Από τα tablets στα βιβλία:Η Σουηδία επιστρέφει στο χαρτί για να αντιμετωπίσει την κρίση αλφαβητισμού

Η Σουηδία, μια χώρα που για χρόνια αποτελούσε πρότυπο ψηφιακής εκπαίδευσης, φαίνεται να αλλάζει πορεία, επαναφέροντας στο προσκήνιο τα έντυπα βιβλία, το χαρτί και το στυλό. Η απόφαση αυτή δεν είναι τυχαία, αντανακλά μια ευρύτερη ανησυχία σχετικά με τις επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης της τεχνολογίας στη μαθησιακή διαδικασία με κύριο στόχο την αντιστροφή της πτώσης των επιπέδων αλφαβητισμού.

Τα τελευταία χρόνια,η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών εργαλείων στις σχολικές αίθουσες είχε θεωρηθεί απαραίτητη για την προετοιμασία των μαθητών σε μια σύγχρονη, ψηφιοποιημένη κοινωνία. Ωστόσο, νέα δεδομένα και έρευνες φαίνεται να αμφισβητούν αυτή τη μονοδιάστατη προσέγγιση.

Η συχνή χρήση των social σχετίζεται με χειρότερες δεξιότητες ανάγνωσης των εφήβων, σύμφωνα με μελέτη

Από τα τέλη της δεκαετίας του 2000, οι φορητοί υπολογιστές και τα tablets είχαν καθιερωθεί ως βασικά εργαλεία μάθησης στη Σουηδία. Η πολιτική αυτή κορυφώθηκε με την ενσωμάτωση της υποχρεωτικής χρήσης ψηφιακών μέσων ακόμη και στην προσχολική εκπαίδευση. Μέχρι το 2015, περίπου το 80% των μαθητών στα δημοτικά κρατικά χρηματοδοτούμενα λύκεια είχαν ατομική πρόσβαση σε μια ψηφιακή συσκευή, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία ενώ η υποχρεωτική χρήση tablet στα νηπιαγωγεία συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα σπουδών το 2019.

Παρά τα αρχικά οφέλη, όπως η εύκολη πρόσβαση στη γνώση και η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, άρχισαν να εμφανίζονται και σημαντικά προβλήματα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η μειωμένη συγκέντρωση των μαθητών, η επιφανειακή επεξεργασία της πληροφορίας και η δυσκολία στην ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής.

Η νέα εκπαιδευτική πολιτική της χώρας επιχειρεί να περιορίσει τη χρήση οθονών, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Παράλληλα, επενδύει σημαντικά ποσά στην προμήθεια σχολικών βιβλίων και στην ενίσχυση της παραδοσιακής διδασκαλίας. Η απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και η κατάργηση της υποχρεωτικής χρήσης ψηφιακών εργαλείων στα νηπιαγωγεία από το 2025 αποτελούν βασικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πιο ήρεμου και συγκεντρωμένου μαθησιακού περιβάλλοντος, όπου οι μαθητές θα μπορούν να εμβαθύνουν στη γνώση.

Τα σχολεία έχουν ήδη λάβει πάνω από 2,1 δισεκατομμύρια κορώνες (200 εκατομμύρια δολάρια· 157 εκατομμύρια λίρες) σε επιχορηγήσεις για επενδύσεις σε σχολικά βιβλία και οδηγούς για τους εκπαιδευτικούς. Επίσης, ένα νέο πρόγραμμα σπουδών που έχει σχεδιαστεί για την ενίσχυση της μάθησης που βασίζεται σε σχολικά βιβλία αναμένεται το 2028.

Αυτή η μαμά πληρώνει τα παιδιά της για να διαβάζουν βιβλία και δεν το μετανιώνει καθόλου

Τα επιχειρήματα υπέρ και κατά της απομάκρυνσης από την τεχνολογία

Η στροφή αυτή, ωστόσο, δεν έχει γίνει αποδεκτή χωρίς αντιδράσεις. Σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, πολλοί ειδικοί στον τομέα της τεχνολογίας και της εκπαίδευσης υποστηρίζουν ότι η μείωση της ψηφιακής μάθησης μπορεί να στερήσει από τους μαθητές απαραίτητες δεξιότητες για την αγορά εργασίας. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία κυριαρχεί, η εξοικείωση με ψηφιακά εργαλεία θεωρείται απαραίτητη για την επαγγελματική αποκατάσταση και την καινοτομία.

Από την άλλη πλευρά, επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι η ανάγνωση σε έντυπη μορφή συμβάλλει περισσότερο στην κατανόηση και την απομνημόνευση σε σχέση με την ψηφιακή ανάγνωση. Επιπλέον, η συνεχής έκθεση σε οθόνες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη του εγκεφάλου των παιδιών, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Η απόσπαση της προσοχής, λόγω ειδοποιήσεων ή άλλων ερεθισμάτων, αποτελεί επίσης σημαντικό εμπόδιο στη μαθησιακή διαδικασία.

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι απλώς η επιλογή μεταξύ αναλογικής και ψηφιακής μάθησης, αλλά η εξεύρεση μιας ισορροπίας. Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο όταν χρησιμοποιείται σωστά και με μέτρο, χωρίς να αντικαθιστά πλήρως τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας. Η σουηδική εμπειρία αναδεικνύει την ανάγκη για μια πιο προσεκτική και τεκμηριωμένη ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην εκπαίδευση.

Στόχος η βελτίωση της θέσης της Σουηδίας στην κατάταξη PISA

Η κυβέρνηση ελπίζει ότι η επιστροφή σε πιο παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας θα συμβάλει στη βελτίωση της θέσης της Σουηδίας στην κατάταξη PISA, το διεθνές σημείο αναφοράς του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης για τις επιδόσεις των μαθητών στα βασικά γνωστικά αντικείμενα. Αν και στο παρελθόν η χώρα συγκαταλεγόταν μεταξύ των κορυφαίων εκπαιδευτικών συστημάτων, οι επιδόσεις της σημείωσαν απότομη πτώση το 2012. Παρά μια προσωρινή ανάκαμψη τα επόμενα χρόνια, το 2022 καταγράφηκε νέα σημαντική υποχώρηση, ιδιαίτερα στα μαθηματικά και την κατανόηση κειμένου.

Παρά το γεγονός ότι η Σουηδία εξακολουθεί να βρίσκεται ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, οι επιδόσεις της στον γραμματισμό υπολείπονται πλέον χωρών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Δανία και η Φινλανδία. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι σχεδόν το ένα τέταρτο των μαθητών ηλικίας 15 - 16 ετών δεν καταφέρνει να φτάσει σε βασικό επίπεδο κατανόησης κειμένου, γεγονός που προκαλεί έντονο προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα των μέχρι πρότινος εκπαιδευτικών πρακτικών.

Στο πλαίσιο αυτής της ανησυχίας, ενισχύεται η άποψη ότι η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών εργαλείων ενδέχεται να έχει συμβάλει στην υποχώρηση βασικών δεξιοτήτων. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για την εκπαίδευση στη Σουηδία, η πρόσβαση των μαθητών σε ψηφιακά μέσα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να έχει θετική επίδραση στη μάθηση. Αυτό υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν είναι η πλήρης απόρριψη της τεχνολογίας ( πώς θα μπορούσε άλλωστε) αλλά ο τρόπος και η έκταση της χρήσης της μέσα στη σχολική τάξη.

Διαβάζει η Gen Z ; Kαι αν όχι, μπορεί μία λέσχη ανάγνωσης να την κάνει να αγαπήσει τα βιβλία;

PISA: Κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΑΣΑ οι 'Ελληνες μαθητές

Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, όπου τα αποτελέσματα του προγράμματος PISA αποτυπώνουν διαχρονικές αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος. Οι Έλληνες μαθητές καταγράφουν επιδόσεις κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ στην κατανόηση κειμένου, στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες. Ένα σημαντικό ποσοστό δεν επιτυγχάνει το βασικό επίπεδο επάρκειας, γεγονός που υποδηλώνει δυσκολίες όχι μόνο στην απόκτηση γνώσεων αλλά και στην ουσιαστική κατανόηση και εφαρμογή τους.

Παράλληλα, παρατηρείται έλλειμμα στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες για τη σύγχρονη κοινωνία της γνώσης. Οι ανισότητες μεταξύ σχολείων, η ελλιπής αξιοποίηση των εκπαιδευτικών πόρων και η απουσία μακροπρόθεσμων μεταρρυθμίσεων συμβάλλουν στη διαμόρφωση αυτής της εικόνας.

Η περίπτωση της Σουηδίας προσφέρει ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς για την Ελλάδα. Αντί για μια ακραία προσέγγιση είτε πλήρους ψηφιοποίησης είτε επιστροφής αποκλειστικά στις παραδοσιακές μεθόδους- αναδεικνύεται η ανάγκη για μια ισορροπημένη στρατηγική. Ο συνδυασμός ποιοτικών σχολικών εγχειριδίων, ουσιαστικής επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και στοχευμένης χρήσης της τεχνολογίας μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Τελικά, η στροφή της Σουηδίας φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον της εκπαίδευσης: ποιος είναι ο κατάλληλος ρόλος της τεχνολογίας στη μαθησιακή διαδικασία; Αν και η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στην ισορροπία, στην ουσιαστική παιδαγωγική αξιοποίηση και στην προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες των μαθητών, το πραγματικό στοίχημα είναι πώς αυτές οι αρχές θα εφαρμοστούν στην πράξη.