Ήρα Ν. Αντωνοπούλου: «Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τη σκέψη, τη διευρύνει»

Η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης βρίσκει τη σχολική και ακαδημαϊκή κοινότητα μπροστά σε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να ενταχθεί ουσιαστικά στη μαθησιακή διαδικασία χωρίς να αλλοιώσει τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα;

Σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, όπου τα ψηφιακά εργαλεία εισβάλλουν δυναμικά στην καθημερινότητα των μαθητών και των εκπαιδευτικών, η ανάγκη για υπεύθυνη και τεκμηριωμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ.

Όπως επισημαίνει η Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών και ειδικός στην ψηφιακή καινοτομία στην εκπαίδευση, Ήρα Ν. Αντωνοπούλου, «η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε ως απειλή ούτε ως μαγική λύση, αλλά ως ένα ισχυρό παιδαγωγικό εργαλείο που, όταν χρησιμοποιείται σωστά, ενισχύει τη γνώση, την κριτική σκέψη και την αυτονομία του εκπαιδευόμενου».

Το πλαίσιο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι, το 2018, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε την 24η Ιανουαρίου ως Διεθνή Ημέρα Εκπαίδευσης, αναγνωρίζοντας τον κομβικό ρόλο της στην ειρήνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το φετινό θέμα, «Η δύναμη της νεολαίας στη συν-διαμόρφωση της εκπαίδευσης», αναδεικνύει τους νέους ως ενεργούς συντελεστές αλλαγής και υπογραμμίζει την ανάγκη για ποιοτική, συμπεριληπτική και ισότιμη εκπαίδευση για όλους, ένα όραμα στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, όταν αξιοποιείται με παιδαγωγική και ηθική ευθύνη.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό τεχνολογικό όραμα, αλλά μια σταθερή πραγματικότητα στον χώρο της εκπαίδευσης.

Όπως επισημαίνει η Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών, Ήρα Ν. Αντωνοπούλου, «η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον περάσει από το στάδιο της καινοτομίας στο στάδιο της καθημερινής εκπαιδευτικής πραγματικότητας».

Η παρουσία της στις σχολικές και πανεπιστημιακές αίθουσες μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν οι μαθητές και εργάζονται οι εκπαιδευτικοί.

Ως εργαλείο μάθησης, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ιδιαίτερα υποστηρικτικά.

Το A.I προσφέρει εξατομικευμένη μάθηση, άμεση ανατροφοδότηση, βοήθεια στην κατανόηση σύνθετων εννοιών και ενισχύει την αυτονομία του μαθητή και του φοιτητή.

«Όταν χρησιμοποιείται σωστά, δεν αντικαθιστά τη σκέψη, αλλά τη διευρύνει», τονίζει η κυρία Αντωνοπούλου, περιγράφοντάς την ως έναν «ψηφιακό συνεργάτη» που συμβάλλει στην οργάνωση της γνώσης, την έρευνα και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.

Παρά τα σημαντικά της οφέλη, η τεχνητή νοημοσύνη ενέχει και κινδύνους, όταν η χρήση της γίνεται άκριτα.

Η «λάθος» χρήση, σύμφωνα με την ίδια, εμφανίζεται «όταν μετατρέπεται σε υποκατάστατο της προσωπικής προσπάθειας», οδηγώντας σε έτοιμες απαντήσεις χωρίς ουσιαστική κατανόηση και σε υποχώρηση της δημιουργικότητας και της αυθεντικής σκέψης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μάθηση γίνεται επιφανειακή και ο εκπαιδευτικός ρόλος της τεχνολογίας ακυρώνεται.

Καθοριστικός, λοιπόν, είναι ο ρόλος των εκπαιδευτικών.

Η τεχνητή νοημοσύνη «δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε ως απειλή ούτε ως μαγική λύση», αλλά ως παιδαγωγικό εργαλείο που απαιτεί σαφές πλαίσιο, καθοδήγηση και ηθική προσέγγιση. Η σωστή αξιοποίησή της προϋποθέτει διαφάνεια, εκπαίδευση στη ψηφιακή δεοντολογία και συστηματική καλλιέργεια της κριτικής σκέψης.

Στην πρωτοπορία αυτών των εξελίξεων σε διεθνές επίπεδο βρίσκεται το Πανεπιστήμιο Πατρών, το οποίο, σε συνεργασία με το ΕΚΕΚ ΑΘΗΝΑ, ανακοίνωσε το πρώτο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη πανεπιστημιακό πρόγραμμα επιμόρφωσης (e-learning) στην Τεχνητή Νοημοσύνη αποκλειστικά για Εκπαιδευτικούς. Το πρόγραμμα παρέχει Ευρωπαϊκές Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) και είναι αναγνωρισμένο σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι εκπαιδευτικοί που έχουν ήδη παρακολουθήσει το πρόγραμμα αξιοποιούν σύγχρονα εργαλεία, όπως το ChatGPT EDU, το Microsoft Copilot και το Google Gemini, για τη δημιουργία διδακτικού υλικού, τον σχεδιασμό μαθημάτων και την εξατομικευμένη υποστήριξη των μαθητών.

Παράλληλα, χρησιμοποιούν εργαλεία αυτόματης δημιουργίας κουίζ και ανατροφοδότησης, πλατφόρμες σχεδιασμού της διδασκαλίας (όπως το Magic School AI και Lesson Plan Generators), καθώς και εφαρμογές οπτικοποίησης της γνώσης, όπως το Canva, με έμφαση πάντα στην παιδαγωγικά ορθή και ηθικά υπεύθυνη χρήση της ΤΝ.

Ευχαριστούμε την κυρία Ήρα Ν. Αντωνοπούλου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πατρών, Πρόεδρος Τμήματος ΔΕΤ – Διευθύντρια ΜΠΣ «Ψηφιακή Καινοτομία και Διοίκηση»