Η σύγχρονη κεραμική μέσα από τα μάτια δύο Ελληνίδων δημιουργών με αφορμή τη Μπιενάλε της Ρόδου
Η κεραμική ζει μια νέα δημιουργική εποχή, με όλο και περισσότερους καλλιτέχνες να εξερευνούν τις αμέτρητες δυνατότητές της. Με αφορμή τη 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) 2026 στη Ρόδο, μιλήσαμε με δύο ξεχωριστές Ελληνίδες κεραμίστριες, τη Μυρσίνη Αλεξανδρίδη και τη Βασιλική Κυριάκη.
Η κεραμική τα τελευταία χρόνια γνωρίζει μια νέα άνθηση, με όλο και περισσότερους δημιουργούς να πειραματίζονται με τον πηλό, αναδεικνύοντας τις αμέτρητες δυνατότητές του. Με αφορμή τη 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής (BCK) 2026, που φιλοξενείται στη Ρόδο από τις 6 Ιουνίου έως τις 31 Οκτωβρίου με τίτλο «Where the Day Starts» («Εκεί όπου ξεκινά η μέρα»), μιλήσαμε με δύο Ελληνίδες κεραμίστριες, τη Μυρσίνη Αλεξανδρίδη και τη Βασιλική Κυριάκη και μέσα από την κουβέντα που είχαμε μπήκαμε για λίγο στο δικό τους δημιουργικό κόσμο.
Η Μυρσίνη Αλεξανδρίδη είναι ζωγράφος, αρχιτέκτονας και κεραμίστρια και έχει επιλέξει το κεραμικό πλακάκι, αλλά και τρισδιάστατα αντικείμενα όπως βάζα και πιάτα, ως βασικά μέσα έκφρασης.
Τι είναι αυτό που σε γοητεύει στην πήλινη επιφάνεια και πώς επηρεάζει τη δημιουργική διαδικασία το γεγονός ότι κάθε έργο περνά από τη δοκιμασία του φούρνου;
Αντιμετωπίζω την κεραμική κυρίως με έναν ζωγραφικό τρόπο.
Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το πώς το χρώμα αποτυπώνεται πάνω στην κεραμική επιφάνεια και πώς, μέσα από τη διαδικασία του ψησίματος, παύει να λειτουργεί ως απλή επικάλυψη και αποκτά υλικότητα, βάθος και υπόσταση. Το χρώμα δεν μένει στην επιφάνεια· ενσωματώνεται σε αυτήν και γίνεται οργανικό μέρος της. Παράλληλα, η αφή είναι για εμένα εξίσου καθοριστική. Με ενδιαφέρει το πώς ένα έργο βιώνεται σωματικά, όχι μόνο οπτικά.
Η κεραμική επιφάνεια έχει μια άμεση σχέση με το χέρι και το σώμα, μια υλικότητα που δεν μπορεί να αναπαρασταθεί αλλά μόνο να βιωθεί. Αυτό δημιουργεί μια πιο σύνθετη εμπειρία πρόσληψης, όπου η όραση και η αφή λειτουργούν συμπληρωματικά.
Η κεραμική επιφάνεια λειτουργεί για εμένα σαν ένας ιδιαίτερος ζωγραφικός καμβάς, με δικούς του κανόνες και αντιστάσεις.
Δεν είναι ουδέτερη· επηρεάζει ενεργά το αποτέλεσμα, τόσο μέσα από την απορροφητικότητα του πηλού όσο και μέσα από τη συμπεριφορά των υαλωμάτων στο καμίνι.
Το ψήσιμο αποτελεί ένα καθοριστικό στάδιο αυτής της διαδικασίας. Εκεί το έργο ολοκληρώνεται, αλλά ταυτόχρονα μπορεί και να μεταμορφωθεί απρόβλεπτα. Με τα χρόνια έχω αναπτύξει μια πιο συνειδητή σχέση με τα υλικά, ώστε να μπορώ να προβλέπω όσο γίνεται τη συμπεριφορά τους, χωρίς όμως να χάνεται η αίσθηση ότι το τελικό αποτέλεσμα προκύπτει μέσα από μια διαδικασία συνάντησης, όχι από απόλυτο έλεγχο.
Πολλά από τα έργα σου λειτουργούν σαν ένα χειροποίητο παζλ, όπου δεκάδες μικρές επιφάνειες ενώνονται για να αφηγηθούν μια μεγαλύτερη ιστορία. Πόσο έχει επηρεάσει η αρχιτεκτονική τον τρόπο με τον οποίο συνθέτεις αυτές τις εικόνες και οργανώνεις τον χώρο μέσα στο έργο σου;
Η αρχιτεκτονική δεν διαμόρφωσε μόνο το αισθητικό μου λεξιλόγιο, αλλά κυρίως τον τρόπο σκέψης μου. Μου έδωσε εργαλεία οργάνωσης, σύνθεσης και ανάλυσης: τον κάνναβο, τις γεωμετρίες, την έννοια της αναλογίας και της συνολικής δομής.
Όταν δουλεύω με πολλαπλές κεραμικές επιφάνειες, σκέφτομαι ταυτόχρονα το κάθε κομμάτι ως αυτόνομη εικόνα και ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου. Με ενδιαφέρει αυτή η διπλή ανάγνωση: το μικρό που έχει τη δική του αυτοτέλεια και το μεγάλο που προκύπτει από τη συνύπαρξη των επιμέρους στοιχείων. Στην ουσία, η διαδικασία αυτή μοιάζει με μια αρχιτεκτονική πράξη σε επίπεδο εικόνας. Η σύνθεση δεν είναι απλώς αισθητική επιλογή, αλλά ένας τρόπος να οργανώνεται η αφήγηση μέσα στον χώρο.
Η συμμετοχή σου στη Μπιενάλε της Ρόδου «Where the Day Starts» σε φέρνει σε έναν τόπο με μακρά παράδοση στην κεραμική και σε χώρους με έντονο ιστορικό φορτίο. Τι σημαίνει για σένα αυτή η συνάντηση του σύγχρονου έργου σου με το παρελθόν και πώς βιώνεις την παρουσίαση της δουλειάς σου μέσα σε εμβληματικά μεσαιωνικά μνημεία;
Η συμμετοχή μου στη Μπιενάλε της Ρόδου είναι ιδιαίτερα τιμητική. Η συνύπαρξη του έργου μου με έναν τόπο τόσο φορτισμένο ιστορικά και αρχιτεκτονικά δημιουργεί ένα πλαίσιο που δεν είναι απλώς εκθεσιακό, αλλά ουσιαστικά διαλογικό.
Με ενδιαφέρει βαθιά η σχέση του σύγχρονου έργου με το παρελθόν. Δεν το αντιλαμβάνομαι ως κάτι απομακρυσμένο, αλλά ως έναν ενεργό συνομιλητή που συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και δημιουργούμε σήμερα. Η κεραμική, ως υλικό, κουβαλά ήδη μια τεράστια ιστορία. Η παρουσία του έργου σε τέτοιους χώρους ενισχύει αυτή τη συνέχεια και την καθιστά ορατή, σχεδόν απτή.
Αν έπρεπε να περιγράψεις τον κόσμο που δημιουργείς μέσα από τα έργα σου με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;
Μνήμη. Φως. Οικειότητα.
Η μνήμη, γιατί αποτελεί το αρχικό υλικό των εικόνων μου. Το φως, γιατί λειτουργεί ως βασική συνθήκη και αναφορά. Και η οικειότητα, γιατί επιδιώκω τα έργα να δημιουργούν μια αίσθηση αναγνώρισης, σαν κάτι που, ακόμη κι αν δεν έχουμε ζήσει, το αισθανόμαστε γνώριμο.
Η Βασιλική Κυριάκη ξεκίνησε τη μαθητεία της στην κεραμική δίπλα στον Daniel Didier, ο οποίος φτιάχνει κατεξοχήν ηχητικά αντικείμενα. Οπότε και η πρώτη της επαφή με τις βασικές τεχνικές ήταν μέσα από την κατασκευή αντικειμένων τα οποία -εκτός των άλλων- έπρεπε και να ηχούν.
Και όπως μου είπε: «Μη φανταστείς πως έπρεπε πάντα να πληρούν προδιαγραφές μουσικών οργάνων. Κάποια ήταν περισσότερο σαν ηχητικά παιχνίδια.
Αυτό με ιντρίγκαρε πολύ στην αρχή. Εν ολίγοις, το στοιχείο της έκπληξης. Έφτιαχνα ένα αντικείμενο που δε σε προδιέθετε με κανέναν τρόπο ως προς το τι μπορεί να είναι.
Έπρεπε να το πάρεις στα χέρια σου και να «παίξεις» μαζί του για να σου το αποκαλύψει. Από την άλλη, η ιδέα των κεραμικών μουσικών οργάνων προϋπήρχε. Ήταν (και είναι) αρκετά διαδεδομένα κυρίως σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας. Κάποια από αυτά σε ξαφνιάζουν ως προς την όψη και τον τρόπο παιξίματος σε σχέση με το ηχόχρωμα, που ξεχωρίζει από τα αντίστοιχα πχ ξύλινα ή μεταλλικά. Επίσης, συνδέονται άμεσα με φιλοσοφικές προσεγγίσεις και κοσμοθεωρίες τελείως διαφορετικές από αυτές του σύγχρονου δυτικού -και αδίκως πολύ υποτιμημένες.
Νομίζω πως η συνάντηση μου με όλα αυτά ήρθε τη στιγμή που είχα ανάγκη για μεγαλύτερη διάδραση. Θέλησα να φτιάξω αντικείμενα τα οποία ο επισκέπτης να μπορεί να βλέπει, να αγγίζει και να ακούει. Ήθελα να παίξω και ταυτόχρονα να δώσω τη δυνατότητα στον επισκέπτη να κάνει το ίδιο. Το έργο L-akrimaria που εκτίθεται στη BCK στη Ρόδο στην πραγματικότητα ολοκληρώνεται όταν ηχεί. Αυτό προϋποθέτει τη συμμετοχή του επισκέπτη».
Σε έναν κόσμο που τρέχει με τρελούς ρυθμούς και ψηφιακές οθόνες, η κεραμική απαιτεί υπομονή, χρόνο και λάσπωμα στα χέρια. Τι προσφέρει αυτή η επαφή με το χώμα στη σύγχρονη γυναίκα; Λειτουργεί ως μια μορφή ψυχοθεραπείας;
Η τάση της εποχής είναι να βιώνουμε τα πάντα επιφανειακά. Θα έλεγα πως η ενασχόληση με τις τέχνες γενικότερα -ανεξαρτήτως μέσου-λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά. Και αυτό συμβαίνει ουσιαστικά μόνο όταν αφιερώνουμε χρόνο. Κοινώς, όταν εμβαθύνουμε.
Η επαφή με τον πηλό συχνά λειτουργεί και ψυχοθεραπευτικά, και ίσως κατά κάποιο τρόπο πιο άμεσα (όπως συμβαίνει και με τη μουσική) .
Προσωπικά, το αποδίδω σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι μεταξύ του χεριού και του υλικού δεν παρεμβάλλεται κάποιο εργαλείο. Τουλάχιστον, δεν είναι πάντα αναγκαίο, όπως συμβαίνει με τη γλυπτική σε σκληρότερα υλικά. Ό,τι σκέφτεσαι και αισθάνεσαι απευθείας το πλάθεις. Κι εδώ είναι που, ενώ ακούγεται τόσο απλό, απαιτεί χρόνο και υπομονή. Ταυτόχρονα όμως είναι και απελευθερωτικό.
Τι σημαίνει για εσάς η επιλογή και η συμμετοχή σας στη Μπιενάλε της Ρόδου "Where the Day Starts"; Είναι μια δικαίωση για τη δουλειά σας;
Ήταν χαρά και τιμή όταν μου πρότεινε η Λουκία Θωμοπούλου (ιδρύτρια της BCK) να συμμετέχω στη φετινή Μπιενάλε. Κι ας ακούγεται κλισέ. Στην Ελλάδα η κεραμική αντιμετωπίζεται ως κατώτερη τέχνη. Το γεγονός ότι ο κόσμος σταδιακά άρχισε να ενδιαφέρεται περισσότερο το οφείλουμε στο ερευνητικό έργο πολύ αξιόλογων κεραμιστών, οι οποίοι αναλάμβαναν συχνά και ρόλο επιμελητή προκειμένου να διοργανώσουν εκθέσεις, συμπόσια κλπ., με ελάχιστη έως μηδενική κρατική υποστήριξη.
Όταν, λοιπόν, υπό αυτές τις συνθήκες, γίνεται ένα τόσο μεγάλο εγχείρημα, η συμμετοχή σε αυτό είναι ιδιαίτερη τιμή και σε προσωπικό επίπεδο. Είναι διαφορετική η «δικαίωση» (αν είναι να χρησιμοποιήσω αυτή τη λέξη) όταν εισπράττεις την αναγνώριση από συναδέλφους τους οποίους εκτιμάς και
θαυμάζεις.
Τέλος, η πρόταση συμμετοχής ήρθε σε μια χρονική στιγμή που ήθελα να κάνω ένα νέο ξεκίνημα σε σχέση με το τί θέλω να μοιραστώ μέσω ενός έργου και ταυτόχρονα το ίδιο το θέμα σχετίζεται άμεσα με έναν προσωπικό προβληματισμό όσον αφορά τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Ανατολικής Μεσογείου και την κοινωνική κρίση που βιώνουμε με το μεταναστευτικό και τη γενοκτονία των Παλαιστινίων.
Αν μια κοπέλα που μας διαβάζει στο Queen.gr θέλει να κυνηγήσει το όνειρό της στην τέχνη ή τη χειροτεχνία, ποια είναι η πρώτη συμβουλή που θα της δίνατε;
Να το ξανασκεφτεί. Πράγματι, είναι πολύ δύσκολες οι συνθήκες, ακριβώς επειδή ζούμε σε μια χώρα που δεν εκτιμά καθόλου ούτε την τέχνη ούτε τη χειροτεχνία. Και αυτό είναι προφανές και μόνο από τον τρόπο που τις αντιμετωπίζει το εκπαιδευτικό μας σύστημα σε όλες τις βαθμίδες του. Πρακτικά, το ίδιο σύστημα ενισχύει και την επικρατούσα λανθασμένη αντίληψη (που ισχύει για όλες τις τέχνες, όχι μόνο για την κεραμική) ότι ο καλλιτέχνης είναι ένας αργόσχολος τύπος ανθρώπου που δημιουργεί όταν και αν έχει έμπνευση. Δηλαδή, ότι στην ουσία «δεν εργάζεται».
Όταν επιλέγεις μια τέχνη, όχι σαν χόμπι, αλλά σαν επάγγελμα πρέπει να την αντιμετωπίσεις ανάλογα. Τότε δεν είναι ούτε μορφή διασκέδασης ούτε ψυχοθεραπείας. Κυρίως είναι εργασία, συνεχής σπουδή πάνω στο εκάστοτε αντικείμενο. Απαιτεί επιμονή και συνέπεια. Αν έχεις επιλέξει μια τέχνη που σε συγκινεί, τότε θα απολαύσεις αυτή τη διαδικασία.
Bloggers
