δρ Gabor Maté

Ο Δρ Gabor Maté είναι ένας από τους πιο επιδραστικούς γιατρούς και στοχαστές της εποχής μας. Γεννημένος στην Ουγγαρία και έχοντας επιβιώσει ως βρέφος από το Ολοκαύτωμα, μετανάστευσε στον Καναδά, όπου διέπρεψε για δεκαετίες ως οικογενειακός γιατρός και υπεύθυνος σε κλινικές για εξαρτημένους ασθενείς στο Βανκούβερ.

Αυτό που κάνει τον Maté να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το πλούσιο επιστημονικό του έργο, αλλά η ικανότητά του να «μεταφράζει» περίπλοκες ιατρικές έννοιες σε ανθρώπινες ιστορίες. Έχει βραβευτεί με το Order of Canada για τη συνεισφορά του στην ιατρική και τα βιβλία του – μεταξύ των οποίων το παγκόσμιο best seller «When the Body Says No»– έχουν μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν μένει μόνο στη θεωρία: ο ίδιος μιλά ανοιχτά για τη δική του προσωπική διαδρομή, τη διάγνωση ΔΕΠΥ που έλαβε σε ώριμη ηλικία και τις προκλήσεις ως πατέρας. Αυτή η «από το πεδίο» εμπειρία του, σε συνδυασμό με την κλινική του κατάρτιση, τον έχει καταστήσει έναν από τους πιο περιζήτητους ομιλητές παγκοσμίως, με τα βίντεο και τα podcast του να συγκεντρώνουν εκατομμύρια προβολές από ανθρώπους που αναζητούν μια πιο βαθιά και ουσιαστική απάντηση για την ψυχική τους υγεία και την ανατροφή των παιδιών τους.