Γιατί το να ρωτάς την τεχνητή νοημοσύνη σε κάνει να νιώθεις τόσο ανακουφισμένη

Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορείς να ρωτήσεις κάτι που σε απασχολεί και να πάρεις απάντηση μέσα σε δευτερόλεπτα. Όχι απλώς μια πληροφορία, αλλά μια απάντηση διατυπωμένη με τρόπο που μοιάζει να σε καταλαβαίνει. Αν έχεις νιώσει έστω και μια μικρή ανακούφιση όταν ένα chatbot σου έδωσε μια καθαρή, άμεση απάντηση σε κάτι που σε άγχωνε, δεν είσαι μόνη.

Με αφορμή ανάλυση που διαβάσαμε στο Psychology Today, εξετάζουμε γιατί αυτή η εμπειρία μπορεί να είναι τόσο ευχάριστη και τι ακριβώς συμβαίνει σε ψυχολογικό και βιολογικό επίπεδο όταν στρέφεσαι στην τεχνητή νοημοσύνη για καθοδήγηση, επιβεβαίωση ή ξεκαθάρισμα σκέψεων.

Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης: Ο καθηγητής Τέλης Τύμπας μάς μιλάει για AI, ηθική, αυθεντία, αλγορίθμους

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αποκαταστήσει τη συγκέντρωση στη δουλειά;

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να προβλέψει μελλοντικούς δολοφόνους;

AI situationships: όταν η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει ύπουλα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους

Δεν ψάχνεις μόνο πληροφορία, ψάχνεις ανακούφιση

Πολλές φορές δεν απευθύνεσαι στην ΑΙ απλώς για να μάθεις κάτι. Το κάνεις για να νιώσεις καλύτερα. Για να βάλεις τάξη σε σκέψεις που γυρίζουν ασταμάτητα στο κεφάλι σου. Για να σιγουρευτείς ότι δεν υπερβάλλεις, ότι αυτό που νιώθεις είναι φυσιολογικό, ότι δεν σου διαφεύγει κάτι σημαντικό.

Η ψυχολογία έχει δείξει εδώ και χρόνια ότι οι άνθρωποι συχνά επαναλαμβάνουν τις ίδιες ερωτήσεις όχι επειδή λείπουν οι πληροφορίες, αλλά επειδή το άγχος ζητά κατευνασμό. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Η απάντηση έχει αξία, αλλά εξίσου σημαντικό είναι το συναίσθημα που τη συνοδεύει. Η ηρεμία που φέρνει.

Ο εγκέφαλός σου λατρεύει τη βεβαιότητα

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δυσκολεύεται με την αβεβαιότητα. Η αίσθηση ότι κάτι δεν είναι ξεκάθαρο ενεργοποιεί στρες και εσωτερική ένταση. Όταν όμως έρχεται μια γρήγορη, σαφής απάντηση, ο εγκέφαλος καταγράφει ότι η απειλή της αβεβαιότητας μειώθηκε.

Σε αυτό το σημείο παίζει ρόλο η ντοπαμίνη, μια ουσία που σχετίζεται με την ανταμοιβή, τη μάθηση και το κίνητρο. Όταν κάτι απρόβλεπτο γίνεται ξαφνικά ξεκάθαρο, ο εγκέφαλος βιώνει αυτό το κλείσιμο της «εκκρεμότητας» ως κάτι θετικό. Αυτή η μικρή εσωτερική ανακούφιση μπορεί να είναι αρκετή για να σε κάνει να θυμάσαι την εμπειρία ως βοηθητική και ευχάριστη.

Η ΑΙ λειτουργεί σαν γρήγορη συναισθηματική ενίσχυση

Δεν χρειάζονται μεγάλες ανταμοιβές για να διαμορφωθεί μια συνήθεια. Μικρές στιγμές διαύγειας, επιβεβαίωσης και ηρεμίας είναι αρκετές για να εκπαιδεύσουν τον εγκέφαλο. Με τον καιρό, διαμορφώνεται ένας απλός εσωτερικός συσχετισμός. Όταν νιώθω μπερδεμένη ή αγχωμένη και ρωτάω, νιώθω καλύτερα.

Έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, μπορεί να αρχίσεις να επιστρέφεις στην ΑΙ κάθε φορά που προκύπτει αμφιβολία, συναισθηματική φόρτιση ή δυσκολία λήψης απόφασης. Όχι επειδή η τεχνολογία έχει όλες τις απαντήσεις, αλλά επειδή έχει μάθει να σου προσφέρει γρήγορη ανακούφιση.

Μοιάζει με διάλογο και αυτό αλλάζει τα πάντα

Σε αντίθεση με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, η συνομιλιακή ΑΙ μοιάζει με συζήτηση. Ανταποκρίνεται στον τρόπο που μιλάς, προσαρμόζεται στον τόνο σου και δίνει την αίσθηση ότι ακούει. Οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι να ανταποκρίνονται σε κοινωνικά σήματα. Ακόμη και μια προσομοίωση κατανόησης μπορεί να μειώσει την ένταση που νιώθεις.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό συμβαίνει ακόμη κι όταν γνωρίζεις απόλυτα ότι απέναντί σου δεν υπάρχει άνθρωπος. Ο εγκέφαλός σου αντιδρά στην εμπειρία της αλληλεπίδρασης, όχι στην αντικειμενική φύση του συνομιλητή.

Πότε η ανακούφιση γίνεται εξάρτηση

Το ότι η ΑΙ μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά δεν είναι από μόνο του πρόβλημα. Το ζήτημα προκύπτει όταν η γρήγορη επιβεβαίωση αντικαθιστά τη δική σου εσωτερική επεξεργασία. Όταν δεν αντέχεις πια να μείνεις λίγο με την αβεβαιότητα πριν ζητήσεις μια έτοιμη απάντηση. Όταν η άμεση ανακούφιση γίνεται απαραίτητη.

Η σταθερή, σίγουρη γλώσσα που χρησιμοποιούν τα συστήματα ΑΙ μπορεί επίσης να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση απόλυτης βεβαιότητας, ακόμη και σε θέματα που είναι σύνθετα ή ανοιχτά σε ερμηνεία. Έτσι, η ανακούφιση που νιώθεις μπορεί να ενισχύσει την τάση να βασίζεσαι περισσότερο απ’ όσο θα ήθελες.

Πώς να χρησιμοποιείς την ΑΙ χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου

Δεν χρειάζεται να απομακρυνθείς από την τεχνολογία. Χρειάζεται να τη χρησιμοποιείς με επίγνωση. Να παρατηρείς τι ζητάς πραγματικά κάθε φορά που ανοίγεις μια συνομιλία.

Ρώτα τον εαυτό σου

• Ψάχνω κατανόηση ή απλώς άμεση ανακούφιση
• Αφήνω χώρο στον εαυτό μου να σκεφτεί πριν ζητήσω απάντηση
• Συνδυάζω αυτά που διαβάζω με τη δική μου κρίση και με συζητήσεις με ανθρώπους που εμπιστεύομαι

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν δημιούργησε την ανάγκη σου για επιβεβαίωση

Αυτή υπήρχε πάντα. Απλώς τώρα υπάρχει ένας μηχανισμός που την ικανοποιεί γρήγορα και αποτελεσματικά. Κατανοώντας τι συμβαίνει μέσα σου όταν νιώθεις αυτή την ανακούφιση, μπορείς να αξιοποιείς την ΑΙ ως εργαλείο ενδυνάμωσης και όχι ως υποκατάστατο της δικής σου εσωτερικής φωνής.