Sharenting: Οι κίνδυνοι που ίσως δεν γνωρίζεις όταν μοιράζεσαι φωτογραφίες του παιδιού σου online

Τα social media έχουν γεμίσει με στιγμές από την καθημερινότητα των παιδιών. Από τα πρώτα τους βήματα και τις μικρές «νίκες» της ημέρας, μέχρι αυθόρμητα βίντεο γεμάτα γέλιο - παιδιά που μιλούν με τον δικό τους αστείο τρόπο, παίζουν με τα κατοικίδιά τους ή αποκοιμιούνται σε απίθανες στάσεις. Περιεχόμενο που μοιάζει αθώο και γλυκό, με χιλιάδες προβολές και likes που όμως "ταξιδεύει" πολύ πιο μακριά απ’ όσο φαντάζεσαι.

Τι είναι το sharenting

Αυτή η πρακτική των γονέων να μοιράζονται φωτογραφίες των παιδιών τους στο διαδίκτυο είναι γνωστή ως «sharenting», σπό το «sharing» και «parenting». Σύμφωνα με μελέτη του 2024 που δημοσιεύτηκε στο Italian Journal of Pediatrics, περίπου το 75% των γονέων μοιράζονται περιεχόμενο που αφορά τα παιδιά τους. Από ανακοινώσεις γέννησης και φωτογραφίες από το μαιευτήριο μέχρι τα πρώτα βήματα, τις επισκέψεις στον ζωολογικό κήπο, τις σχολικές παραστάσεις και τις διακοπές, οι δημοσιεύσεις αυτές γιορτάζουν κάθε σημαντικό ορόσημο.

Όσο όμως και αν οι γονείς θέλουν να μοιραστούν τα επιτεύγματα και τη ζωή των παιδιών τους με φίλους και συγγενείς, η κοινοποίηση φωτογραφιών στο διαδίκτυο δεν είναι τόσο...αθώα.

Ανεβάζετε φωτογραφίες των παιδιών σας στα social media;

Γιατί οι γονείς μοιράζονται φωτογραφίες των παιδιών τους δημόσια

Παλιότερα, δεν υπήρχε σημείο του σπιτιού χωρίς φωτογραφίες των παιδιών – οι γονείς και οι παππούδες τις έβαζαν σε κορνίζες και τις κρεμούσαν στους τοίχους. Ήταν ο τρόπος τους να δείξουν την περηφάνια τους και να μοιραστούν τις χαρές των παιδιών με την οικογένεια και τους φίλους. Σήμερα, η ίδια ανάγκη εκφράζεται ψηφιακά: μέσα από αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, σχόλια και βίντεο, που μοιράζεσαι με φίλους, συγγενείς και άλλους γονείς. Έκθεση του 2018 του Επιτρόπου Παιδιών του Ηνωμένου Βασιλείου, έδειξε ότι οι γονείς δημοσιεύουν κατά μέσο όρο 71 φωτογραφίες και 29 βίντεο των παιδιών τους κάθε χρόνο. Μέχρι να πάει στο λύκειο, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 1.000 φωτογραφίες και 400 βίντεο στο διαδίκτυο! Επιπλέον, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Παιδιατρική Εταιρεία, περίπου το 92% των νηπίων στις ΗΠΑ έχουν ήδη διαδικτυακή παρουσία μέχρι την ηλικία των δύο ετών. Παρότι, οι δημοσιεύσεις είναι καλοπροαίρετες, η κοινοποίηση πληροφοριών στο διαδίκτυο μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των παιδιών σου.

Κίνδυνοι του sharenting

Τεχνητή νοημοσύνη και deepfakes

Ένας σχετικά νέος κίνδυνος που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο διαδίκτυο αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τα deepfakes (εικόνες, βίντεο ή ήχος που δημιουργούνται τεχνητά και φαίνονται πραγματικά). Όσο περισσότερες φωτογραφίες του παιδιού σου υπάρχουν δημόσια, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος εκμετάλλευσης από κακόβουλους χρήστες.Η εταιρεία ανίχνευσης τεχνητής νοημοσύνης Reality Defender επισημαίνει ότι εργαλεία δημιουργίας deepfake είναι προσβάσιμα και μπορούν να φτιάξουν ψεύτικες εικόνες σε μόλις 30 δευτερόλεπτα. Παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη υπόθεση μαθητών στη Β’ τάξη γυμνασίου στην Κρήτη, όπου μέσω ειδικής διαδικτυακής πλατφόρμας, επεξεργάστηκαν φωτογραφίες κοριτσιών και καθηγητριών ώστε να φαίνονται γυμνές, κυκλοφορώντας τις μεταξύ τους, μέχρι που οι εικόνες έφτασαν στα θύματα.

Το Εθνικό Κέντρο για τα Εξαφανισμένα και Κακοποιημένα Παιδιά προειδοποιεί ότι τέτοιες εικόνες δεν μένουν απλώς στο διαδίκτυο, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ποικιλοτρόπως. Για το παιδί, δε, οι συνέπειες έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ψυχολογία του, νιώθοντας ντροπή, φόβο ή ενοχές, και το τραύμα αυτό να το ακολουθεί για χρόνια.

Τα social δεν είναι ασφαλή για το παιδί σου & αυτές είναι οι συμβουλές που πρέπει να του δώσεις

Κίνδυνος κλοπής ταυτότητας

Ίσως δεν το έχεις σκεφτεί, αλλά κάθε φορά που μοιράζεσαι μια φωτογραφία ή μια στιγμή του παιδιού σου, αφήνεις πίσω μικρά κομμάτια πληροφοριών. Όνομα, ηλικία, γενέθλια, τοποθεσία, όλα αυτά μπορεί να φαίνονται αθώα, αλλά μαζί συνθέτουν ένα πλήρες προφίλ. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ειδικός - ακόμα και ένας άγνωστος μπορεί πολύ εύκολα να «διαβάσει» αυτές τις πληροφορίες μέσα από φωτογραφίες και λεζάντες και να τις συνδυάσει με άλλα δεδομένα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Έτσι, η κλοπή ταυτότητας δεν είναι ένα μακρινό σενάριο, είναι ένας πραγματικός κίνδυνος που ξεκινά από κάτι τόσο απλό όσο ένα post.

Το διαδίκτυο δεν ξεχνά

Ακόμα κι αν διαγράψεις μια φωτογραφία, δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε. Το περιεχόμενο στο διαδίκτυο αφήνει σχεδόν πάντα ίχνος είτε μέσω αποθηκεύσεων, screenshots είτε επειδή έχει ήδη κοινοποιηθεί αλλού. Γι’ αυτό πριν πατήσεις «δημοσίευση», αξίζει να σκεφτείς αν θα ήθελες αυτή η εικόνα να υπάρχει για πάντα online. Γιατί, στην πράξη, αυτό ακριβώς μπορεί να συμβεί.

Χάνεις τον έλεγχο της εικόνας

Από τη στιγμή που μια φωτογραφία ανεβαίνει στο διαδίκτυο, παύει να είναι αποκλειστικά «δική σου». Ακόμα κι αν έχεις ρυθμίσει το προφίλ σου ως ιδιωτικό, δεν μπορείς να ελέγξεις τι θα κάνουν οι άλλοι με αυτήν. Κάποιος μπορεί να την αποθηκεύσει, να τη στείλει αλλού ή να τη χρησιμοποιήσει με τρόπο που δεν είχες φανταστεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί ακόμα και να τροποποιηθεί ή να χρησιμοποιηθεί κακόβουλα. Και υπάρχει και κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο: όταν ανεβάζεις μια φωτογραφία σε μια πλατφόρμα, συνήθως της παραχωρείς δικαιώματα χρήσης. Με απλά λόγια, η εικόνα δεν σου ανήκει πια απόλυτα - όσο κι αν αυτό δεν είναι κάτι που συνειδητοποιείς τη στιγμή που πατάς «share».

Αρκεί η απαγόρευση των social media για να είναι τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο;

Έκθεση σε επικίνδυνα άτομα

Μια άλλη πιθανή συνέπεια της κοινοποίησης φωτογραφιών των παιδιών τους στο διαδίκτυο από τους γονείς είναι η ακούσια έκθεση σε παιδόφιλους. Σε έρευνα του SecurityORG, διαπιστώθηκε ότι σχεδόν το 80% των γονέων έχει επαφές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις οποίες δεν γνωρίζει στην πραγματική ζωή. Αυτό σημαίνει ότι οι φωτογραφίες που ανεβάζεις δεν απευθύνονται μόνο σε ανθρώπους που εμπιστεύεσαι. Και το πιο σημαντικό: μια εικόνα μπορεί να αποκαλύπτει πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζεις. Μπορεί να φαίνεται το σχολείο ή η στολή του παιδιού, μια πινακίδα δρόμου ή ακόμα και η γειτονιά σου. Αν προσθέσεις και τις γεωγραφικές ετικέτες, τότε κάποιος μπορεί να εντοπίσει την τοποθεσία του παιδιού σου ακόμη και σε πραγματικό χρόνο.

Το πρόβλημα είναι ότι, από τη στιγμή που μια φωτογραφία ανεβαίνει στο διαδίκτυο, δεν μπορείς να ελέγξεις μέχρι πού θα φτάσει ή ποιος θα τη δει ακόμη κι αν έχεις ενεργοποιήσει ρυθμίσεις απορρήτου. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να αποφεύγεις την υπερβολική κοινοποίηση και να σκέφτεσαι τι πληροφορίες αποκαλύπτει κάθε εικόνα, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο να πέσει σε λάθος χέρια.

Ιδιωτικότητα και συγκατάθεση

Ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα με το sharenting είναι η ιδιωτικότητα του παιδιού σου. Τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να δώσουν συγκατάθεση για το τι δημοσιεύεται στο διαδίκτυο, ενώ ακόμη και τα μεγαλύτερα δεν κατανοούν πάντα τις συνέπειες.

Κι όμως, τα στοιχεία δείχνουν ότι πολλοί γονείς δημοσιεύουν χωρίς να ρωτούν: περίπου το 29% ανεβάζει περιεχόμενο χωρίς συγκατάθεση, ενώ αρκετά παιδιά δηλώνουν ότι οι γονείς τους μοιράστηκαν φωτογραφίες ή βίντεο παρόλο που τα ίδια το είχαν αρνηθεί. Αυτό δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να παραβιαστούν τα προσωπικά τους όρια.

Καθώς το παιδί μεγαλώνει, είναι σημαντικό να το συμπεριλαμβάνεις στη διαδικασία και να ζητάς τη γνώμη του. Έτσι όχι μόνο σέβεσαι την ιδιωτικότητά του, αλλά το βοηθάς να καταλάβει και το ίδιο πώς να κινείται υπεύθυνα στο διαδίκτυο.

Ταυτόχρονα, σε αρκετές χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία τα παιδιά έχουν πλέον νομικά δικαιώματα πάνω στην εικόνα τους, κάτι που δείχνει ότι το θέμα δεν είναι μόνο ηθικό, αλλά και νομικό. Περιπτώσεις όπως αυτή του καναλιού “DaddyoFive” έχουν αποδείξει ότι η υπερβολική έκθεση μπορεί να έχει ακόμη και σοβαρές συνέπειες για την οικογένεια.

Τέλος, χρειάζεται προσοχή και όταν φωτογραφίζεις άλλα παιδιά - για παράδειγμα σε σχολικές εκδηλώσεις ή δραστηριότητες. Πριν δημοσιεύσεις, καλό είναι να έχεις τη συγκατάθεση των γονιών τους, γιατί η ιδιωτικότητα δεν αφορά μόνο το δικό σου παιδί.

Πέντε φωτογραφίες των παιδιών σας που δεν πρέπει να κοινοποιείτε στα social media

10 τρόποι να μοιράζεσαι φωτογραφίες του παιδιού σου με μεγαλύτερη ασφάλεια

Αν δεν θέλεις να σταματήσεις εντελώς να μοιράζεσαι δημόσια στιγμές από την καθημερινότητά σου με το παιδί, το kaspersky.com προτείνει τους ακόλουθους τρόπους ώστε να το κάνεις πιο προσεκτικά και με λιγότερο ρίσκο:

• Ρύθμισε σωστά το απόρρητο

Φρόντισε οι αναρτήσεις σου να είναι ορατές μόνο σε ανθρώπους που εμπιστεύεσαι και περιόρισε όσο γίνεται τη δυνατότητα αναδημοσίευσης.

• Βάλε όρια σε φίλους και συγγενείς

Μίλησε ανοιχτά για το τι επιτρέπεται να ανεβαίνει και τι όχι -δεν είναι αυτονόητο για όλους.

• Απενεργοποίησε τοποθεσία

Οι γεωγραφικές ετικέτες και οι πληροφορίες μιας φωτογραφίας μπορούν να αποκαλύψουν πού βρίσκεσαι.

• Μην αποκαλύπτεις προσωπικά στοιχεία

Απόφυγε ονόματα, ημερομηνίες γέννησης, σχολεία ή σημεία που επισκέπτεστε συχνά.

• Προτίμησε ψευδώνυμα

Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιείς το πλήρες όνομα του παιδιού - μια πιο «γενική» αναφορά είναι πιο ασφαλής.

• Σκέψου το μέλλον του παιδιού σου

Απόφυγε φωτογραφίες που μπορεί αργότερα να το φέρουν σε δύσκολη θέση ή να το κάνουν να νιώσει άβολα.

• Επίλεξε πιο ασφαλείς τρόπους κοινοποίησης

Εφαρμογές με κρυπτογράφηση, όπως το WhatsApp, σου δίνουν μεγαλύτερο έλεγχο στο ποιος βλέπει τι.

• Περιορίσε την έκθεση του προσώπου

Αν θέλεις να είσαι πιο προσεκτική, μπορείς να καλύπτεις ή να θολώνεις τα χαρακτηριστικά του παιδιού πριν δημοσιεύσεις.

Αν έχεις ήδη δημοσιεύσει φωτογραφίες ή βίντεο, μπορείς ακόμα να περιορίσεις την έκθεσή τους. Κάνε τον λογαριασμό σου ιδιωτικό, αφαίρεσε παλιές αναρτήσεις και έλεγξε ξανά τις ρυθμίσεις απορρήτου. Με αυτές τις κινήσεις, μειώνεις σημαντικά τους κινδύνους και βάζεις ξανά όρια στην ψηφιακή παρουσία του παιδιού σου.