Αρκεί η απαγόρευση των social media για να είναι τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο;

Μετά την Αυστραλία, που έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που επέβαλε νομική απαγόρευση χρήσης social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών - ένα μέτρο που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2025 και υποχρεώνει πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok και το Snapchat να περιορίζουν τους λογαριασμούς ανηλίκων υπό τον κίνδυνο υψηλών προστίμων - , οι κυβερνήσεις σε όλες τις ηπείρους - Ευρώπη, ΗΠΑ , Ασία - επανεξετάζουν το κατά πόσον τα παιδιά και οι έφηβοι θα πρέπει να έχουν ανοιχτή πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ορισμένοι περιορισμοί έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ. Άλλοι βρίσκονται σε στάδιο νομοθετικής διαδικασίας, δημόσιας διαβούλευσης ή αντιμετωπίζουν νομικές προκλήσεις στο δικαστήριο.

Μια μαμά κάνει ιδιαίτερα προετοιμασίας για social media στην κόρη της: Μήπως να το κάναμε κι εμείς;

Ειδικότερα, η Ισπανία σχεδιάζει να απαγορεύσει την πρόσβαση σε social media για παιδιά κάτω των 16 ετών, με εφαρµογή αυστηρών απαιτήσεων επαλήθευσης ηλικίας από τις πλατφόρμες ενώ η Γαλλία προωθεί νομοσχέδιο που θα απαγορεύει τα social media σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών και επιπλέον θα απαγορεύει τα κινητά τηλέφωνα στα λύκεια. Στη Δανία το κοινοβούλιο πρότεινε επίσης η απαγόρευση να ισχύει για παιδιά κάτω των 15 ετών, με υποστήριξη από αρκετά κόμματα, ενώ Ιρλανδία, Πολωνία, και Γερμανία, εξετάζουν παρόμοια μέτρα.

01

02

Τι ισχύει στην Ελλάδα

'Οσο για την χώρα μας, η κυβέρνηση αναμένεται να ανακοινώσει το προσεχές διάστημα την απαγόρευση για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, αξιοποιώντας σύγχρονα εργαλεία γονικού ελέγχου, όπως το Kids Wallet.

Ειδικότερα, σύμφωνα με πληροφορίες, το υπό επεξεργασία νομοσχέδιο για τη χρήση των ψηφιακών πλατφορμών από ανηλίκους θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, ρυθμίσεις για την πρόληψη του εθισμού, κανόνες πρόσβασης και χρονικά όρια χρήσης, θεσμοθέτηση γονεϊκής εποπτείας, παροχή συμβουλευτικής και θεραπευτικής υποστήριξης όπου απαιτείται, καθώς και αυστηρές διοικητικές και αστικές κυρώσεις για παραβάσεις από πλατφόρμες και λοιπούς εμπλεκόμενους φορείς.

Τα social δεν είναι ασφαλή για το παιδί σου & αυτές είναι οι συμβουλές που πρέπει να του δώσεις

Πού στοχεύει η απαγόρευση των social

Η κινητικότητα που παρατηρείται οφείλεται στην αυξανόμενη ανησυχία για την ψυχική υγεία των εφήβων και τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι πλατφόρμες, ειδικά υπό το πρίσμα του πρόσφατου σκανδάλου Grok, το οποίο οδήγησε σε σεξουαλικά deepfakes ανηλίκων . Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής επικαλούνται όλο και περισσότερο έρευνες που συνδέουν τη βαριά και παρατεταμένη χρήση πλατφορμών με τα αυξανόμενα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, αυτοτραυματισμού και διατροφικών διαταραχών μεταξύ των εφήβων, υποστηρίζοντας ότι η κλίμακα και η ταχύτητα της ψηφιακής έκθεσης έχουν ξεπεράσει τις υπάρχουσες δικλείδες ασφαλείας.

'Οπως είναι αναμενόμενο, έχει ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το μέτρο της απαγόρευσης. Οι υποστηρικτές παρουσιάζουν τα όρια ηλικίας ως μέτρα δημόσιας υγείας, συγκρίσιμα με περιορισμούς στη χρήση αλκοόλ ή στα τυχερά παιχνίδια.

Αντίθετα, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι απόλυτες απαγορεύσεις είναι τεχνικά ευάλωτες, μπορεί να οδηγήσουν τους εφήβους σε λιγότερο ελεγχόμενες περιοχές του διαδικτύου, και απαιτούν παρεμβατικά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας εγείροντας ζητήματα συνταγματικότητας και ελευθερίας της έκφρασης. 'Οσο για τη βιομηχανία τεχνολογίας, αντιδρά με επιφυλακτικότητα.

Απαγόρευση των social media στους κάτω των 16: Ένα φρένο στο «brain rot» ή μια ανέφικτη πολιτική;

Αρκούν οι απαγορεύσεις στα social media για την ασφάλεια των παιδιών;

Oι απαγορεύσεις από μόνες τους δεν φαίνεται να επαρκούν για να κρατήσουν τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο. Τα παιδιά της σημερινής γενιάς, που μεγαλώνουν με οθόνες αφής και διαδίκτυο από πολύ μικρή ηλικία, ξέρουν πώς να παρακάμπτουν ηλικιακούς περιορισμούς ή να χρησιμοποιούν VPN για πρόσβαση σε απαγορευμένο περιεχόμενο. Ορισμένα μάλιστα κρύβουν τη χρήση από τους γονείς, ενώ άλλα περνούν περισσότερο χρόνο σε εφαρμογές που δεν υπάγονται στην απαγόρευση, όπως WhatsApp, Facebook Messenger, Discord ή Roblox.

«Το γεγονός ότι αναγνωρίζεται η ανάγκη λήψης μέτρων για την οριοθέτηση της χρήσης σόσιαλ απο ανηλίκους σε παγκόσμια κλίμακα μόνο ως θετικό μπορεί να εκληφθεί. Το ποια θα είναι τα μέτρα αυτά όμως δεν μπορεί να θεωρείται θέμα με εύκολη απάντηση. Δεν πρέπει να υποτιμούμε ότι πρόκειται για πρωτοφανές πρόβλημα στα παγκόσμια χρονικά καθώς δεν υπήρξε ποτέ στο παρελθόν τέτοιου βεληνεκούς έκθεση τόσο ενηλίκων όσο και ανηλίκων σε τεχνολογικά συστήματα με πολυπαραγοντική επίδραση σε συναίσθημα και συμπεριφορά. Εύλογα μοιάζει απίθανο να διαθέτουμε έτοιμες, σίγουρες και δοκιμασμένες λύσεις σε ένα πλαίσιο όπου η "ψηφιακότητα" αποτελεί κυρίαρχη τάση», επισημαίνει στο queen.gr o Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος, Ψυχοθεραπευτής.

'Οπως εξηγεί, νόμος που «απαγορεύει τα social» κάτω των 15 μπορεί να ψηφιστεί, αλλά η πλήρης, ουσιαστική εφαρμογή του είναι δύσκολη τεχνικά και κοινωνικά.

Και εξηγεί το γιατί: «Τρία βασικά εμπόδια που προκαλούν δυσκολίες είναι η επαλήθευση ηλικίας και τι ακριβώς δεδομένα θα συλλέγονται, οι εύκολες παρακάμψεις (VPN, λογαριασμοί ενηλίκων, δεύτερες συσκευές) και η μαζική μετακίνηση των παιδιών σε άλλες πλατφόρμες ή άλλα μέρη του διαδικτύου. Επιπλέον, η εισαγωγή απαγορεύσεων και μιας νοοτροπίας «αστυνόμευσης» δεν προδιαθέτει θετικά. Από την άλλη πλευρά όμως, μια απαγόρευση περνάει το μήνυμα μιας ντεφάκτο αναγνώρισης της ανάγκης ορίων σε μια κουλτούρα ανεξέλεγκτης και δυνητικά βλαβερής συμπεριφοράς».

Κατά την άποψή του, πιο ολοκληρωμένη φαίνεται μια συνδυαστική προσέγγιση ρύθμισης πλατφορμών, ελέγχου ηλικίας, γονεϊκής κουλτούρας και ψηφιακής εκπαίδευσης παιδιών. Είναι όμως ρεαλιστικά εφικτή αυτή η προσέγγιση και μάλιστα άμεσα;

«Σε κάθε περίπτωση η όποια απαγόρευση νομοθετηθεί δεν πρέπει να θεωρείται θέσφατο και ότι το θέμα έληξε, αλλά δοκιμαστικό και ανοιχτό σε τροποποιήσεις μέτρο. Επιπρόσθετα μέτρα που να αφορούν τις ίδιες τις πλατφόρμες κρίνονται απαραίτητα (αλλά κατά τα φαινόμενα εκτός διαβούλευσης προς το παρόν) όπως : απενεργοποίηση/τροποποίηση των «εθιστικών λειτουργιών» (π.χ. το ατελείωτο σκρολάρισμα), ελαχιστοποίηση συλλογής δεδομένων των χρηστών, ενεργό fact-checking, απαγόρευση προσωποποιημένης διαφήμισης σε ανηλίκους, ανοιχτούς κώδικες/διαφάνεια αλγορίθμων και δραστικές κυρώσεις όταν δεν τηρούνται ελάχιστα πρότυπα», καταλήγει ο Σπύρος Καλημέρης.

Πέντε φωτογραφίες των παιδιών σας που δεν πρέπει να κοινοποιείτε στα social media

Social και τεχνητή νοημοσύνη

Η ταχεία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέα προβλήματα. Εργαλεία AI που παράγουν εικόνες ή deepfake, δείχνουν ότι οι τεχνολογικές αλλαγές τρέχουν πιο γρήγορα από τους νόμους. Έρευνες στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε χώρες όπως η Ισπανία διερευνούν πλατφόρμες για δημιουργία και διάδοση υλικού που εμπλέκει παιδιά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ουσιαστική εποπτεία των εταιρειών τεχνολογίας.

Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις (The Conversation, Yahoo News AU, TechMonitor), οι απαγορεύσεις βοηθούν μόνο περιορισμένα: δεν αντιμετωπίζουν τον σχεδιασμό των πλατφορμών που ενισχύει την εθιστική χρήση, ούτε τις δομές που εκθέτουν τα παιδιά σε επικίνδυνο ή επιβλαβές περιεχόμενο.

Γι’ αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ζωτικής σημασίας να θεσπιστεί και να εφαρμοστεί το λεγόμενο Digital Duty of Care (Ψηφιακή Υποχρέωση Επιμέλειας): μια νομική αρχή που μεταφέρει την ευθύνη της ασφάλειας από τους χρήστες στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες. Αντί οι εταιρείες τεχνολογίας να παρεμβαίνουν μόνο όταν υπάρξει καταγγελία, θα υποχρεούνται να λαμβάνουν προληπτικά και εύλογα μέτρα για την αποτροπή προβλέψιμων διαδικτυακών βλαβών.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η προστασία - ιδίως των ανηλίκων - πρέπει να ενσωματώνεται στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών (safety by design). Οι εταιρείες θα φέρουν νομική ευθύνη να εντοπίζουν και να περιορίζουν κινδύνους, όπως αλγόριθμους που προωθούν επιβλαβές περιεχόμενο ή λειτουργίες αναζήτησης που διευκολύνουν την πρόσβαση σε παράνομο υλικό. Η ευθύνη, με άλλα λόγια, δεν θα βαραίνει μόνο τον χρήστη ή τον γονέα, αλλά και το ίδιο το ψηφιακό οικοσύστημα που διαμορφώνει τις συμπεριφορές και τις εμπειρίες των παιδιών στο διαδίκτυο.

Παραδείγματα δράσεων:

• Ανίχνευση grooming για πρόληψη σεξουαλικής εκμετάλλευσης.
• Μπλοκάρισμα γνωστού υλικού κακοποίησης παιδιών.
• Αφαίρεση επιβλαβών διαδρομών που στοχεύουν ευάλωτους χρήστες, όπως η δυνατότητα αλληλεπίδρασης παιδιών με αγνώστους.
• Χρήση προειδοποιητικών μηνυμάτων όταν οι χρήστες αναζητούν επιβλαβείς όρους.

Σήμερα, η ασφάλεια πρέπει να είναι χαρακτηριστικό θεμελιώδες και όχι προαιρετικό, και η τεχνολογία υπάρχει ήδη για να το πετύχει αυτό. Η εμπειρική έρευνα αποδεικνύει ότι το safety by design λειτουργεί – το μόνο που λείπει είναι η θέληση να εφαρμοστεί σε κάθε πλατφόρμα.