39 χρόνια από τον θάνατο του Κάρολου Κουν, του δάσκαλου, που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε θέατρο

Ο Κάρολος Κουν παραμένει για τις νεότερες γενιές των ηθοποιών «ο δάσκαλος», εκείνος που με τα θεωρήματά του συνεχίζει να καθοδηγεί τους ανθρώπους της τέχνης, ταυτόσημος μίας συγκεκριμένης αντίληψης για τον πολιτισμό, με έννοιες καθαρές. «Έφυγε» από τη ζωή πριν από 39 χρόνια.

Με καταγωγή από την Προύσα, σπουδές στην Αμερικάνικη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπουδές Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, η πρώτη επαγγελματική του ενασχόληση ήταν ως καθηγητής Αγγλικών στο Κολλέγιο Αθηνών.

Όμως ο πολυμαθής Κουν ποτέ δεν αγάπησε τον πλούτο της οικογένειάς του, ποτέ δεν υπήρξε αστός, ο τρόπος ζωής του ήταν καθαρά ασκητικός και μέχρι την τελευταία στιγμή λίγο πριν τον θάνατό του, πάσχιζε για την επιβίωση του Θεάτρου Τέχνης.

Κόντρα στους επιχειρηματίες των θεάτρων, στους παραγωγούς που είχαν σκοπό μόνο το κέρδος, ήρθε πολλές φορές αντιμέτωπος με τις κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης, αναζητώντας στήριξη, για να αποφύγει την εμπορευματοποίηση της τέχνης του.

Ο Κουν ίδρυσε το θέατρο Τέχνης των δύο χώρων, στο Υπόγειο στην Πεσμαζόγλου και αργότερα στη Φρυνίχου στην Πλάκα, το 1942, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Πιστεύοντας πως οι δύσκολες εποχές είναι εκείνες που διατηρούν τις αξίες και δημιουργούν όραμα για το μέλλον.

Και όπως έγραφε τότε:

«Το «Θέατρο Τέχνης» προσπαθεί να δημιουργηθεί σαν θέατρο συνόλου. Τα άλλα θέατρα που θ’ ακολουθήσουν, θα προσπαθήσουν κι αυτά να δημιουργηθούν σαν θέατρα συνόλου. Αλλά το αληθινό θέατρο συνόλου, έτσι όπως το αντιλαμβάνομαι, θ’ αργήσει πολύ να υπάρξει στον τόπο μας, κι ασφαλώς δεν το βλέπω να πραγματοποιείται στο εγγύς μέλλον. Χρειάζεται προπαίδευση, μόρφωση, ηθική και ψυχική καλλιέργεια, ξύπνημα της ευαισθησίας, συνείδηση της αποστολής μας, συνείδηση της μελέτης και της υπέρογκης εργασίας, τεχνικής και πνευματικής, που απαιτεί ο θεός που βαλθήκαμε να λατρέψουμε: το θέατρο».

Ο Κάρολος Κουν υπήρξε ένας πραγματικός επαναστάτης της τέχνης, ένας οραματιστής, ένας σπάνιος δάσκαλος.

Την εποχή που ο Δημήτρης Ροντήρης στο Εθνικό Θέατρο, παρέμεινε πιστός στους αυστηρούς τύπους που διέπουν την τραγωδία, ο Κάρολος Κουν πίστευε στη συλλογικότητα, στο συναίσθημα που βγάζει ο ηθοποιός στη σκηνή, στον τρόπο που νοητικά δίνει πνοή στο έργο και κάνει κοινωνό το κοινό του. Ο δικός του τρόπος προσέγγισης, δημιούργησε και εντελώς διαφορετικά θεάματα στην Επίδαυρο. Σκηνογραφικά - με τη συνεργασία του με τον Γιάννη Τσαρούχη - αλλά και σε επίπεδο κινησιολογίας του Χορού.

Η αντίληψη περί ομαδικότητας δικαιολογεί και τον απαράβατο όρο που έθετε στους ηθοποιούς του Τέχνης, να μην εργάζονται στον κινηματογράφο και αργότερα στην τηλεόραση. Θεωρούσε πως εκεί ο ηθοποιός αναγκαστικά δημιουργεί μία ατομική συνείδηση και ο ηθοποιός - σταρ δεν τον ενδιέφερε. Εκείνος δημιουργούσε καλλιτέχνες που ναι μεν σκέφτονταν ελεύθερα και ατομικά, αλλά λειτουργούσαν συλλογικά.

Με αυτό τον τρόπο κατάφερε να δημιουργήσει ακόμη και ένα διαφορετικό κοινό για το θέατρο ή καλύτερα να εκπαιδεύσει τις νεότερες γενιές στον τρόπο που θα βλέπουν το θέατρο. Που θα αναζητούν το ουσιαστικά ποιοτικό, κόντρα στη μόδα της κουλτούρας της κάθε εποχής.

Σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, είχε εκφράσει και την αντίρρησή του στην ακαδημαική θεατρική παιδεία.

«Η ακαδημαική παιδεία είναι ο θάνατος του θέατρου. Θα βγαίνουν μορφωμένοι αλλά σε καλούπια και με στερεότυπα. Κάτω τα χέρια από τη θεατρική παιδεία».

Η δραματική σχολή του θεάτρου Τέχνης δημιούργησε ολόκληρες γενιές κορυφαίων ηθοποιών, ενώ ο Κουν με τον τρόπο του ενέπνευσε συγγραφείς και σκηνογράφους να σκεφτούν και να δημιουργήσουν διαφορετικά για το θέατρο. Ήταν δάσκαλος με όλη τη σημασία της λέξης, καθοδηγητής και ένας εξαιρετικός ομιλητής. Ευτυχώς που ακόμη στο διαδίκτυο, σώζονται κάποιες ομιλίες του.

Μερικές φράσεις που συνοψίζουν τη φιλοσοφία του για τους νέους ηθοποιούς αλλά και τον σκοπό του θεάτρου από την πλευρά του καλλιτέχνη:

«Η φιλοδοξία όταν δεν συνοδεύεται από εξαιρετική ικανότητα, υψηλό ήθος και ανιδιοτέλεια, αποβαίνει πάντοτε σ’ ένα αρνητικό αποτέλεσμα , καταστρεπτικό θα έλεγα».

«Η τέχνη είναι μεγάλη. Θα την πλησιάσουμε με ευλάβεια και σεβασμό. Δεν έχουμε το δικαίωμα να την κατεβάζουμε στο ανάστημά μας»

«Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας».

«Πιστεύω ότι κάθε λαός μπορεί να δημιουργήσει και να αποδώσει μόνο όταν νιώθει τον εαυτό του ριζωμένο στη παράδοση».