Αλήθεια ή υπερβολή η ανησυχία για την υπογεννητικότητα; Οι επιστήμονες καταρρίπτουν τους φόβους σου

Αν έχεις νιώσει έστω και μία φορά το βάρος της φράσης «πρέπει να κάνεις παιδιά, τι περιμένεις, υπάρχει κρίση γεννήσεων», δεν είσαι η μόνη.

Για χρόνια, οι γυναίκες άκουγαν - άμεσα ή έμμεσα - ότι η απόφασή τους να καθυστερήσουν ή να μην αποκτήσουν παιδί είναι σχεδόν… αντικοινωνική. Όμως, νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται να αμφισβητήσουν αυτό το αφήγημα: η χαμηλή γονιμότητα δεν σημαίνει αυτόματα οικονομική καταστροφή. Και σίγουρα δεν είναι προσωπική σου ευθύνη να «σώσεις» το δημογραφικό.

Αποβολή και γονιμότητα: Τι μας «λέει» η φύση και γιατί η ενημέρωση είναι κρίσιμη

Σε νέα μελέτη, δημογράφοι από το International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) αμφισβητούν την πεποίθηση ότι η γονιμότητα θα αυξηθεί καθώς οι χώρες αναπτύσσονται, αλλά και την άποψη ότι τα χαμηλά επίπεδα γεννήσεων είναι εκ φύσεως επιζήμια για την κοινωνία ή την οικονομία. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η χαμηλή γονιμότητα μπορεί να παραμείνει σταθερή — και σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι βιώσιμη ή ακόμη και οικονομικά επιθυμητή.

Για δεκαετίες, πολιτικοί και δημογράφοι ανησυχούσαν ότι τα ποσοστά γεννήσεων κάτω από το λεγόμενο «επίπεδο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα θα οδηγούσαν σε συρρίκνωση του πληθυσμού, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και οικονομική παρακμή. Αυτή η ανησυχία έχει τροφοδοτήσει εκκλήσεις για φιλογεννητικές πολιτικές σε χώρες από την Ιταλία έως την Ιαπωνία αλλά και τη χώρα μας.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, αυτό το σημείο αναφοράς βασίζεται σε μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Το επίπεδο αναπλήρωσης οδηγεί σε μακροπρόθεσμη πληθυσμιακή σταθερότητα μόνο εάν η θνησιμότητα σταματήσει να βελτιώνεται και η μετανάστευση δεν διαδραματίζει κανέναν ρόλο - συνθήκες που δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη δημογραφική πραγματικότητα.

Χρησιμοποιώντας επικαιροποιημένα διεθνή δεδομένα έως και το 2023, οι ερευνητές δείχνουν ότι η γονιμότητα μειώνεται συνεχώς στις πιο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου.

Πώς να προλάβετε την υπογονιμότητα που οφείλεται στην ηλικία

Σε αντίθεση με παλαιότερες θεωρίες, η υψηλότερη ανάπτυξη δεν προβλέπει πλέον ανάκαμψη της γονιμότητας. Στην πραγματικότητα, η σχέση έχει αντιστραφεί: οι χώρες με τους υψηλότερους δείκτες Ανθρώπινης Ανάπτυξης (Human Development Index) τείνουν πλέον να έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά γονιμότητας. Αυτό αμφισβητεί τη μακροχρόνια παραδοχή ότι οι κοινωνίες περνούν απλώς μια προσωρινή κάμψη πριν επιστρέψουν σε υψηλότερα επίπεδα γεννήσεων.

«Το εύρημα αυτό αποτέλεσε έκπληξη για μεγάλο μέρος της δημογραφικής κοινότητας», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο συγγραφέας της μελέτης Guillaume Marois. «Ακόμη και χώρες που θεωρούνταν πρότυπα στον συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, όπως οι σκανδιναβικές, έχουν βιώσει απροσδόκητα απότομες μειώσεις της γονιμότητας. Η ιδέα ότι η ανάπτυξη από μόνη της θα επαναφέρει τη γονιμότητα δεν ισχύει πλέον», τονιζει.

Υπογονιμότητα: Αντιμετωπίστε το στρες με αυτούς τους τρόπους

Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης ότι η μελέτη αμφισβητεί την υπόθεση πως η πληθυσμιακή σταθερότητα - ή η αύξηση - είναι αναγκαία για την οικονομική ευημερία.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η οικονομική βιωσιμότητα εξαρτάται πολύ περισσότερο από τη δομή του πληθυσμού παρά από το απόλυτο μέγεθός του. Τα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης, η αυξημένη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και η άνοδος της παραγωγικότητας μπορούν να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις των λιγότερων γεννήσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να τις υπερκεράσουν πλήρως.

Η χαμηλότερη γονιμότητα, υποστηρίζουν, μπορεί ακόμη και να προσφέρει πλεονεκτήματα. Με λιγότερα παιδιά, οι κοινωνίες ενδέχεται να μπορούν να επενδύουν περισσότερους πόρους ανά παιδί, ενισχύοντας το ανθρώπινο κεφάλαιο, την καινοτομία και τη μακροπρόθεσμη παραγωγικότητα. Η μείωση των δεικτών εξάρτησης με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε επίσης να αποσυμπιέσει τις δημόσιες υπηρεσίες, αντί να τις επιβαρύνει.

Η ηλικία και η γονιμότητα: Τι πρέπει να γνωρίζεις πριν αποφασίσεις να κάνεις παιδί

«Το μήνυμά μας δεν είναι ότι η χαμηλή γονιμότητα είναι εγγενώς καλή ή κακή. Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό “ιδανικό” επίπεδο γονιμότητας που να εγγυάται την ευημερία» ανάφερε σε ανακοίνωσή του ο συγγραφέας της μελέτης Wolfgang Lutz. Και συνέχισε: «Αντί να προσπαθούν να επαναφέρουν τα ποσοστά γεννήσεων σε έναν αυθαίρετο στόχο, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στις μεταβαλλόμενες δημογραφικές πραγματικότητες και να επενδύσουν δυναμικά στην εκπαίδευση και την παραγωγικότητα. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι κοινωνίες μπορούν να ευημερούν ακόμη και με λιγότερες γεννήσεις».