Χαρά Μάτα Γιαννάτου: Η «Παραμόρφωση», ο έρωτας και ο φόβος να αφήσουμε πίσω όσα αγαπάμε

Μεγαλωμένη σε μια οικογένεια όπου η τέχνη δεν ήταν απλώς επάγγελμα, αλλά τρόπος ζωής, με παππού τον ηθοποιό Harald Leipnitz, πατέρα τον Νίκο Γιαννάτο, των Πυξ Λαξ και μητέρα βοηθό σκηνοθέτη, η Χαρά Μάτα Γιαννάτου γνώρισε από πολύ μικρή τον κόσμο της δημιουργίας. Αυτό, όμως, δεν σήμαινε ότι η δική της διαδρομή ήταν προδιαγεγραμμένη. Αντίθετα, έπρεπε να ανακαλύψει τη δική της φωνή μέσα σε έναν κόσμο που γνώριζε ήδη πολύ καλά.

Η ηθοποιός και σύζυγος πια του επίσης ηθοποιού Γιάννη Νιάρου με τον οποίο μοιράζονται μία σχέση αλληυποστήριξης στις καλλιτεχνικές ανησυχίες, με αφορμή την «Παραμόρφωση» του Γιάννη Αποσκίτη, μιλά στο Queen.gr, για όλα εκείνα που οι άνθρωποι δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε: τις σχέσεις που δεν μας χωρούν πια, τον φόβο της αλλαγής και τις εικόνες που κατασκευάζουμε για τον εαυτό μας προκειμένου να αισθανόμαστε ασφαλείς.

Σε μια εποχή που εξακολουθεί να της ζητά να είναι τα πάντα, η ηθοποιός υπερασπίζεται κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: το δικαίωμά της να είναι ο εαυτός της, χωρίς να χρειάζεται να απολογείται για τις επιλογές της.

Διάφανη Αγάπη: 2 ανατροπές και η δολοφονία Ραγκούση που αλλάζουν το φινάλε της σειράς

Ο τίτλος του έργου με τη λέξη Παραμόρφωση, γεννά από μόνος του ερωτήματα. Τι είναι τελικά αυτό που παραμορφώνεται; Υπάρχει κάποιος συμβολισμός;

Νομίζω ότι παραμορφώνεται η ίδια η πραγματικότητα, όταν την βλέπουμε μέσα από τους φόβους, τις ανασφάλειες και τις επιθυμίες μας. Δεν βλέπουμε πάντα τα πράγματα όπως είναι, αλλά όπως μπορούμε ή όπως αντέχουμε να τα δούμε. Στην «Παραμόρφωση» το παράλογο και το παράξενο δεν υπάρχουν απλώς για να μας ξαφνιάσουν. Κάπως έτσι αρχίζουν να αποκαλύπτονται πράγματα που υπάρχουν ήδη μέσα στους ανθρώπους, αλλά δεν μπορούν εύκολα να ειπωθούν ή να αντιμετωπιστούν. Και ίσως τελικά η παραμόρφωση να μην αφορά μόνο την πραγματικότητα, αλλά και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Αν στην παραπάνω ερώτηση μιλάμε και για το θέμα της προσωπικής αλλαγής του καθενός που διευκρινίζεται και στο έργο, τότε να σας ρωτήσω για ποιο λόγο συχνά ενώ καταλαβαίνουμε πως πρέπει να αλλάξουμε ως άνθρωποι, δυσκολευόμαστε να αποχωριστούμε τον παλιό μας εαυτό;

Πιστεύω ότι το γνώριμο, μας δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας. Ξέρουμε πώς να υπάρχουμε μέσα σε αυτό, ξέρουμε τους κανόνες του. Η αλλαγή, αντίθετα, απαιτεί να αφήσουμε κάτι που γνωρίζουμε χωρίς να ξέρουμε απαραίτητα τι θα βρούμε μετά. Πολλές φορές δεν φοβόμαστε μόνο το καινούργιο, αλλά και αυτό που θα χρειαστεί να αποχαιρετήσουμε: μια σχέση, μια συνήθεια, μια εικόνα που έχουμε φτιάξει για τον εαυτό μας. Ίσως, να μην είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσουμε αν κρατιόμαστε από κάτι επειδή το θέλουμε πραγματικά ή επειδή φοβόμαστε να το χάσουμε.

Ποια είναι τα στοιχεία που σας γοήτευσαν στο έργο του Γιάννη Αποσκίτη και ποια στον δικό σας ρόλο;

Με γοήτευσε ότι το έργο δεν χωράει εύκολα σε μια κατηγορία. Ξεκινάς να παρακολουθείς μια ιστορία και σταδιακά βρίσκεσαι σε έναν κόσμο όπου το παράλογο, το χιούμορ και κάτι αρκετά σκοτεινό συνυπάρχουν. Τον ρόλο μου τον λένε Πέννυ. Είναι το πιο οικείο πρόσωπο του Κώστα, του βασικού ήρωα της ιστορίας, και είναι η σύντροφός του. Αυτό που μου αρέσει στη σχέση τους είναι ότι δεν παίρνεις εύκολα το μέρος κανενός. Άλλοτε καταλαβαίνεις την Πέννυ κι άλλοτε τον Κώστα. Δεν υπάρχει απαραίτητα ένας άνθρωπος που έχει δίκιο κι ένας που έχει άδικο.

Η παράσταση ακροβατεί ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, την ιστορία μυστηρίου, τη μακάβρια φάρσα. Τίποτε δεν είναι ακριβώς υπαρκτό και ακριβώς σταθερό. Άρα είναι ένα πολύ δύσκολο είδος για έναν ηθοποιό επί σκηνής;

Είναι σίγουρα μια πρόκληση, γιατί χρειάζεται να βρεις μια ισορροπία ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους. Το αστείο δεν πρέπει απαραίτητα να παίζεται ως αστείο, ούτε το παράλογο να γίνεται απλώς μια προσπάθεια να φανεί παράξενο. Για μένα έχει ενδιαφέρον όταν οι χαρακτήρες αντιμετωπίζουν αυτό που τους συμβαίνει με απόλυτη σοβαρότητα, ακόμη κι αν αυτό που συμβαίνει είναι εντελώς παράλογο. Επιπλέον, στις πρόβες ανακαλύπτουμε συνεχώς νέες πλευρές του έργου. Αυτό απαιτεί να είσαι ανοιχτός, να μη βιάζεσαι να αποφασίσεις τι είναι κάτι και να μπορείς να αλλάζεις κατεύθυνση. Νομίζω ότι εκεί βρίσκεται και η δυσκολία, αλλά και η χαρά αυτής της δουλειάς.

Στο έργο οι ανθρώπινες σχέσεις μπαίνουν στο στόχαστρο με έναν διαφορετικό τρόπο, όπως και ο έρωτας και το πένθος. Ποιο σημείο αυτής της παράστασης σας επηρέασε σε ανθρώπινο επίπεδο, να αναρωτηθείτε για κάτι που δεν το είχατε ποτέ σκεφτεί;

Αυτό που με ενδιαφέρει πολύ είναι η σχέση ανάμεσα στην απώλεια και στην αλλαγή. Μερικές φορές φοβόμαστε τόσο πολύ να χάσουμε κάτι, ώστε προτιμάμε να παραμείνουμε σε μια κατάσταση που δεν μας χωράει πια. Κι αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα επειδή δεν αγαπάμε ή δεν καταλαβαίνουμε τι μας συμβαίνει, αλλά επειδή το να προχωρήσουμε σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχτούμε πως κάτι τελείωσε. Μπορεί δύο άνθρωποι να αγαπιούνται και παρ’ όλα αυτά να μη θέλουν πια τα ίδια πράγματα. Μου φαίνεται πολύ ανθρώπινο και, ταυτόχρονα, αρκετά δύσκολο να το αποδεχτεί κανείς.

Υπήρξε ρόλος κατά το παρελθόν – και όχι απαραίτητα θεατρικός – που σας έκανε να δείτε διαφορετικά τη ζωή σας;

Νομίζω ότι οι ρόλοι που σε επηρεάζουν περισσότερο δεν είναι απαραίτητα εκείνοι με τους οποίους μοιάζεις. Μπορεί να είναι ακριβώς εκείνοι που σε φέρνουν αντιμέτωπο με έναν τρόπο σκέψης ή μια συμπεριφορά που δυσκολεύεσαι να καταλάβεις. Δεν ξέρω αν μπορώ να ξεχωρίσω έναν συγκεκριμένο ρόλο που άλλαξε τον τρόπο που βλέπω τη ζωή μου. Πιστεύω περισσότερο ότι αυτή η δουλειά λειτουργεί συσσωρευτικά. Κάθε φορά που προσπαθείς να καταλάβεις έναν άνθρωπο που είναι διαφορετικός από εσένα, αναγκάζεσαι να αφήσεις λίγο χώρο για κάτι που ίσως προηγουμένως δεν είχες σκεφτεί.

Ποιο είδος θεάτρου αναζητά όλο και περισσότερο πλέον το κοινό, επηρεασμένο ενδεχομένως και απ’ άλλα θεάματα μέσω πλατφόρμας; Ή αυτά τα δύο στοιχεία δεν συνδέονται;

Οι πλατφόρμες έχουν επηρεάσει σίγουρα τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθούμε ιστορίες. Έχουμε συνηθίσει σε γρήγορες εναλλαγές, σε ανατροπές, σε ιστορίες που θέλουμε να μας κρατούν συνεχώς σε εγρήγορση. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το θέατρο πρέπει να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο. Το θέατρο έχει κάτι που δεν μπορεί να αντικατασταθεί: τη ζωντανή συνάντηση. Βρίσκεσαι σε έναν χώρο μαζί με άλλους ανθρώπους και παρακολουθείτε κάτι που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή και δεν θα επαναληφθεί ποτέ ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Προσωπικά, με ενδιαφέρει ένα θέατρο που μπορεί να σε διασκεδάσει, να σε ξαφνιάσει, αλλά και να σε αφήσει με ερωτήματα. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ένα μόνο είδος θεάτρου που χρειάζεται το κοινό. Πιστεύω ότι χρειάζεται ποικιλία και χώρο για διαφορετικές εμπειρίες.

Δεν κάνετε συχνά τηλεόραση, αν και πρόσφατα σας είδαμε σε έναν πολύ ιδιαίτερο ρόλο στη Διάφανη Αγάπη. Οφείλεται στην έλλειψη δελεαστικής πρότασης που σας ταιριάζει ή απλά ήταν τυχαίο;

Δεν θα ήθελα να το παρουσιάσω ως μια συνειδητή αποχή από την τηλεόραση. Για μένα έχει σημασία να συναντιέμαι με υλικό και χαρακτήρες που μου δημιουργούν την επιθυμία να δουλέψω. Δεν είναι μόνο το μέσο που καθορίζει το ενδιαφέρον μου, αλλά η ίδια η δουλειά, οι άνθρωποι και το τι έχει να μου προσφέρει ένας ρόλος. Η «Διάφανη Αγάπη» ήταν μια ιδιαίτερη εμπειρία και χαίρομαι που ο κόσμος με είδε σε αυτήν. Θα ήθελα να κάνω περισσότερη τηλεόραση όταν προκύπτουν δουλειές που με αφορούν πραγματικά.

Με παππού ηθοποιό, μητέρα βοηθό σκηνοθέτη, πατέρα μουσικό, αγαπήσατε όλες τις μορφές της τέχνης από πολύ μικρή ηλικία. Πότε σκεφτήκατε να γίνετε ηθοποιός και ποια ήταν η αίσθηση όταν για πρώτη φορά παίξατε επαγγελματικά. Αγχωθήκατε ότι θα κριθείτε αυστηρά απ’ όλα τα μέλη της οικογένειας καταρχάς;

Η πρώτη φορά που σκέφτηκα να γίνω ηθοποιός ήταν όταν ήμουν πέντε ή έξι χρονών, στα γυρίσματα μιας ταινίας του παππού μου. Είχα πάει με τη μαμά μου και την αδελφή μου να φάμε στο διάλειμμα των γυρισμάτων και, ενώ καθόμασταν με τον παππού μου, ήρθε ένας από τους σκηνοθέτες της ταινίας, μας χαιρέτησε, συστήθηκε, με κοίταξε και μου είπε: «Εσύ μια μέρα θα γίνεις ηθοποιός». Θυμάμαι ότι μου έκανε τρομερή εντύπωση, γιατί ήμουν πολύ ντροπαλό παιδί και δεν καταλάβαινα τι ήταν αυτό που τον έκανε να μου το πει. Παρ’ όλα αυτά, η σκέψη ότι θα μπορούσα να γίνω ηθοποιός μού άρεσε πολύ.

Όταν τελικά αποφάσισα ότι ήθελα να το δοκιμάσω, είχα τη στήριξη της οικογένειάς μου και δεν αγχωνόμουν ιδιαίτερα για το πώς θα με κρίνουν. Με ήξεραν, γνώριζαν ότι είχα επίγνωση των δυσκολιών αυτού του χώρου και με εμπιστεύτηκαν στην απόφασή μου. Όταν έχεις ανθρώπους της τέχνης στην οικογένειά σου, από τη μία έχεις μια εξοικείωση με αυτόν τον κόσμο, από την άλλη όμως γνωρίζεις και πολύ καλά ότι δεν είναι κάτι εύκολο ή αυτονόητο. Όσο για την πρώτη μου επαγγελματική δουλειά, δεν θυμάμαι να υπήρξε κάποια μεγάλη διαφορά στην αίσθησή μου σε σχέση με όσα είχα ζήσει μέχρι τότε.

Είχαν προηγηθεί τρία χρόνια στη σχολή, με παραστάσεις και παρουσιάσεις στη σκηνή, μέσα από την υποκριτική, τον χορό και το τραγούδι, οπότε είχαμε ήδη εξοικειωθεί με την έκθεση και την παρουσία μπροστά σε κοινό. Η μετάβαση στην επαγγελματική δουλειά έγινε αρκετά ομαλά και μάλιστα μέσα σε ένα πολύ οικείο και ζεστό περιβάλλον. Δεν θυμάμαι, λοιπόν, την πρώτη επαγγελματική μου εμφάνιση ως κάτι εντελώς διαφορετικό ή ως μια μεγάλη τομή. Ήταν περισσότερο η φυσική συνέχεια μιας πορείας που είχε ήδη ξεκινήσει.

Η γνώμη του συζύγου σας Γιώργου Νιάρου, που είναι άνθρωπος του θεάτρου, παίζει κάποιο ρόλο για τις επαγγελματικές σας αποφάσεις ή θεωρείτε ότι δεν πρέπει σ’ αυτές τις περιπτώσεις τα επαγγελματικά να συνδέονται με τα προσωπικά;

Νομίζω ότι όταν μοιράζεσαι τη ζωή σου με έναν άνθρωπο που γνωρίζει τον χώρο στον οποίο δουλεύεις, είναι αναπόφευκτο να μοιράζεσαι μαζί του και τις σκέψεις ή τις αγωνίες σου γύρω από τη δουλειά. Είναι πολύτιμο να μπορείς να συζητήσεις με κάποιον που καταλαβαίνει τις ιδιαιτερότητες αυτού του επαγγέλματος. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι πρέπει να παίρνει εκείνος τις αποφάσεις για σένα. Στο τέλος, η επιλογή και η ευθύνη της ανήκουν στον καθένα ξεχωριστά. Για μένα το σημαντικό είναι να υπάρχει χώρος για συζήτηση και αλληλοϋποστήριξη, χωρίς να χάνεται η προσωπική αυτονομία.

Τι σημαίνει να είσαι γυναίκα τη σημερινή εποχή;

Νομίζω ότι είναι μια ερώτηση που δεν μπορεί να έχει μία απάντηση. Εξαρτάται από το πού ζεις, τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνεις, τις επιλογές που έχεις και τις προσδοκίες που συναντάς γύρω σου. Αυτό που θα ήθελα είναι να μη χρειάζεται μια γυναίκα να αποδεικνύει διαρκώς ότι μπορεί να είναι πολλά διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα ή να απολογείται για τις επιλογές της. Να μπορεί να επιλέγει τη ζωή που θέλει, χωρίς να πρέπει να χωρέσει σε μια συγκεκριμένη εικόνα για το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα. Και ίσως το ζητούμενο να είναι τελικά να έχουμε περισσότερη ελευθερία να είμαστε διαφορετικές μεταξύ μας, χωρίς αυτό να μας κάνει λιγότερο ή περισσότερο γυναίκες.