Γιατί το να δίνεις στο παιδί σου πολλές επιλογές δεν το κάνει πιο ανεξάρτητο όπως νομίζεις

Κάπου ανάμεσα στην προσπάθειά σου να είσαι μια ήρεμη, υποστηρικτική μαμά και στην ανάγκη να αποφύγεις τις καθημερινές μικροεντάσεις, μπορεί να αρχίσεις να δίνεις στο παιδί επιλογές για τα πάντα. Τι θα φορέσει. Τι θα φάει. Πότε θα διαβάσει. Πώς θα κάνει κάτι. Αν θα το κάνει τώρα ή αργότερα.

Ακούγεται σύγχρονο. Ακούγεται σαν να μεγαλώνεις ένα παιδί με αυτοπεποίθηση, που μαθαίνει να παίρνει αποφάσεις. Κι όμως, πολλές φορές η μέρα τελειώνει με το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα: ένα παιδί που είναι ανίκανο να διαλέξει.

30 μικρές συνήθειες για να μεγαλώσεις ένα χαρούμενο και ανθεκτικό παιδί

Μια απλή ερώτηση, θα έχεις προσέξει, ότι μπορεί να καταλήξει σε ξέσπασμα. Το «δεν ξέρω» επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, μέχρι που αρχίζει να ακούγεται περισσότερο σαν απογοήτευση παρά σαν απλή σύγχυση.

Εδώ είναι κάτι που συχνά μας διαφεύγει: η επιλογή μοιάζει με ελευθερία μόνο όταν ο εγκέφαλος ξέρει πώς να τη διαχειριστεί. Για τα παιδιά, και ειδικά για τα μικρότερα, η επιλογή συχνά μοιάζει με πίεση που φοράει ένα φιλικό προσωπείο. Ξεχνάμε προφανώς πόση πνευματική προσπάθεια χρειάζεται για να πάρουμε αποφάσεις.

Εσύ το εξασκείς εδώ και χρόνια. Το παιδί σου όχι.

'Οταν οι επιλογές προκαλούν ...εξάντληση

Η καθημερινότητα ενός παιδιού είναι ήδη γεμάτη αποφάσεις που δεν ελέγχει. Πότε θα ξυπνήσει. Πού θα καθίσει. Ποιους κανόνες πρέπει να ακολουθήσει. Ποιον πρέπει να ακούσει. Μέχρι να επιστρέψει σπίτι, η «μπαταρία» της λήψης αποφάσεων μπορεί να είναι ήδη χαμηλή. Έτσι, όταν ανοίγεις τον κόσμο μπροστά του και λες «Διάλεξε εσύ», αυτό δεν βιώνεται πάντα ως δύναμη ή ελευθερία. Συχνά βιώνεται ως εξάντληση.

Και τότε αρχίζουν τα δύσκολα. Η παύση πριν από την απάντηση μεγαλώνει. Ο τόνος της φωνής αλλάζει. Η γλώσσα του σώματος σφίγγει. Ξαφνικά, η επιλογή ανάμεσα σε δύο πουκάμισα - τι πιο απλό - μοιάζει με...εξίσωση. Όχι επειδή δεν το νοιάζει. Αλλά επειδή το νοιάζει πάρα πολύ και φοβάται μήπως κάνει τη λάθος επιλογή.

Τα παιδιά ανησυχούν για τις «λάθος» αποφάσεις περισσότερο απ’ όσο φαντάζεσαι.«Κι αν το διαλέξω αυτό και το μετανιώσω;», «Κι αν θυμώσεις;», «Κι αν αλλάξω γνώμη;», είναι μερικές μόνο από τις σκέψεις που κάνουν τις οποίες μπορεί να θεωρείς δείγμα αναποφασιστικότητας όμως εκείνα τις βιώνουν αγχωτικά.

Οι πολλές επιλογές μεταφέρουν επίσης την ευθύνη στο παιδί πριν αυτό να είναι έτοιμο να τη σηκώσει. Όταν του λέμε «είναι δική σου επιλογή», το παιδί συχνά "ακούει" «το αποτέλεσμα εξαρτάται από εσένα». Για κάποια παιδιά αυτό το βάρος είναι μεγάλο. Έτσι αποφεύγουν να διαλέξουν. Ή διαλέγουν βιαστικά και μετά πανικοβάλλονται.

Το βλέπεις παντού. Η ώρα του ύπνου γίνεται διαπραγμάτευση. Τα μαθήματα μετατρέπονται σε συζήτηση αντί για πράξη. Η προετοιμασία για το σχολείο μοιάζει με αντιπαράθεση. Όχι επειδή το παιδί θέλει να ελέγχει τα πάντα, αλλά επειδή δεν ξέρει ακόμη πώς να διαχειριστεί τόση ελευθερία.

Το να θέσεις υγιή όρια στο παιδί σου δεν είναι τελικά τόσο δύσκολο όσο ίσως νομίζεις

Λιγότερες επιλογές - σαφείς οδηγίες

Αυτό που πραγματικά βοηθά είναι κάτι πολύ πιο απλό απ’ όσο νομίζεις: λιγότερες επιλογές. Σαφείς επιλογές. Ήπια όρια.

Δύο μπλούζες αντί για δέκα.
Δύο επιλογές φαγητού αντί για «ό,τι θέλεις».
Τώρα ή μετά το σνακ - αντί για ένα αόριστο «αργότερα».

Ξαφνικά το παιδί χαλαρώνει. Η απόφαση μοιάζει διαχειρίσιμη. Η ένταση πέφτει.

01

03

Καθώς μεγαλώνει, θα μάθει να ζυγίζει επιλογές. Θα ανακαλύψει τι έχει σημασία για εκείνο. Αλλά αυτή η δεξιότητα δεν χτίζεται μέσα στο χάος αλλά μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας.

Υπάρχει και κάτι ακόμη που συχνά ξεχνάμε: ο χρόνος. Το να ζητάμε από ένα κουρασμένο, πεινασμένο ή υπερδιεγερμένο παιδί να πάρει αποφάσεις είναι άδικο. Ο εγκέφαλός του εκείνη τη στιγμή δεν λειτουργεί σε «λειτουργία επιλογής». Βρίσκεται σε «λειτουργία επιβίωσης». Και μερικές φορές προσφέρουμε επιλογές επειδή κι εμείς είμαστε κουρασμένες. Επειδή είναι πιο εύκολο να κάνουμε πίσω παρά να καθοδηγήσουμε.

Όμως για τα παιδιά η καθοδήγηση είναι παρηγοριά, είναι σαν να ακούνε «δεν είσαι μόνος σε αυτό». Το να δίνουμε λιγότερες επιλογές δεν κάνει το παιδί εξαρτημένο αλλά πιο ικανό με τον καιρό. Μαθαίνει πώς λειτουργούν οι αποφάσεις. Μαθαίνει ότι η επιλογή δεν χρειάζεται να είναι επώδυνη. Μαθαίνει ότι κάποιος το στηρίζει αν κάτι πάει στραβά.

Έτσι χτίζεται η αυτοπεποίθηση, χωρίς πίεση.

Και μερικές φορές το πιο υποστηρικτικό πράγμα που μπορείς να πεις σε ένα παιδί δεν είναι «εσύ αποφασίζεις» αλλά «ορίστε έχεις δύο επιλογές. Θα σε βοηθήσω να διαλέξεις».

Αυτό δεν είναι έλεγχος. Είναι φροντίδα.