Ο Gabriel Basso είδε την κορυφή του Everest & διέγραψε τα social: Μήπως να σκεφτούμε τα ταξίδια μας;

Ο Gabriel Basso, πρωταγωνιστής της σειράς The Night Agent (την είδες την τρίτη σεζόν; Αν όχι, do it ASAP), έδωσε πρόσφατα έναν από τους πιο απροσδόκητα ουσιαστικούς λόγους για τους οποίους διέγραψε τα social media και όλα ξεκίνησαν από μια φωτογραφία του Everest.

Από το Μπορντό ως τη Βερόνα : 10 κορυφαίοι προορισμοί στην Ευρώπη για wine tasting

Σε εμφάνισή του στο The Tonight Show Starring με τον Jimmy Fallon, ο παρουσιαστής τον ρώτησε αυτό που ήδη αναρωτιόντουσαν οι θαυμαστές: γιατί εξαφανίστηκε ξαφνικά από το Instagram;

Ο ηθοποιός εξήγησε ότι η απόφαση πάρθηκε μέσα σε δευτερόλεπτα, ενώ έκανε doom-scrolling και έπεσε πάνω σε μια εικόνα από την κορυφή του Everest.

Πράγματι, η πραγματικότητα του Everest είναι σκληρή: περίπου 800 άνθρωποι προσπαθούν κάθε χρόνο να τον ανέβουν, περισσότεροι από 300 έχουν πεθάνει στις πλαγιές του και πάνω από τα 26.000 πόδια, τη λεγόμενη «death zone», το ανθρώπινο σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει κανονικά λόγω έλλειψης οξυγόνου.

Ο Basso είπε ότι αυτό που τον ενόχλησε δεν ήταν απλώς η εικόνα, αλλά η αίσθηση πως απέκτησε μια εμπειρία χωρίς να τη ζήσει:

Ο παρουσιαστής αστειεύτηκε πως δεν μπορεί πια να «ξε-δει» τη θέα. Ο ηθοποιός όμως επέμεινε: κάποιες εμπειρίες ίσως ανήκουν μόνο σε όσους τις έζησαν και τις ρίσκαραν και κάπου εδώ αρχίζει η συζήτηση που αφορά όλες μας.

«Όλες γίναμε travel influencers. Και ίσως καταστρέφουμε τον πλανήτη χωρίς να το καταλαβαίνουμε»

Η δημοσιογράφος Paige McClanahan, στο βιβλίο της The New Tourist: Waking Up to the Power and Perils of Travel, περιγράφει ακριβώς αυτό το φαινόμενο: πλέον δεν χρειάζονται celebrities για να αλλάξει η μοίρα ενός τόπου. Αρκούν οι φίλοι μας, οι γνωστοί μας ή κι εμείς οι ίδιες.

Ακόμα κι όταν δεν γράφουμε την τοποθεσία, τα stories, τα reels και τα TikTok λειτουργούν σαν χάρτης. Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν το τοπίο, ρωτούν «πού είναι;», στέλνουν DM και μέσα σε λίγους μήνες ένας άγνωστος τόπος γίνεται προορισμός.

Το φαράγγι που έγινε viral

Για παράδειγμα, υπάρχει μια λωρίδα υπαίθρου στη νότια ακτή της Ισλανδίας που πριν από περίπου 15 χρόνια ήταν σχεδόν έρημη. Η οικογένεια που κατείχε τη γη είχε φύγει για το Reykjavík. Μερικοί επισκέπτες ανακάλυψαν τυχαία την περιοχή βοσκοτόπι για πρόβατα αλλά και ένα στενό, απόκρημνο φαράγγι που έμοιαζε βγαλμένο από το Lord of the Rings.

Γύρω στο 2013 ταξιδιώτες άρχισαν να ανεβάζουν φωτογραφίες στα social media και ξαφνικά, οποιοσδήποτε με internet μπορούσε να το βρει. Το 2015 ήρθε η έκρηξη: ο Justin Bieber γύρισε εκεί το βίντεο κλιπ «I’ll Show You». Από τότε, το βίντεο ξεπέρασε το μισό δισεκατομμύριο προβολές.

Οι επισκέπτες αυξήθηκαν από 3.000 τον χρόνο σε 300.000 όμως δεν υπήρχε πάρκινγκ, ούτε τουαλέτες, ούτε μονοπάτια και το τοπίο μετατράπηκε σε λάσπη και εδώ είναι το σημαντικό:
δεν έφταιγε μόνο ένας σταρ. Η πραγματική έκρηξη συνέβη μετά, όταν χιλιάδες άνθρωποι άρχισαν να αναπαράγουν τις ίδιες εικόνες.

Δεν φταίνε οι influencers γιατί είμαστε όλοι influencers

Έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν προορισμό επειδή τον είδαν στα social media κυρίως από φίλους και γνωστούς. Δηλαδή από άτομα σαν κι εμάς.

Μια έρευνα του 2019 έδειξε ότι σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες αναζητούσαν έμπνευση για ταξίδια από influencers, ενώ το 86% επέλεξε τον ταξιδιωτικό του προορισμό με βάση περιεχόμενο που είχε δημοσιευτεί στα social media από φίλους, συγγενείς ή γνωστούς. Στη Gen Z το ποσοστό αυτό ανέβαινε στο 92%. Φαίνεται, λοιπόν, πως οι άνθρωποι όντως ενδιαφέρονται για τις φωτογραφίες των διακοπών μας, τουλάχιστον όταν εμφανίζονται στη ροή τους και το περιεχόμενο που δημιουργούμε μπορεί να επηρεάζει τις ταξιδιωτικές τους επιλογές.

Μια άλλη έρευνα, το 2017, σε Βρετανούς 18 έως 33 ετών, διαπίστωσε ότι το 40% θεωρούσε ως σημαντικότερο κριτήριο επιλογής προορισμού το πόσο «Instagrammable» είναι ένα μέρος. Σε μεταγενέστερη έρευνα με ταξιδιώτες της Gen Z, ο πιο καθοριστικός παράγοντας (για το 43% των συμμετεχόντων) ήταν πόσα views και likes θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν τα ταξιδιωτικά τους βίντεο στο TikTok. Αν μάλιστα δει κανείς τις λίστες με τις πιο φωτογραφημένες τοποθεσίες στον κόσμο, οι τουριστικοί προορισμοί κυριαρχούν: η Disneyland, ο Πύργος του Άιφελ, το Big Ben, οι Καταρράκτες του Νιαγάρα, το Machu Picchu και το Waikīkī βρίσκονται όλα μέσα στην πρώτη εικοσάδα.

Κάθε story με θέα, κάθε reel με «μυστική παραλία», κάθε TikTok με μια παραλία σωστό διαμαντάκι είναι μια μικρή διαφήμιση. Ακόμα κι αν δεν γράψουμε την τοποθεσία, ο κόσμος θα τη βρει. Σκέψου απλά το τι συνέβη

Το ταξίδι ως σκηνικό

Ο ακαδημαϊκός Sean Smith από το Tilburg University έχει αφιερώσει την καριέρα του στη μελέτη αυτού ακριβώς του φαινομένου. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε αυτές τις δυναμικές, λέει, γιατί το Instagram δεν είναι απλώς διασκέδαση: οι εικόνες που μοιραζόμαστε λειτουργούν σαν ένας «οδηγός» των ιδεολογιών που κρύβονται πίσω από τον σύγχρονο τουρισμό.

Ο Smith υποστηρίζει ότι ορισμένα επαναλαμβανόμενα οπτικά μοτίβα - το «tropical exotic» (π.χ. ένας τουρίστας μόνος μπροστά σε ερείπια στην Cambodia), το «promontory gaze» (ο Justin Bieber να κοιτά το ισλανδικό τοπίο από την άκρη ενός γκρεμού) και το «fantasized assimilation» (μια τουρίστρια φορά sari και ποζάρει με μια ομάδα Ινδών γυναικών- παρουσιάζουν τους προορισμούς ως χώρους «διαθέσιμους για κατοχή και κατανάλωση» και η συνεχής δημιουργία και αναπαραγωγή τέτοιων εικόνων ενισχύει την αίσθηση ότι οι τουρίστες έχουν το δικαίωμα να «καταναλώνουν» έναν τόπο με αυτόν τον τρόπο.

Όπως επισημαίνει ο ειδικός, ενώ πολλοί από εμάς έχουμε πλέον ευαισθητοποιηθεί απέναντι στις αποικιοκρατικές αποχρώσεις της ταξιδιωτικής γραφής του 20ού αιώνα και παλαιότερα, χρειάζεται τώρα να εφαρμόσουμε την ίδια κριτική ματιά και σε όσα βλέπουμε αλλά και σε όσα παράγουμε, στα social media.

Πολύ πριν το Instagram και το TikTok, αυτό μπορούσε να το κάνει ο κινηματογράφος. Στη νότια Ταϋλάνδη, το νησί Phi Phi Leh έγινε παγκοσμίως γνωστό όταν χρησιμοποιήθηκε ως τοποθεσία γυρισμάτων για μια διάσημη ταινία The Beach στα τέλη της δεκαετίας του ’90. Οι πρωταγωνιστές και ο σκηνοθέτης συνέχισαν κανονικά την καριέρα τους όμως η παραλία δεν είχε την ίδια τύχη.

Σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους, τα γυρίσματα την περίοδο 1998-1999 προκάλεσαν σοβαρή οικολογική επιβάρυνση, τα ίχνη της οποίας παραμένουν μέχρι σήμερα. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Thailand επιβεβαίωσετο 2022 ότι το Royal Forest Department οφείλει να συνεχίσει τα έργα αποκατάστασης του νησιού και της παραλίας. Παράλληλα, διατήρησε σε ισχύ τη συμφωνία του 2019 με τις εταιρείες παραγωγής 20th Century Fox και Santa International Film Productions, βάσει της οποίας θα διατεθούν 10 εκατομμύρια μπατ (περίπου 273.000 δολάρια) για την αποκατάσταση.

Η ιστορία αυτή δείχνει κάτι σημαντικό: κάποτε αρκούσε μια ταινία για να μετατρέψει έναν άγνωστοo τόπο σε παγκόσμιο προορισμό. Σήμερα, δεν χρειάζεται ούτε κινηματογραφικό συνεργείο ούτε Hollywood. Αρκεί ένα story.

Κι εμείς οι travel influencers (πιάσε το χιούμορ) τι μπορούμε να κάνουμε;

Κάθε φορά που ανεβάζουμε μια «μυστική» παραλία, ένα απομονωμένο μονοπάτι ή ένα άγνωστο χωριό, ενεργοποιούμε τον ίδιο μηχανισμό. Όπως εξηγεί η Paige McClanahan στο βιβλίο The New Tourist: Waking Up to the Power and Perils of Travel, ο σύγχρονος τουρισμός πλέον διαμορφώνεται όχι από οδηγούς ταξιδίων αλλά από καθημερινούς ανθρώπους. Φίλους, γνωστούς και τελικά από εμάς.

Και τότε τίθεται το ερώτημα: τι πρέπει να κάνει ένας συνειδητοποιημένος ταξιδιώτης; Να εγκαταλείψει τα social media σαν τον Night Agent ή έστω να σταματήσει να ποστάρει; Είναι δελεαστικό, αλλά όχι απαραίτητα.

Μπορούμε να ξεκινήσουμε αμφισβητώντας την αξία όσων βλέπουμε στα social media και να είμαστε πιο ευαίσθητοι στα νοήματα που κρύβονται πίσω από τις εικόνες και όταν δημιουργούμε μια ανάρτηση, μπορούμε να βάζουμε στο κέντρο κάτι ή κάποιον πέρα από τον εαυτό μας. Να μοιραζόμαστε μια οπτική ή μια ιστορία όπως θα θέλαμε κάποιος άλλος να μοιραστεί για εμάς ή για τη δική μας πόλη.

Αξίζει ίσως να θυμόμαστε ότι έχουμε μεγάλη επιρροή ως «influencers» στους ανθρώπους που μας ακολουθούν, ακόμη κι αν πρόκειται απλώς για παλιούς συμμαθητές ή μακρινούς συγγενείς.