ΔΕΠΥ σε άνοδο ή υπερδιάγνωση; Παιδονευρολόγος εξηγεί τι πραγματικά συμβαίνει σήμερα

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ο όρος ΔΕΠΥ ακουγόταν σχεδόν «ξένος» στους περισσότερους. Σήμερα, όμως, δύσκολα θα βρεις άνθρωπο που να μην γνωρίζει ένα παιδί - ή και περισσότερα - με διάγνωση Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Αυτή η αλλαγή δημιουργεί εύλογα ένα βασικό ερώτημα: έχουμε πράγματι περισσότερα περιστατικά ή απλώς τα αναγνωρίζουμε περισσότερο;

Σύμφωνα με την παιδονευρολόγο Δρ Cristina Cordero , η πραγματικότητα είναι λιγότερο «εκρηκτική» απ’ όσο φαίνεται. Όπως εξηγεί, η συχνότητα εμφάνισης της ΔΕΠΥ δεν έχει αυξηθεί σημαντικά με την πάροδο των χρόνων. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ικανότητά μας να την εντοπίζουμε. Με απλά λόγια, δεν υπάρχουν απαραίτητα περισσότερα παιδιά με ΔΕΠΥ - απλώς σήμερα τα αναγνωρίζουμε πιο εύκολα και πιο νωρίς.

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να βοηθήσει ενήλικες με ΔΕΠΥ στη δουλειά;

Γιατί όλο και περισσότερα παιδιά, έφηβοι και ενήλικες διαγιγνώσκονται με ΔΕΠΥ;

Η αυξημένη ευαισθητοποίηση παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτό. Γονείς, εκπαιδευτικοί και επαγγελματίες υγείας είναι πλέον πιο ενημερωμένοι για τα συμπτώματα, κάτι που οδηγεί σε περισσότερες αξιολογήσεις και, τελικά, σε περισσότερες διαγνώσεις. Παράλληλα, τα διαγνωστικά κριτήρια έχουν εξελιχθεί και οι διαδικασίες αξιολόγησης έχουν γίνει πιο συστηματικές. Αυτό σημαίνει ότι σήμερα μπορούν να εντοπιστούν περιπτώσεις που στο παρελθόν περνούσαν απαρατήρητες - ειδικά σε παιδιά- και κυρίως κορίτσια - με πιο ήπια ή «μη ενοχλητικά» συμπτώματα.

Ωστόσο, παρά την αύξηση των διαγνώσεων, η ιδέα της «υπερδιάγνωσης» παραμένει έντονη στη δημόσια συζήτηση. Πολλοί φοβούνται ότι φυσιολογικές δυσκολίες συγκέντρωσης ή συμπεριφοράς βαφτίζονται εύκολα ΔΕΠΥ. Η Δρ Cristina Cordero , όμως, επισημαίνει ότι τα δεδομένα δείχνουν κάτι διαφορετικό: σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η υπερδιάγνωση αλλά το αντίθετο - η υποδιάγνωση. Δηλαδή, αρκετά παιδιά δεν εντοπίζονται εγκαίρως ή δεν λαμβάνουν τη στήριξη που χρειάζονται. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι ομάδες παιδιών που δεν εμφανίζουν έντονα υπερκινητική συμπεριφορά, αλλά δυσκολεύονται κυρίως στη συγκέντρωση. Αυτά τα παιδιά μπορεί να περάσουν χρόνια χωρίς διάγνωση, ειδικά αν οι δυσκολίες τους δεν «διαταράσσουν» το περιβάλλον τους. Το ίδιο ισχύει και για πολλούς εφήβους ή ενήλικες που δεν είχαν αναγνωριστεί στην παιδική τους ηλικία.

ΔΕΠΥ: Για ποιες ψυχικές παθήσεις αυξάνει τον κίνδυνο

Η πραγματικότητα στην τάξη: Γιατί οι εκπαιδευτικοί λένε ότι οι μαθητές έχουν αλλάξει δραματικά

Από την άλλη πλευρά, οι εκπαιδευτικοί έχουν μια διαφορετική, πιο βιωματική εικόνα της κατάστασης. Πολλοί δάσκαλοι με πολυετή εμπειρία υποστηρίζουν ότι η συμπεριφορά των μαθητών έχει αλλάξει αισθητά τις τελευταίες δεκαετίες. 'Οπως λένε, παλαιότερα οι δυσκολίες των μαθητών περιορίζονταν κυρίως στις φυσιολογικές προκλήσεις της εφηβείας. Σήμερα, όμως, όλο και περισσότεροι μαθητές δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να παραμείνουν καθιστοί ή να παρακολουθήσουν ένα μάθημα χωρίς διακοπές. Οι παρεμβάσεις στην τάξη έχουν αυξηθεί και το επίπεδο συγκέντρωσης φαίνεται να έχει μειωθεί σημαντικά.

Τι έχει αλλάξει; Ένας από τους βασικούς παράγοντες που αναφέρονται είναι η επίδραση της τεχνολογίας. Τα παιδιά εκτίθενται σε οθόνες από πολύ μικρή ηλικία και καταναλώνουν περιεχόμενο με γρήγορο ρυθμό, έντονα ερεθίσματα και συνεχείς εναλλαγές. Εφαρμογές όπως το TikTok, με σύντομα και γρήγορα βίντεο, έχουν διαμορφώσει έναν νέο τρόπο κατανάλωσης πληροφορίας. Αυτό φαίνεται να επηρεάζει την ικανότητα συγκέντρωσης. Όπως παρατηρεί η παιδονευρολόγος πολλοί μαθητές δυσκολεύονται ακόμη και να παρακολουθήσουν ένα βίντεο διάρκειας 20 λεπτών - κάτι που παλαιότερα θεωρούνταν φυσιολογικό. Η συνεχής ανάγκη για άμεση διέγερση μειώνει την αντοχή σε δραστηριότητες που απαιτούν υπομονή και σταθερή προσοχή, όπως το μάθημα.

Παράλληλα, ο αυξημένος χρόνος μπροστά σε οθόνες έχει συνδεθεί με καθυστερήσεις στην ανάπτυξη λόγου και γλώσσας, αλλά και με συμπεριφορές που μοιάζουν με ΔΕΠΥ. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία «προκαλεί» τη διαταραχή, αλλά μπορεί να ενισχύει ή να μιμείται ορισμένα συμπτώματα. Οι ειδικοί, γι’ αυτόν τον λόγο, δίνουν πλέον σαφείς οδηγίες για τον χρόνο οθόνης. Για τα πολύ μικρά παιδιά προτείνεται σχεδόν πλήρης αποχή, ενώ για μεγαλύτερες ηλικίες τίθενται αυστηρά όρια και δίνεται έμφαση στην ποιότητα του περιεχομένου και στη συμμετοχή των γονέων.

ΔΕΠΥ: 5 συμπτώματα σε εικόνες

Ο αντίκτυπος της αλλαγής του τρόπου ζωής

Ωστόσο, η τεχνολογία δεν είναι ο μόνος παράγοντας. Οι αλλαγές στη δομή της οικογένειας και στον τρόπο ζωής, έχουν επίσης σημαντικό αντίκτυπο. Η αυξημένη πίεση, η έλλειψη χρόνου και η μειωμένη γονική επίβλεψη επηρεάζουν την καθημερινότητα των παιδιών. Πολλά παιδιά στρέφονται στις οθόνες για να καλύψουν συναισθηματικά κενά ή για να νιώσουν ότι ανήκουν κάπου. Η κοινωνική απομόνωση και η έλλειψη ουσιαστικής επικοινωνίας είναι επίσης ζητήματα που απασχολούν έντονα τους εκπαιδευτικούς. Αρκετοί έφηβοι βιώνουν μοναξιά και αποσύνδεση, γεγονός που επηρεάζει τόσο τη συμπεριφορά όσο και τη διάθεσή τους για μάθηση.

Παρά τις δυσκολίες, η ίδια παραμένει αισιόδοξη. Η καλύτερη κατανόηση της ΔΕΠΥ, η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή υποστήριξη μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά στη ζωή ενός παιδιού.

Τελικά, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν αυξάνονται τα περιστατικά ΔΕΠΥ αλλά πώς ανταποκρινόμαστε σε αυτά.