Κοσμητορεξία: εμμονή των ανήλικων κοριτσιών για άψογο δέρμα ή νέος όρος για ένα «παλιό» πρόβλημα;

Το διαδίκτυο τα τελευταία χρόνια κατακλύζεται με βίντεο τύπου «get ready with me» και «skincare hauls», όπου μικρά παιδιά παρουσιάζουν αναλυτικές ρουτίνες ομορφιάς. Σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και κορίτσια ηλικίας 6 -10 ετών δοκιμάζουν στο Tik Tok προϊόντα που προορίζονται για ενήλικες όπως ρετινόλη ή ορούς αντιγήρανσης, παρότι δεν έχουν καμία ανάγκη για τέτοια χρήση.

Αυτό που ίσως ξεκινά ως «αθώο ενδιαφέρον» αρχίζει να απασχολεί έντονα ειδικούς, καθώς συνδέεται με αυξημένη πίεση για τέλεια εμφάνιση από πολύ μικρή ηλικία.

Beauty Q&A: Ποιά είναι η κατάλληλη ηλικία για face lift σύμφωνα με την πλαστικό

Η έννοια της «cosmetorexia»

Για να περιγραφεί αυτή η υπερβολική ενασχόληση με την «άψογη» επιδερμίδα έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται ο όρος «κοσμητορεξία» (cosmetorexia). Δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, όμως περιγράφει μια κατάσταση όπου κυριαρχεί η εμμονή με το «άψογο» δέρμα, με την ανάγκη για τελειότητα να γίνεται βασικός άξονας της καθημερινής σκέψης και της αυτοεικόνας.

Τον περασμένο μήνα, οι ιταλικές αρχές προχώρησαν σε μέτρα κατά μεγάλων εταιρειών καλλυντικών, λόγω ανησυχιών ότι στοχεύουν ολοένα και νεότερους καταναλωτές, φέρνοντας στο προσκήνιο την κοσμητορεξία ως πιθανή αιτία προβληματισμού. Παράλληλα, τον Μάρτιο, δύο Ιταλοί ερευνητές δημοσίευσαν μελέτη βασισμένη σε ενήλικες δερματολογικούς ασθενείς, στην οποία επισημαίνουν ότι η κοσμητορεξία «μπορεί να αντιπροσωπεύει μια κλινικά σχετική ψυχική διαταραχή». Οι ίδιοι τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα, καλύτερη κατανόηση και συστηματική παρακολούθηση, καθώς ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να χρειάζεται και θεραπευτική αντιμετώπιση.

Από την πλευρά του, ο Δρ Giovanni Damiani, δερματολόγος και ερευνητής στο University of Milan, έχει παρατηρήσει αύξηση περιστατικών ερεθιστικής και αλλεργικής δερματίτιδας σε παιδιά ηλικίας 8 -14 ετών. Πολλά από αυτά χρησιμοποιούσαν προϊόντα με ενεργά συστατικά, όπως απολεπιστικά και ρετινοειδή, χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Eμφάνισαν επίσης ανησυχητικές συμπεριφορές, όπως άρνηση να βγουν έξω χωρίς μακιγιάζ, υπερβολική χρήση καλλυντικών και συνεχής ενασχόληση με βίντεο και περιεχόμενο ομορφιάς. Παράλληλα, παρατηρήθηκε σταδιακή αλλαγή στα ενδιαφέροντά τους, με την έντονη εστίαση στην εμφάνιση να επισκιάζει σχεδόν κάθε άλλη δραστηριότητα.

Γιατί να επιλέξεις vegan προϊόντα ομορφιάς; 6 items που αξίζει να δοκιμάσεις

Η ψυχολογική διάσταση

Η cosmetorexia έχει αρχίσει να εξετάζεται και από ψυχολογική σκοπιά. Ο Alberto Stefanà, κλινικός ψυχολόγος στο National Institute of Health στη Ρώμη, μελετά αν αυτή η συμπεριφορά μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για διαταραχές εικόνας σώματος ενώ η Grace Collinson, υπεύθυνη κλινικού προγράμματος στο Butterfly Foundation, αναφέρει ότι παρατηρείται αύξηση σε άτομα που εμφανίζουν έντονη ανησυχία για την εμφάνιση, ιδιαίτερα στους νέους. Αυτό περιλαμβάνει αυξημένη εστίαση στο δέρμα, στις αντιληπτές ατέλειες και μια συνεχόμενη προσπάθεια για «αψεγάδιαστη» εικόνα. Όπως εξηγεί, αυτά τα μοτίβα συχνά συνυπάρχουν με υπερβολικό αυτοέλεγχο, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως ο συνεχής έλεγχος στον καθρέφτη και το άγγιγμα του δέρματος αλλά και με άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή διατροφικές διαταραχές. Η ίδια σημειώνει ότι, παρότι η κοσμητορεξία δεν αποτελεί επίσημα αναγνωρισμένη διαταραχή, τέτοιοι όροι μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση και περιγραφή αυτών των εμπειριών.

Στην έρευνά τους, σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, οι Ιταλοί ερευνητές παρομοίασαν την κοσμητορεξία με την ορθορεξία, μια ακραία εμμονή με την κατανάλωση υγιεινής τροφής, η οποία επίσης δεν έχει ταξινομηθεί επίσημα ως διαταραχή. Σημείωσαν επίσης ομοιότητες με τη διαταραχή δυσμορφίας σώματος και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Ο ρόλος των social media

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα social media παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτής της τάσης καθώς εκθέτουν συνεχώς τους χρήστες σε αυστηρά πρότυπα ομορφιάς και «τέλειας» εικόνας. Το influencer marketing και οι ολοένα πιο περίπλοκες ρουτίνες περιποίησης δημιουργούν την εντύπωση πως το άψογο δέρμα δεν είναι απλώς επιθυμητό αλλά απαραίτητο για αποδοχή. Μέσα από αυτό το πλαίσιο, οι ατέλειες παύουν να αντιμετωπίζονται ως φυσιολογικές και παρουσιάζονται ως κάτι που πρέπει να διορθωθεί άμεσα, ενισχύοντας την πίεση, ιδιαίτερα στους πολύ νέους. Η δυσαρέσκεια με την εμφάνιση είναι πλέον εξαιρετικά διαδεδομένη στους νέους, με πάνω από το 50% να δηλώνει ότι δεν είναι ικανοποιημένο με την εικόνα του και έως και 90% να αναφέρει κάποια μορφή ανησυχίας. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα ύπαρξη διαταραχής αλλά δείχνει πόσο έντονα η καθημερινή έκθεση σε εξιδανικευμένες εικόνες μπορεί να ενισχύσει ανασφάλειες και να επηρεάσει τον τρόπο που οι νέοι αντιλαμβάνονται το σώμα τους.

Ανήλικοι και skincare κουλτούρα

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι η εμπλοκή πολύ μικρών παιδιών, ακόμα και ηλικίας 6 ετών, που εκφράζουν ανησυχίες για την εμφάνισή τους. Η συνεχής έκθεση σε βίντεο ομορφιάς οδηγεί πολλούς εφήβους να υιοθετούν σύνθετες ρουτίνες περιποίησης, που δεν είναι κατάλληλες για την ηλικία τους. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ενασχόληση με την περιποίηση δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Το ζήτημα ξεκινά όταν γίνεται εμμονή ή όταν επηρεάζει την ψυχολογία και την καθημερινή λειτουργία. Ο Δρ. Deshan Sebaratnam, δερματολόγος στο University of New South Wales, εξηγεί ότι η δυσαρέσκεια με την εμφάνιση είναι φυσιολογική μέχρι ένα σημείο. Όταν όμως αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργικότητα, μπορεί να συνδέεται με διαταραχές όπως η body dysmorphic disorder. Ο ίδιος θεωρεί ότι η cosmetorexia είναι περισσότερο ένας πολιτισμικός όρος παρά ιατρική διάγνωση αλλά αντανακλά μια πραγματική αλλαγή στον τρόπο που οι νέοι αντιλαμβάνονται την εμφάνιση.

Μικρά κορίτσια και καλλυντικά - Η ανησυχία των ειδικών

Η δύναμη της εικόνας και των προτύπων

Η σημερινή κουλτούρα της εικόνας ενισχύει την πίεση προς την «τελειότητα». Τα φίλτρα, οι επεξεργασμένες εικόνες και τα επαγγελματικά βίντεο δημιουργούν μη ρεαλιστικά πρότυπα. Πολλοί νέοι δεν αντιλαμβάνονται τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψηφιακή εικόνα, κάτι που μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεκτίμησή τους.

Αυτό που παρατηρείς δεν είναι απλώς μια τάση ομορφιάς. Είναι μια νέα κουλτούρα που επηρεάζει από πολύ νωρίς τον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου. Η συνεχής έκθεση σε social media, η πίεση για «τέλειο» δέρμα και η συμμετοχή ακόμη και πολύ μικρών παιδιών σε αυτή τη διαδικασία δημιουργούν ερωτήματα για την ψυχική υγεία και την εικόνα σώματος.

Η νοερή απεικόνιση που εστιάζει σε ιδανικά ομορφιάς ή δίνει αυξανόμενη έμφαση στην εμφάνιση σε σχέση με την αυτοεκτίμηση «τείνει να είναι επιβλαβής ανεξάρτητα από την τάση με την οποία συνδέεται». Προωθεί ιδανικά που είναι ανέφικτα για τους περισσότερους ανθρώπους και αυτό μπορεί να τους οδηγήσει στην εσωτερίκευση αυτών των ιδανικών, γεγονός που αποτελεί παράγοντα κινδύνου για ανησυχίες σχετικά με την εικόνα του σώματος.

Οι Ιταλοί ερευνητές διεξάγουν τρεις ακόμη ιατρικές μελέτες για να μάθουν περισσότερα για την κοσμητορεξία, τα αποτελέσματα των οποίων θα δημοσιευτούν αργότερα φέτος.