Ρετινόλη στα 10, τρετινοΐνη στα 30: Μήπως είμαστε όλες θύματα της cosmeticorexia;

Ο όρος είναι σχετικά καινούργιος αλλά η κατάσταση που περιγράφει κάτι παραπάνω από οικεία. Η cosmeticorexia (κοσμητικορεξία ), όπως την ονόμασαν ο δερματολόγος Δρ Giovanni Damiani και ο ψυχολόγος Alberto Stefana, δεν είναι μια ακόμη τάση του TikTok. Είναι μια μη ρεαλιστική, εμμονική ενασχόληση με την επίτευξη του «τέλειου» δέρματος. Χαρακτηρίζεται από ψυχαναγκαστικές ρουτίνες πολλών βημάτων και μια μόνιμη, νευρωτική αίσθηση ότι ένας ακόμη ορός, κρέμα ή θεραπεία θα μας χαρίσει επιτέλους το αψεγάδιαστο πρόσωπο των φίλτρων και των διαφημίσεων.

Το φαινόμενο αυτό πλέον δεν γνωρίζει ηλικία. Έχει απλώσει τα πλοκάμια του από την παιδική ηλικία μέχρι την ώριμη ενηλικίωση, δημιουργώντας μια στρατιά από «skincare junkies» που έχουν μετατρέψει την αυτοφροντίδα σε καθημερινή εμμονή.

Μικρά κορίτσια και καλλυντικά - Η ανησυχία των ειδικών

Αν ανοίξεις σήμερα τα social media, η εικόνα είναι σοκαριστική. Δεκάχρονα κορίτσια - όπως η viral 13χρονη Ellie-May, που ξεκίνησε από τα οκτώ της- κάνουν «skincare smoothies», αναμειγνύοντας πανάκριβες κρέμες και ορούς λάμψης μπροστά στην κάμερα.

«Ετοιμαστείτε μαζί μου για να πάω στο σπίτι της καλύτερής μου φίλης», λέει με ενθουσιασμό στην κάμερα η Ellie-May. Χαμογελάει και ξεκινά να εξηγεί τη multi-step ρουτίνα περιποίησής της στο TikTok. «Λατρεύω αυτό το toner», συνεχίζει, καθώς απλώνει το υγρό στο πρόσωπό της. Μετά σειρά έχει ένας ορός για λάμψη, μια πλούσια κρέμα και ένα tinted moisturizer, τα οποία αναμειγνύει στο πίσω μέρος του χεριού της φτιάχνοντας ένα skincare «smoothie». Στο τέλος, σειρά έχει το concealer, το ρουζ, το highlighter, η μάσκαρα και το lip gloss.

Αυτό που ξεκίνησε στην καραντίνα σαν παιχνίδι, σήμερα αποτελεί την κύρια πηγή εισοδήματος για την οκταμελή οικογένειά της στην Αγγλία, αποφέροντας πάνω από 50.000 λίρες τον χρόνο από τα social media. «Πολλά μικρά παιδιά ήθελαν να μάθουν τη ρουτίνα της Ellie και το πράγμα απλώς απογειώθηκε», λέει η μητέρα της, Sophie.

Αν πληκτρολογήσεις τις λέξεις «παιδιά και skincare» σε οποιαδήποτε πλατφόρμα, θα βρεις χιλιάδες παρόμοια βίντεο. Κορίτσια, ακόμη και πέντε ετών, να μιλούν για «διορθώσεις» και «πρόληψη». Τα νούμερα επιβεβαιώνουν την τρέλα: έρευνα της εταιρείας Pai σε παιδιά 9 έως 12 ετών έδειξε ότι σχεδόν τα μισά χρησιμοποιούν συστηματικά πολλαπλά προϊόντα περιποίησης κάθε εβδομάδα. Παράλληλα, μια πανεπιστημιακή μελέτη που ανέλυσε τα βίντεο ανηλίκων στο TikTok διαπίστωσε ότι η συνολική αξία των προϊόντων που χρησιμοποιεί ένα παιδί σε ένα και μόνο βίντεο αγγίζει κατά μέσο όρο τις 125 λίρες (περίπου 150 ευρώ). Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 παιδιά αυτής της ηλικίας δεν πλένει απλώς το πρόσωπό του με νερό και σαπούνι. Χρησιμοποιεί συστηματικά, κάθε εβδομάδα, 3, 4 ή και περισσότερα διαφορετικά προϊόντα μαζί (π.χ. τόνερ, ορούς, κρέμες), χωρίς κανέναν λόγο.

Η βιομηχανία της ομορφιάς, βλέποντας αυτό το νέο, «χρυσό» κοινό, χαμήλωσε τα ηλικιακά της όρια. Προϊόντα με ενεργά συστατικά όπως η ρετινόλη ή ισχυρά οξέα, που σχεδιάστηκαν αποκλειστικά για την ώριμη, αντιγηραντική φροντίδα γυναικών 40+, καταλήγουν στα χέρια παιδιών του δημοτικού.

Το ιατρικό παράδοξο εδώ είναι σχεδόν τραγικό. Τα παιδιά έχουν ήδη το ιδανικό δέρμα και έναν άθικτο δερματικό φραγμό. Όπως προειδοποιεί η δερματολόγος Δρ Jean Ayer, χρησιμοποιώντας αυτά τα επιθετικά αντιγηραντικά προϊόντα, το μόνο που καταφέρνουν είναι να προκαλούν χημικά εγκαύματα (το λεγόμενο «retinol burn»), σοβαρές αλλεργικές δερματίτιδες, ακόμα και μακροχρόνιες ευαισθησίες ή απώλεια μαλλιών στη γραμμή του μετώπου.

Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή που οι επίσημοι φορείς έχουν αρχίσει να παρεμβαίνουν. Η Ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) ξεκίνησε πρόσφατα έρευνα για τον κολοσσό LVMH, εξετάζοντας αν οι εταιρείες χρησιμοποιούν «κρυφές στρατηγικές μάρκετινγκ» μέσω ανήλικων micro-influencers, παραλείποντας να διευκρινίσουν ότι τα προϊόντα τους δεν προορίζονται για παιδιά. Την ίδια ώρα, η Αρχή Διαφημιστικών Προτύπων του Ηνωμένου Βασιλείου (ASA) παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

Από την πλευρά του, το TikTok αμύνεται, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει ειδικές δικλείδες ασφαλείας, απαγορεύει τις στοχευμένες διαφημίσεις σε ανηλίκους και συνεργάζεται με ένα «συμβούλιο νέων» για τη βελτίωση της πλατφόρμας, ενώ τονίζει πως πολλοί έφηβοι χρησιμοποιούν την εφαρμογή για να ενημερωθούν έγκυρα από δερματολόγους. Την ίδια στιγμή, ο όμιλος της Meta (Instagram, Facebook) επέλεξε να μην απαντήσει σε αιτήματα για σχολιασμό.

Κοσμητορεξία: εμμονή των ανήλικων κοριτσιών για άψογο δέρμα ή νέος όρος για ένα «παλιό» πρόβλημα;

Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους αλγόριθμους, αλλά μοιράζεται ανάμεσα στις εταιρείες καλλυντικών και τους ίδιους τους γονείς. Η Jessica Ringrose, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο University College London, εξηγεί τον κίνδυνο: «Τα παιδιά βλέπουν αυτό το περιεχόμενο και πιστεύουν ότι αντιπροσωπεύει την "καλή ζωή", τον ιδανικό τρόπο ύπαρξης. Αν δεν μπορούν να επιτύχουν αυτή την τέλεια εμφάνιση ή την τέλεια ζωή που τους πουλιέται, νιώθουν ότι αποτυγχάνουν». Η ίδια μάλιστα προσθέτει με νόημα: «Όταν ένα παιδί λειτουργεί ως πρεσβευτής ενός brand και προωθεί αυτόν τον κόσμο σε άλλα παιδιά, το φαινόμενο αποκτά μια επικίνδυνη νομιμοποίηση».

Η Brooke Erin Duffy, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Cornell, συμπληρώνει τη μεγάλη ανατροπή που βιώνουμε: «Οι γυναίκες στα 30 και τα 40 τους αποτελούσαν ανέκαθεν τον στόχο των εταιρειών που τους πουλούσαν τη γήρανση ως πρόβλημα και την κρέμα ως λύση. Τώρα, η ίδια ακριβώς πίεση ασκείται σε μικρά κορίτσια».

Όμως η ζημιά δεν είναι μόνο δερματική, είναι κυρίως ψυχολογική. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η κοσμητικορεξία στα παιδιά συνδέεται άμεσα με τη Σωματική Δυσμορφοφοβική Διαταραχή. Όταν ένα οκτάχρονο κορίτσι αρνείται να πάει στο σχολείο χωρίς μακιγιάζ επειδή νιώθει «ντροπή» για το πρόσωπό του, καταλαβαίνουμε ότι η σχέση του με τον καθρέφτη έχει ήδη σπάσει. Τα παιδιά αυτά εθίζονται στα likes και συγκρίνουν τον εαυτό τους με ψηφιακές εικόνες που έχουν υποστεί επεξεργασία από τεχνητή νοημοσύνη (AI) – δηλαδή, με κάτι που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα.

Η μεγάλη ψευδαίσθηση: Όταν τα κορίτσια γίνονται γυναίκες

Το λάθος που κάνουμε ως κοινωνία είναι ότι αντιμετωπίζουμε την κοσμητικορεξία σαν μια «παιδική ασθένεια» των social media που θα περάσει με τα χρόνια. Πιστεύουμε ότι αν βάλουμε ηλικιακά όρια στις πλατφόρμες, το πρόσωπο του προβλήματος θα εξαφανιστεί.

Δυστυχώς, τα πράγματα δεν λειτουργούν έτσι. Τα κορίτσια που αγοράζουν αντιγηραντικές κρέμες πριν καν μπουν στην εφηβεία, δεν πρόκειται να ξυπνήσουν μια μέρα στα είκοσι ή στα τριάντα τους «θεραπευμένες». Αυτές οι συμπεριφορές ριζώνουν βαθιά. Τα παιδιά αυτά γίνονται οι γυναίκες του σήμερα. Γυναίκες που κουβαλούν τον ίδιο ψυχαναγκασμό, έχοντας απλώς αλλάξει σκηνικό: από την οθόνη του κινητού, στον καθρέφτη του μπάνιου τους.

Πώς να μιλήσουμε στα παιδιά για την εικόνα του σώματος στην εποχή του Ozempic

Αντιμετωπίζοντας τη ρίζα του προβλήματος

Είναι εύκολο να κατηγορούμε μόνο τα social media ή τους γονείς που επιτρέπουν στα παιδιά τους να γίνονται «πρεσβευτές» εταιρειών καλλυντικών. Όμως η αλήθεια είναι ότι η κοσμητικορεξία τρέφεται από μια ολόκληρη βιομηχανία που έχει ιατρικοποιήσει την ομορφιά. Μια βιομηχανία που μας έχει μάθει να σκεφτόμαστε με όρους «διόρθωσης», «πρόληψης» και «ατέλειας», κάνοντάς μας να νιώθουμε ότι το πρόσωπό μας είναι ένα project που χρειάζεται αναβάθμιση.

Αν δεν αρχίσουμε να κάνουμε δύσκολες ερωτήσεις στις εταιρείες καλλυντικών και αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αξία μας, απλώς θα κοιτάζουμε το σύμπτωμα.Η κοσμητικορεξία μπορεί να ξεκινάει σήμερα στα 10, αλλά αν δεν τη σταματήσουμε, θα ακολουθεί αυτά τα παιδιά για μια ζωή, μετατρέποντας το μέλλον τους σε έναν μόνιμο ψυχαναγκασμό μπροστά στον καθρέφτη. Και το χειρότερο; Θα βλέπουμε μια νέα γενιά κοριτσιών να κληρονομεί τις δικές μας βαθιές ανασφάλειες, νομίζοντας ότι αγοράζει λάμψη.