Πέντε τρόποι να καλλιεργήσεις την αυτονομία του παιδιού σου από μικρή ηλικία

Όλοι θέλουμε τα παιδιά μας να ξέρουν τι θέλουν, να μπορούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα και να παίρνουν πρωτοβουλίες. Όμως το να μάθεις ένα παιδί να σκέφτεται για τον εαυτό του δεν είναι πάντα εύκολο - και ξεκινά πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι φαντάζεσαι.

Σύμφωνα με την Claire Lerner,ειδικό στην ανάπτυξη παιδιών, η καλλιέργεια της αυτονομίας και της ανεξάρτητης σκέψης δεν αρχίζει στο δημοτικό ή στην εφηβεία αλλά από τα πρώτα κιόλας στάδια της ζωής του - ακόμη και όταν το παιδί είναι μωρό. Μέσα από μικρές, καθημερινές στιγμές της κοινή σας ρουτίνας, μπορείς να του δώσεις χώρο να δοκιμάζει, να σκέφτεται, να κάνει επιλογές και να βρίσκει λύσεις μόνο του.

Παρακάτω θα βρεις πέντε απλά και πρακτικά βήματα που μπορείς να εφαρμόσεις από σήμερα, ώστε να βοηθήσεις το παιδί σου να αναπτύξει αυτοπεποίθηση και την ικανότητα να σκέφτεται ανεξάρτητα - χωρίς πίεση, αλλά με ενσυναίσθηση και καθοδήγηση.

Κάνε ένα βήμα πίσω

Όταν το μωρό σου δυσκολεύεται να βάλει σχήματα στη σωστή θέση, ίσως νιώσεις την επιθυμία να το κάνεις εσύ για εκείνο. Πριν το κάνεις, σκέψου τι είναι πιο σημαντικό: να αποφύγεις τη μικρή του απογοήτευση ή να του διδάξεις να λύνει το πρόβλημα μόνο του; Αν αφήνεις το παιδί να προσπαθήσει, ακόμα και όταν είναι μωρό, μαθαίνει να αντιμετωπίζει τον κόσμο μόνο του. Αντί να τοποθετείς εσύ το σχήμα στο σωστό σημείο, μπορείς να το καθοδηγείς λεκτικά και να του δώσεις χώρο να βρει τη λύση. Σταδιακά αυτή η πρακτική θα το βοηθήσει να κάνει μεγαλύτερα βήματα, όπως να κατεβαίνει μόνο του από μια τσουλήθρα ή να χειρίζεται κοινωνικές καταστάσεις χωρίς να λύνεις εσύ κάθε πρόβλημα για εκείνο.

Δώσε το σωστό παράδειγμα

Μίλα στο παιδί για το πώς παίρνεις αποφάσεις ακόμη κι όταν είναι πολύ μικρό. Μπορείς, για παράδειγμα, να του εξηγείς απλά γιατί διαλέγεις κάτι ή γιατί αποφασίζεις να κάνεις ένα πράγμα και όχι κάποιο άλλο. 'Οσο μεγαλώνει, μπορείς να του εξηγείς πιο ανοιχτά τον τρόπο που σκέφτεσαι και αποφασίζεις - σε κοινωνικές καταστάσεις, μικρές οικονομικές επιλογές ή θέματα που αφορούν τις αξίες της οικογένειας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει ή θα υιοθετήσει τις ίδιες επιλογές. Μαθαίνει όμως τη διαδικασία: πώς ζυγίζουμε τις επιλογές, πώς σκεφτόμαστε τις συνέπειες και πώς παίρνουμε αποφάσεις με ευθύνη.

Και αν σου προτείνει κάτι διαφορετικό ή απρόσμενα δημιουργικό, αναγνώρισέ το και δώσε του χώρο να το εκφράσει. Έτσι του δείχνεις ότι οι ιδέες του αξίζουν κι αυτό είναι το θεμέλιο της ανεξάρτητης σκέψης.

Άκου πριν μιλήσεις

Όπως το να κάνεις ένα βήμα πίσω, έτσι και το να ακούς πραγματικά το παιδί σου είναι καθοριστικό. Δώσε του χώρο να εκφράσει τη σκέψη του πριν παρέμβεις. Τα παιδιά χρειάζονται την ευκαιρία να χτίσουν αυτοπεποίθηση και να παίρνουν αποφάσεις με τη δική τους καθοδήγηση.

Μην βιάζεσαι να δώσεις τη «σωστή» λύση — το παιδί μαθαίνει μέσα από τη διαδικασία της σκέψης και της δοκιμής, όχι όταν εσύ λύνεις τα πάντα για εκείνο. Ο ρόλος σου δεν είναι να εξαφανίζεις κάθε δυσκολία από τον δρόμο του, αλλά να του δίνεις τα εργαλεία και την εμπιστοσύνη για να βρίσκει μόνο του λύσεις. Έτσι νιώθει ότι το ακούς πραγματικά, ότι οι ιδέες του μετράνε - και αυτό είναι η βάση για να μάθει να σκέφτεται και να αποφασίζει με αυτονομία.

Δώσε του χώρο να δοκιμάσει

Όταν το μωρό σου προσπαθεί να σκαρφαλώσει σε μια καρέκλα ή να πιάσει ένα παιχνίδι που του φαίνεται δύσκολο, το ένστικτό σου λέει να τρέξεις να το βοηθήσεις. Κράτησε για λίγο πίσω αυτή την παρόρμηση. Σύμφωνα με την Stephanie Irby Coard, PhD, καθηγήτρια Ανθρώπινης Ανάπτυξης και Οικογενειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας το να του δώσεις χρόνο να προσπαθήσει μόνο του - με την παρουσία σου δίπλα του, αλλά χωρίς να κάνεις εσύ την κίνηση για εκείνο- είναι ένα από τα πιο δυνατά μαθήματα αυτονομίας.

Το ίδιο ισχύει και όσο μεγαλώνει. Αντί να δίνεις έτοιμες απαντήσεις, μπορείς να το ενθαρρύνεις να «δουλέψει» τη σκέψη του: να σκεφτεί φωναχτά, να γράψει σε ένα σημειωματάριο τι επιλογές έχει ή τι νιώθει ότι είναι πιο σωστό για εκείνο. Έτσι μαθαίνει ότι οι αποφάσεις δεν πέφτουν από τον ουρανό - χτίζονται βήμα-βήμα.

Επίσης, δραστηριότητες που ενθαρρύνουν την έκφραση άποψης - όπως θεατρικό παιχνίδι, παρουσιάσεις στο σχολείο, ομαδικές συζητήσεις ή ακόμα και παιχνίδια ρόλων στο σπίτι - βοηθούν τα παιδιά να νιώθουν πιο άνετα να μιλούν, να διαφωνούν με σεβασμό και να υπερασπίζονται τη σκέψη τους.

Όσο περισσότερο δίνεις χώρο στο παιδί να δοκιμάζει, να σκέφτεται και - ναι -να κάνει μικρά λάθη, τόσο περισσότερο καλλιεργείς μέσα του την αίσθηση: «Μπορώ να τα καταφέρω μόνος μου».

Μάθε του ότι δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα τέλεια

Το να μαθαίνει ένα παιδί να σκέφτεται μόνο του δεν σημαίνει ότι θα παίρνει πάντα «σωστές» αποφάσεις. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Τα λάθη δεν είναι αποτυχίες - είναι ο τρόπος με τον οποίο χτίζεται η κρίση, η εμπειρία και η αυτοπεποίθηση. Μέσα από τις αστοχίες μαθαίνουμε να βλέπουμε πιο καθαρά τι μας ταιριάζει και τι όχι.

Αντί λοιπόν να σπεύδεις να διορθώσεις κάθε λάθος ή να «σώσεις» την κατάσταση, ακολούθησε τις συμβουλές των ειδικών και δώσε στο παιδί τον χώρο να σκεφτεί τι συνέβη έχοντας κάνει μια επιλογή. Μίλησε μαζί του για το τι θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά την επόμενη φορά, χωρίς να του κουνάς το δάχτυλο. Όταν δεν παρεμβαίνεις βιαστικά, του περνάς ένα πολύ δυνατό μήνυμα:
«Σε εμπιστεύομαι ότι μπορείς να το διαχειριστείς».

Τα παιδιά δεν πρέπει να φοβούνται να σκέφτονται μόνα τους επειδή υπάρχει το ενδεχόμενο να κάνουν λάθος. Αντίθετα, χρειάζονται την ασφάλεια ότι οι ιδέες τους είναι σημαντικές και ότι κάθε λάθος είναι ένα βήμα πιο κοντά στο να μάθουν να παίρνουν καλύτερες, πιο συνειδητές αποφάσεις στη ζωή τους.