Η ψυχολογία λέει ότι η εξάντληση της σύγχρονης ζωής δεν οφείλεται πάντα στην πολλή δουλειά

Όλοι λέμε ότι βαριόμαστε. Αλλά, αν το σκεφτείς, συμβαίνει πραγματικά; Πιάνεις το κινητό στο ασανσέρ, στην ουρά του σούπερ μάρκετ, στα 90 δευτερόλεπτα που χρειάζεται ο φούρνος μικροκυμάτων για να ζεστάνει το φαγητό.

Η κούραση του «solo» νοικοκυριού: Γιατί το να ζεις μόνος εξαντλεί το νευρικό σου σύστημα

Ακούς κάτι σε κάθε βόλτα, σε κάθε διαδρομή. Τρως με μια οθόνη δίπλα στο ποτήρι σου. Μόλις τελειώσει μία δραστηριότητα, πριν καν προλάβει να δημιουργηθεί ένα κενό, έχεις ήδη βρει το επόμενο πράγμα που θα κοιτάξεις.

Υπάρχει πάντα κάτι για να γεμίσει τον χρόνο και σχεδόν πάντα το αφήνεις να τον γεμίσει.

Θα έπρεπε να είμαστε οι πιο χαλαροί άνθρωποι που έζησαν ποτέ. Έχουμε ατελείωτη ψυχαγωγία, ατελείωτη συντροφιά και έναν ολόκληρο κόσμο από περισπασμούς στην τσέπη μας. Κι όμως, πολλοί νιώθουμε μια εξάντληση που δύσκολα περιγράφεται.

Κοιμάσαι και ξυπνάς κουρασμένη. Ξεκουράζεσαι, αλλά δεν αισθάνεσαι πραγματικά ξεκούραστη.

Είναι εύκολο να κατηγορήσεις τον φόρτο εργασίας. Όμως αρκετοί από τους πιο εξαντλημένους ανθρώπους δεν κάνουν απαραίτητα περισσότερα από όσα έκαναν οι προηγούμενες γενιές. Κάτι άλλο φαίνεται να μας εξαντλεί και έχει να κάνει περισσότερο με όσα σταματήσαμε να κάνουμε παρά με όσα κάνουμε.

Η κούραση δεν προέρχεται μόνο από το πόσα κάνεις

Σκέψου πόσα μικρά «κενά» είχε κάποτε μια μέρα.

Η διαδρομή μέχρι τη στάση, όπου απλώς κοιτούσες γύρω σου. Η αναμονή στο ιατρείο. Το πλύσιμο των πιάτων. Η επιστροφή στο σπίτι. Εκείνα τα λίγα λεπτά στο κρεβάτι πριν σε πάρει ο ύπνος.

Ήταν μικρές παύσεις ανάμεσα στα σημαντικά πράγματα της ημέρας και χωρίς να το καταλάβουμε, γεμίσαμε σχεδόν όλες αυτές τις παύσεις.

Κάθε αλλαγή έμοιαζε με αναβάθμιση. Γιατί να κοιτάς έξω από το παράθυρο όταν μπορείς να ενημερωθείς για τις ειδήσεις; Γιατί να πλένεις τα πιάτα στη σιωπή όταν μπορείς να ακούσεις ένα podcast;

Όμως, αν τα προσθέσεις όλα μαζί, έχεις μετατρέψει σχεδόν κάθε άδειο λεπτό σε ακόμη ένα λεπτό κατανάλωσης περιεχομένου.

Η μέρα μοιάζει γεμάτη όχι μόνο από δουλειά, αλλά από διαρκή πληροφορία. Και η πληροφορία, ακόμη κι όταν είναι ευχάριστη, δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ξεκούραση.

Οι άδειες στιγμές είναι η ώρα που ο εγκέφαλος βάζει τάξη

Πίσω από την ανάγκη να γεμίζεις κάθε κενό κρύβεται η ιδέα ότι ένας νους χωρίς απασχόληση είναι χαμένος χρόνος.

Όμως ο εγκέφαλος δεν μένει ποτέ αδρανής.

Έρευνες των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι όταν σταματάς να εστιάζεις σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα, ενεργοποιείται ένα διαφορετικό δίκτυο του εγκεφάλου. Είναι αυτό που λειτουργεί όταν χαζεύεις από το παράθυρο, όταν πλένεις πιάτα ή όταν το μυαλό σου περιπλανιέται.

Εκεί γίνεται η εσωτερική επεξεργασία. Εκεί ξανασκέφτεσαι μια συζήτηση που σε προβλημάτισε, συνδέεις ιδέες, οργανώνεις αναμνήσεις και δίνεις νόημα σε όσα έζησες.

Με άλλα λόγια, οι «άδειες» στιγμές δεν ήταν ποτέ πραγματικά άδειες.

Ήταν ο χρόνος που ο εγκέφαλος τακτοποιούσε όσα είχαν συμβεί μέσα στη μέρα. Όταν όμως κάθε τέτοια στιγμή διακόπτεται από μια οθόνη, αυτή η διαδικασία μένει μισοτελειωμένη. Και κάπως έτσι μπορεί να νιώθεις ότι είσαι διαρκώς πίσω από την ίδια σου τη ζωή, χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί.

Γιατί δυσκολεύεσαι τόσο να μην κάνεις τίποτα;

Αν αυτές οι στιγμές είναι τόσο ωφέλιμες, γιατί σπεύδεις να τις γεμίσεις;

Επειδή το να μείνεις μόνη με τις σκέψεις σου είναι πιο δύσκολο απ’ όσο νομίζεις.

Σε μια γνωστή σειρά ερευνών, οι συμμετέχοντες έμειναν μόνοι σε ένα δωμάτιο χωρίς τίποτα να κάνουν πέρα από το να σκέφτονται. Οι περισσότεροι το βρήκαν δυσάρεστο.

Σε μία από τις δοκιμές υπήρχε ένα κουμπί που προκαλούσε ένα ήπιο ηλεκτρικό σοκ. Παρότι είχαν δηλώσει προηγουμένως ότι θα πλήρωναν για να το αποφύγουν, αρκετοί το πάτησαν. Προτίμησαν μια στιγμιαία ενόχληση από το να μείνουν μόνοι με τις σκέψεις τους.

Δεν σημαίνει ότι όλοι φοβούνται τη σιωπή. Δείχνει όμως πόσο εύκολα προσπαθούμε να ξεφύγουμε από αυτήν.

Και φυσικά υπάρχουν και οι ίδιες οι συσκευές. Κάθε εφαρμογή είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε το επόμενο βίντεο, το επόμενο post ή η επόμενη ειδοποίηση να βρίσκεται ένα άγγιγμα μακριά.

Το αποτέλεσμα είναι μια κατάσταση συνεχούς μερικής προσοχής. Δεν είσαι ποτέ ολοκληρωτικά συγκεντρωμένη, αλλά ούτε και πραγματικά ξεκούραστη. Ένα μέρος του μυαλού σου παραμένει πάντα σε επιφυλακή για το επόμενο ερέθισμα.

Και μεγάλο μέρος της σημερινής εξάντλησης κρύβεται ακριβώς εκεί.

Δεν χρειάζεσαι digital detox, χρειάζεσαι λίγα κενά

Δεν χρειάζεται να διαγράψεις τις εφαρμογές σου, να πετάξεις τα ακουστικά σου ή να μετακομίσεις σε ένα απομονωμένο εξοχικό.

Αρκεί να επιστρέψεις λίγες μικρές παύσεις στην καθημερινότητά σου.

Κάνε έναν περίπατο χωρίς podcast. Φάε ένα γεύμα με το κινητό σε άλλο δωμάτιο. Άφησε την αναμονή στο φαρμακείο να είναι απλώς αναμονή. Άφησε τα δύο λεπτά πριν τον ύπνο να είναι πραγματικά άδεια.

Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται ώρες σιωπής. Χρειάζεται μικρά παράθυρα μέσα στη μέρα για να επεξεργαστεί όσα ζεις.

Δύο πράγματα αξίζει να θυμάσαι.

• Το πρώτο είναι ότι στην αρχή θα νιώσεις άβολα. Αυτή η ανησυχία είναι φυσιολογική και συνήθως μειώνεται όσο συνηθίζεις να μην γεμίζεις κάθε κενό.
• Το δεύτερο είναι ότι αυτό δεν αποτελεί λύση για κάθε είδους εξάντληση. Αν είσαι υπερφορτωμένη, πενθείς ή ζεις μια περίοδο έντονου στρες, οι βαθύτερες αιτίες χρειάζονται προσοχή.

Για εκείνη όμως τη διάχυτη, καθημερινή κούραση που πολλοί νιώθουμε σήμερα και που δεν περνά ούτε μετά από έναν καλό ύπνο, ίσως η απάντηση να είναι πιο απλή απ’ όσο φαντάζεσαι:

Να αφήσεις μερικά κενά να παραμείνουν κενά.