Παιχνίδι με πρωτοβουλία του παιδιού: γιατί το να κάνεις ένα βήμα πίσω το βοηθά να μάθει περισσότερα

Σκέψου πόσες φορές έχεις καθίσει στο πάτωμα του παιδικού δωματίου, πήρες ένα τουβλάκι και άρχισες αμέσως να εξηγείς σχήματα και χρώματα, πιστεύοντας ότι έτσι συμμετέχεις στο παιχνίδι και βοηθάς το παιδί σου να μάθει. Δεν το κάνεις μόνο για να περάσεις χρόνο μαζί του, αλλά και γιατί βομβαρδίζεσαι συνεχώς από συμβουλές που λένε ότι κάθε στιγμή με το παιδί πρέπει να «αξιοποιείται» παιδαγωγικά - και ότι αν δεν καθοδηγούμε ενεργά το παιχνίδι, κάτι δεν κάνουμε σωστά.

Πώς ένα διαδραστικό παιχνίδι μαθαίνει στα παιδιά ενσυναίσθηση και φροντίδα

Όμως, η αναπτυξιακή επιστήμη λέει ακριβώς το αντίθετο. Όταν παρεμβαίνεις συνεχώς στο παιχνίδι, συχνά εμποδίζεις την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που θέλεις να ενισχύσεις. Η λύση; Περισσότερο παιχνίδι με πρωτοβουλία του παιδιού, όπου εκείνο ορίζει τον ρυθμό και εσύ μαθαίνεις να ακολουθείς.

Η ειδικός στην παιδική ανάπτυξη Jennifer Jipson έχει αφιερώσει την καριέρα της στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από το παιχνίδι. Το μήνυμά της προς τους γονείς είναι απλό: «χαλαρώστε». Το παιδί σου κάνει πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζεις.

Όταν η πίεση για πρόωρη ανάπτυξη γυρίζει μπούμερανγκ

Από τη γέννηση έως περίπου τα έξι χρόνια, το παιδί χτίζει τα θεμέλια του τρόπου με τον οποίο θα προσεγγίζει τη μάθηση σε όλη του τη ζωή: περιέργεια, επιμονή, ευελιξία στη σκέψη, αυτορρύθμιση, αυτοπεποίθηση. Αυτά δεν καλλιεργούνται με καρτέλες και ασκήσεις. Καλλιεργούνται μέσα από το παιχνίδι.

Η πίεση να μάθει «νωρίτερα» γράμματα και αριθμούς δεν δημιουργεί πραγματικό μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα. Αντίθετα, η υπερβολική έμφαση στις πρώιμες ακαδημαϊκές δεξιότητες στερεί από το παιδί ευκαιρίες να αναπτύξει βασικές γνωστικές και κοινωνικοσυναισθηματικές ικανότητες.

Το πιο δημιουργικό παιχνίδι για παιδιά είναι και το πιο κλασικό: Τρία tips για να επιλέξεις

Τι συμβαίνει όταν απλώς αφήνεις υλικά στο πάτωμα

Όταν τα παιδιά παίζουν ελεύθερα, χωρίς καμία παρέμβαση από ενήλικες, συχνά αποκαλύπτονται οι δεξιότητες και η δημιουργικότητά τους. Σε παρατηρήσεις ελεύθερου παιχνιδιού προσχολικών παιδιών, φάνηκε ότι έθεταν μόνα τους στόχους. Για παράδειγμα, ήθελαν «ο πύργος να γίνει πιο ψηλός», «η στέγη να μη γκρεμιστεί» ή να χρησιμοποιήσουν «μόνο μπλε κομμάτια». Δοκίμαζαν νέες ιδέες και επέμεναν, ακόμα κι όταν αντιμετώπιζαν αποτυχίες.

Χωρίς καμία καθοδήγηση, επικοινωνούσαν, συνεργάζονταν, έλυναν προβλήματα και δημιουργούσαν ιστορίες. Και το πιο ενδιαφέρον; Η «μάθηση» προέκυπτε φυσικά μέσα από το παιχνίδι: μετρούσαν, αναγνώριζαν σχήματα και χρώματα, μιλούσαν για έννοιες που σχετίζονται με τη φυσική, τη γεωγραφία ή τη βιολογία - επειδή τις χρειάζονταν για να πετύχουν αυτό που ήθελαν να φτιάξουν. Η μάθηση δεν ήταν ξεχωριστή από το παιχνίδι. Ήταν το ίδιο το παιχνίδι.

01

02

Τι σημαίνει πρακτικά «κάνω ένα βήμα πίσω»

Το να κάνεις πίσω δεν σημαίνει να αποσύρεσαι. Σημαίνει να είσαι κοντά, ήρεμη (-ος), συναισθηματικά διαθέσιμος και παρατηρητικός. Παρακολούθησε τι προσπαθεί να κάνει το παιδί σου. Αν κολλήσει, ζητήσει βοήθεια ή απογοητευτεί, βοήθησέ το και άφησέ το να συνεχίσει μόνο του. Μπορείς, για παράδειγμα, να περιγράψεις αυτό που κάνει («Προσπαθείς πολύ να σταθεί όρθιος ο πύργος!») ή να μοιραστείς τη σκέψη σου («Θα δοκιμάσω να ενώσω τους πύργους με μια γέφυρα»). Η διαφορά είναι ότι συμμετέχεις ακολουθώντας το δικό του παιχνίδι - δεν το μετατρέπεις σε μάθημα με στόχο τη δική σου ιδέα.

Τα οφέλη της μεθόδου Μοντεσσόρι και τα παιχνίδια που μπορείτε να έχετε στο σπίτι

Αν το παιδί σου δεν παίζει εύκολα μόνο του

Τι κάνεις όμως όταν το παιδί ζητά συνεχώς να παίζεις μαζί σου; Σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με την Jennifer Jipson, δεν χρειάζεται περισσότερη καθοδήγηση - χρειάζεται περισσότερη σύνδεση. Η ανεξάρτητη εξερεύνηση προϋποθέτει αίσθημα ασφάλειας. Ξεκίνα με λίγα λεπτά πλήρους παρουσίας μαζί του και μετά κάνε μια ήπια μετάβαση: «Εγώ θα είμαι εδώ δίπλα, εσύ συνέχισε το παιχνίδι σου».

Και κάτι ακόμα που πιθανόν το έχεις ακούσει αλλά ίσως δεν έχεις δώσει την απαιτούμενη προσοχή: η βαρεμάρα έχει αξία. Όταν αφήνεις το παιδί να παίζει μόνο του χωρίς να λύνεις αμέσως κάθε πρόβλημα ή δυσκολία, του δίνεις την ευκαιρία να μάθει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του και να βρίσκει μόνο του διεξόδους. Αν, αντίθετα, παρεμβαίνεις συνεχώς, στερείς από το παιδί αυτή τη σημαντική δεξιότητα αυτονομίας.

Πώς να διαμορφώσεις τον χώρο για πιο ελεύθερο παιχνίδι

Δεν χρειάζεσαι τέλειο παιδικό δωμάτιο. Χρειάζεσαι υλικά όπως τουβλάκια, μπογιές, φιγούρες, άμμο, απλά ανακυκλώσιμα αντικείμενα, εύκολη πρόσβαση σε αυτά, χώρο για άπλωμα και φυσικά χρόνο.

Και μην αγχώνεσαι υπερβολικά με το μάζεμα. Αν το παιδί θέλει να συνεχίσει το ίδιο παιχνίδι αύριο, άφησέ το. Το παιχνίδι δεν ολοκληρώνεται πάντα σε μία «συνεδρία».

Ίσως το πιο ισχυρό πράγμα που μπορείς να κάνεις για την ανάπτυξη του παιδιού σου στα πρώτα χρόνια της ζωής του να μοιάζει αντιπαραγωγικό: κάθισε κοντά του, παρατήρησε και άφησέ το να οδηγήσει το παιχνίδι. Την επόμενη φορά που θα καθίσεις να παίξεις, περίμενε λίγο πριν πιάσεις το πρώτο τουβλάκι. Δες τι φτιάχνει πριν προτείνεις κάτι. Ακολούθησε τη δική του διαδρομή πριν το οδηγήσεις αλλού. Μπορεί να εκπλαγείς από το πόσα ξέρει ήδη να κάνει μόνο του.