Εθισμός στις αγορές: πότε το shopping παύει να είναι αθώο και τι μπορείς να κάνεις

Στην Ελλάδα του «λίγο να πάρω κάτι να φτιάξει η διάθεσή μου», των εκπτώσεων που μοιάζουν με κοινωνικό γεγονός και των online καλαθιών που γεμίζουν αργά το βράδυ, το shopping δεν είναι απλώς κατανάλωση. Είναι εκτόνωση, παρηγοριά, διάλειμμα από την πίεση της καθημερινότητας. Και τις περισσότερες φορές, δεν είναι πρόβλημα.

Υπάρχουν όμως στιγμές που οι αγορές παύουν να είναι χαρά και αρχίζουν να λειτουργούν σαν μηχανισμός διαχείρισης άγχους, κενού ή έντασης. Όχι απαραίτητα με δραματικό τρόπο, αλλά ύπουλα, επαναλαμβανόμενα, κουραστικά.

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για «εθισμό στις αγορές»

Ο όρος αναφέρεται σε μια καταναγκαστική ανάγκη να ξοδεύεις χρήματα, ακόμα κι όταν αυτό δεν ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη ή οικονομική δυνατότητα. Δεν αφορά μόνο ακριβά αντικείμενα ή «υπερβολές». Μπορεί να είναι μικρές, συχνές αγορές, πράγματα που δεν χρησιμοποιούνται ποτέ, online παραγγελίες που γίνονται σχεδόν μηχανικά.

Σημαντικό: δεν πρόκειται πάντα για διαταραχή. Υπάρχουν ήπιες μορφές, μεταβατικές φάσεις ή συμπεριφορές που συνδέονται με συγκεκριμένες περιόδους ζωής, όπως έντονο στρες, αλλαγές, μοναξιά ή συναισθηματική φόρτιση.

Γιατί μας «τραβάει» τόσο πολύ το shopping

Η αγορά ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Δίνει μια σύντομη αίσθηση ελέγχου, ευχαρίστησης ή ανακούφισης. Όταν αυτό επαναλαμβάνεται, ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει την αγορά με την ψυχική ανακούφιση.

Στην ελληνική καθημερινότητα, αυτό ενισχύεται από:

– οικονομική ανασφάλεια που δημιουργεί ανάγκη «μικρών ανταμοιβών»

– κουλτούρα προσφορών και εκπτώσεων

– έντονη χρήση social media και influencers

– εύκολη πρόσβαση σε άτοκες δόσεις και πιστωτικές

Πότε αξίζει να το προσέξεις

Χωρίς πανικό και χωρίς ταμπέλες, κάποια σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι το shopping δεν είναι πια τόσο αθώο είναι:

– σκέφτεσαι συχνά τι θα αγοράσεις, ακόμα κι όταν δεν χρειάζεσαι κάτι

– ψωνίζεις για να «αντέξεις» άγχος, θυμό ή κούραση

– νιώθεις έντονη ευφορία μετά την αγορά και ενοχές λίγο αργότερα

– αγοράζεις πράγματα που μένουν αχρησιμοποίητα

– αποφεύγεις να δεις τον λογαριασμό ή τις κάρτες

– λες «θα σταματήσω» και τελικά δεν το κάνεις

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως εθισμός. Σημαίνει όμως ότι κάτι ζητά προσοχή.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Σε ήπιες περιπτώσεις, η επίγνωση είναι ήδη ένα μεγάλο βήμα. Να παρατηρήσεις πότε ψωνίζεις, τι νιώθεις πριν και μετά, τι προσπαθείς να καλύψεις.

Όταν όμως η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται και σε πιέζει ψυχικά ή οικονομικά, η βοήθεια ειδικού μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, όχι τιμωρητικά. Η ψυχοθεραπεία βοηθά να καταλάβεις:

– τι ρόλο παίζει το shopping στη ζωή σου

– ποια συναισθήματα πυροδοτούν την ανάγκη

– πώς μπορείς να βρεις άλλους τρόπους εκτόνωσης

Παράλληλα, η στήριξη από ανθρώπους που εμπιστεύεσαι ή από ομάδες με κοινές εμπειρίες συχνά μειώνει το αίσθημα ντροπής και μοναξιάς.

Δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο

Το shopping δεν είναι εχθρός. Για πολλούς ανθρώπους παραμένει απόλαυση, δημιουργικότητα, ακόμα και τρόπος κοινωνικοποίησης. Το ζήτημα δεν είναι να το κόψεις, αλλά να δεις πότε σε εξυπηρετεί και πότε σε κουράζει.

Και αν κάπου στη διαδρομή νιώσεις ότι σε ξεπερνά, το να μιλήσεις με έναν ειδικό δεν σημαίνει «έχω πρόβλημα». Σημαίνει ότι φροντίζεις τον εαυτό σου.