Τι πρέπει να γνωρίζεις για το ψηφιακό shoplifting και πώς να μιλήσεις στο έφηβο παιδί σου γι' αυτό

Όσοι μεγάλωσαν στα ’90s και τα '00s, σίγουρα θυμούνται τις εφηβικές βόλτες στα εμπορικά, στα τοπικά μαγαζιά της γειτονιάς ή στα καταστήματα καλλυντικών.Τότε, η έννοια της κλοπής ήταν απόλυτα ξεκάθαρη και... ορατή: γνώριζαν πως αν κάποιος δοκίμαζε να πάρει κάτι χωρίς να πληρώσει, υπήρχε ο φόβος του σεκιούριτι, το αντικλεπτικό στην έξοδο και η άμεση έκθεση στα μάτια του κόσμου.

Παιδί και Διαδίκτυο: Ένας σύντομος οδηγός για γονείς

Για τη σημερινή γενιά των εφήβων, όμως, η εικόνα αυτή έχει αλλάξει. Συνδεδεμένη διαρκώς στο διαδίκτυο και συνηθισμένη να παραγγέλνει τα πάντα online - από ρούχα και παπούτσια μέχρι αξεσουάρ και gadgets - οι έφηβοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να «κλέψουν» χωρίς καν να περάσουν την πόρτα ενός καταστήματος. Αυτή είναι η νέα, «αόρατη» μορφή κλοπής που ονομάζεται ψηφιακό shoplifting. Χωρίς την αμήχανη επαφή με κάποιον υπάλληλο που θα τους ελέγξει και με τη λανθασμένη εντύπωση πως «μια μεγάλη εταιρεία δεν πρόκειται να καταλάβει τίποτα», είναι πολύ πιο εύκολο να παρασυρθούν, αφού λείπει το αίσθημα του άμεσου κινδύνου που θα λειτουργούσε ως ανασταλτικός παράγοντας.

Τι είναι το ψηφιακό shoplifting;

Αν δεν είσαι ιδιαίτερα εξοικειωμένη με την τεχνολογία, ίσως αναρωτιέσαι πώς μπορεί κάποιος να κλέψει από ένα ηλεκτρονικό κατάστημα. Άλλωστε, δεν ζητούν σχεδόν όλα τα e-shops στοιχεία πιστωτικής κάρτας πριν ολοκληρώσεις μια αγορά;

Κι όμως, υπάρχουν τρόποι να παρακάμψεις τη διαδικασία πληρωμής. Σκέψου, για παράδειγμα, όλες εκείνες τις φορές που έχεις παραγγείλει κάτι online και τελικά δεν το παρέλαβες ποτέ. Το ψηφιακό shoplifting εκμεταλλεύεται ακριβώς τέτοιες καταστάσεις για να εξαπατήσει ένα ηλεκτρονικό κατάστημα. Κάποιος μπορεί να δηλώσει στο κατάστημα ότι το προϊόν που παρήγγειλε δεν έφτασε ποτέ ή, αντίθετα, να παραλάβει κανονικά ένα προϊόν που αγόρασε και στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι δεν έκανε ποτέ τη συγκεκριμένη παραγγελία.

Όποια κι αν είναι η μέθοδος, ο στόχος είναι συνήθως ο ίδιος: επιστροφή χρημάτων, αντικατάσταση του προϊόντος ή και τα δύο. Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν εύκολη πρόσβαση στην πιστωτική κάρτα των γονιών τους ή των οποίων οι online αγορές δεν παρακολουθούνται στενά μπορεί να έχουν μεγαλύτερη ευκολία στο να εμπλακούν σε τέτοιου είδους συμπεριφορές. Σε αντίθεση από μια κλοπή σε φυσικό κατάστημα, μπορεί να είναι αρκετά δύσκολο για έναν γονιό να καταλάβει τι συμβαίνει - εκτός αν παρακολουθεί στενά κάθε δέμα που φτάνει στο σπίτι και κάθε προϊόν που επιστρέφεται.

Sharenting: Οι κίνδυνοι που ίσως δεν γνωρίζεις όταν μοιράζεσαι φωτογραφίες του παιδιού σου online

Γιατί είναι επίκινδυνο

Ένας έφηβος μπορεί εύκολα να δικαιολογήσει μέσα του μια τέτοια πράξη λέγοντας ότι «δεν βλάπτει κανέναν, παρά μόνο μια μεγάλη εταιρεία». Ανεξάρτητα από το αν αποδέχεσαι αυτή τη λογική, μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να έχει σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του.

«Το ψηφιακό shoplifting μπορεί να οδηγήσει σε απευαισθητοποίηση απέναντι σε ανήθικες συμπεριφορές. Αν ένα παιδί καταφέρνει να ξεφεύγει χωρίς συνέπειες, μπορεί να νιώσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση ώστε να δοκιμάσει και άλλες μορφές ανεντιμότητας σε διαφορετικούς τομείς της ζωής του», εξηγεί η ψυχίατρος Δρ Pamela Walters.

Το πραγματικό πρόβλημα, σύμφωνα με την ειδικό, αρχίζει όταν αυτή η συμπεριφορά μετατρέπεται σε συνήθεια. «Μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που ονομάζεται γνωστική ασυμφωνία. Ένα παιδί μπορεί είτε να αισθάνεται ενοχές, κάτι που μπορεί να προκαλέσει άγχος και στρες, είτε να δικαιολογεί τις πράξεις του πιστεύοντας ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για εκείνο. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται από αίσθηση δικαιώματος ή αντικοινωνική στάση».

Με άλλα λόγια, το ψηφιακό shoplifting έχει χαμηλό «κόστος εισόδου» και μπορεί να μοιάζει πολύ λιγότερο σοβαρό σε έναν έφηβο που δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει το βλέμμα ενός υπαλλήλου σε ένα κατάστημα για να πραγματοποιήσει την κλοπή. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως ένα είδος «πύλης» προς άλλες παραβατικές συμπεριφορές, να αυξήσει το άγχος του παιδιού ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει και στα δύο.

Παράλληλα, μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να περάσει στο παιδί το μήνυμα ότι δεν χρειάζεται να δουλέψει ή να εξοικονομήσει χρήματα για να αποκτήσει όσα θέλει. Γι’ αυτό, όπως τονίζουν οι ειδικοί, είναι σημαντικό να συζητάς μαζί του για τα οικονομικά της οικογένειας, να του εξηγείς με ειλικρίνεια τι μπορείτε και τι δεν μπορείτε να αγοράσετε, να συμφωνήσετε σε ένα ρεαλιστικό χαρτζιλίκι ή, όταν είναι η κατάλληλη στιγμή, να το βοηθήσεις να βρει μια δουλειά ώστε να αποκτήσει τα δικά του χρήματα.

Πόσο (μη) ασφαλή είναι τα παιδιά ηλικίας 9-12 ετών στο διαδίκτυο, το φανέρωσε νέα έρευνα

Πώς μπορείς να αποτρέψεις το ψηφιακό shoplifting;

Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να αποτρέψεις μια τέτοια συμπεριφορά είναι να μιλήσεις ανοιχτά με το παιδί σου - και να φροντίσεις η συζήτηση να μην περιοριστεί σε ένα απλό «αυτό είναι λάθος, μην το κάνεις». «Αντί να πεις απλώς στον έφηβο “αυτό είναι λάθος, μην το κάνεις”, προσπάθησε να του εξηγήσεις γιατί είναι ανήθικο», συμβουλεύει η Δρ Walters.

Αν πιστεύει ότι με αυτόν τον τρόπο βλάπτει μόνο μια μεγάλη εταιρεία, εξήγησέ του ότι το ψηφιακό shoplifting μπορεί, ακόμη και έμμεσα, να επηρεάσει ολόκληρη την επιχείρηση. Για παράδειγμα, μπορεί να συμβάλει σε αυξήσεις τιμών, αυστηρότερες πολιτικές επιστροφών, ακόμη και απώλεια θέσεων εργασίας για ανθρώπους που εργάζονται στην εξυπηρέτηση πελατών. Πέρα από αυτό, είναι σημαντικό να του περάσεις ξεκάθαρα το μήνυμα ότι κάθε μορφή παράνομης συμπεριφοράς είναι απαράδεκτη. Αν το παιδί σου πιαστεί να το κάνει, δεν είναι κάτι που πρέπει να προσπεράσεις σαν να μην συνέβη. Αντίθετα, μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσει συνέπειες, όπως να επιστρέψει το κόστος του προϊόντος ή να χάσει προσωρινά την πρόσβαση σε online αγορές.

Και, φυσικά, υπάρχει κάτι ακόμη που δεν πρέπει να ξεχνάς: το δικό σου παράδειγμα.

Σήμερα σχεδόν όλοι κάνουμε ένα σημαντικό μέρος των αγορών μας online και μερικές φορές μπορεί να φαίνεται υπερβολικά εύκολο να πάρεις πίσω κάποια χρήματα με ένα μικρό… «ψέμα». Όμως το παιδί σου σε παρατηρεί συνεχώς. Ο τρόπος με τον οποίο μιλάς για τα όρια που ξεπερνάς ή για τις «μικρές» παρατυπίες που κάνεις μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το πώς θα αντιληφθεί και εκείνο την έννοια της ηθικής. «Αν οι γονείς ή οι φίλοι ενός παιδιού κάνουν “αθώες” απάτες, όπως το να υπερβάλλουν σκόπιμα σε ένα παράπονο για να εξασφαλίσουν μια έκπτωση, το παιδί μπορεί να θεωρήσει ότι τέτοιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές», σημειώνει η Δρ Walters.

Γι’ αυτό, ο καλύτερος τρόπος για να μειώσεις αυτόν τον κίνδυνο είναι ένας: να του δείξεις στην πράξη τη συμπεριφορά που θέλεις να υιοθετήσει.