Η αλήθεια πίσω από τα «σκαμπανεβάσματα» της γλωσσικής ανάπτυξης των μωρών τον πρώτο χρόνο

Αν είσαι μαμά, το ξέρεις καλά: τον πρώτο χρόνο όλα μοιάζουν απρόβλεπτα. Τη μία εβδομάδα βλέπεις το μωρό σου να κάνει κάτι καινούργιο, να αντιδρά σε έναν ήχο, να γυρίζει στο όνομά του, να βγάζει νέους ήχους, να χαίρεσαι και την επόμενη συμπεριφέρεται σαν να τα έχει ξεχάσει όλα.

Νιώθεις ότι η πρόοδος δεν είναι σταθερή αλλά έρχεται σε «κύματα». Σαν το μωρό σου να κάνει άλματα, να κατακτά καινούργια πράγματα μέσα σε λίγες μέρες και μετά ακολουθούν φάσεις που μοιάζει να «παγώνει» ή ακόμα και να κάνει πισωγύρισμα.

Όταν το παιδί καθυστερεί να μιλήσει ή να περπατήσει: Πότε να ανησυχήσεις και πώς να το βοηθήσεις

Αυτές οι αλλαγές σε γεμίζουν χαρά αλλά ταυτόχρονα και αμφιβολίες. Αναρωτιέσαι αν όντως μαθαίνει όπως θα έπρεπε, αν κάτι έχει ξεχάσει ή αν κάτι δεν πάει καλά. Είναι μια σκέψη που περνά σχεδόν από κάθε γονιό ειδικά όταν η πρόοδος δεν είναι τόσο ορατή όσο πριν.

Νέα έρευνα,που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Language Learning and Development, δείχνει ότι η πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη εξελίσσεται με παρόμοιο τρόπο. Τα μωρά μπορούν να καταλάβουν πώς παράγονται οι ήχοι της ομιλίας ήδη από τον τέταρτο μήνα της ζωής τους. Αλλά αυτή η ικανότητα δεν ενισχύεται απλώς μήνα με το μήνα. Κλείνοντας το πρώτο έτος, ο τρόπος που δείχνουν όσα έχουν μάθει μπορεί να αλλάξει ακόμη κι αν η εκμάθηση συνεχίζεται αθόρυβα στο παρασκήνιο.

Μαθαίνοντας τους ήχους της ομιλίας

Σε προηγούμενες μελέτες, φάνηκε ότι μωρά μόλις τεσσάρων μηνών μπορούν να μάθουν μοτίβα για το πώς παράγονται οι ήχοι. Μετά από ένα σύντομο παιχνίδι με δύο φανταστικές «μικρές γλώσσες», τα μωρά μπορούσαν να συνδέσουν όσα άκουγαν με όσα έβλεπαν αργότερα, ακόμη και αν η δοκιμασία ήταν εντελώς σιωπηλή. Αυτό σημαίνει ότι τα μωρά δεν θυμούνται απλώς μεμονωμένους ήχους. Μαθαίνουν κάτι πιο γενικό για την ομιλία, όπως αν οι ήχοι παράγονται με τα χείλη ή με την άκρη της γλώσσας.

Θέλετε να μιλήσει το μωρό σας νωρίτερα; Δείτε τι πρέπει να κάνετε

Παρατηρώντας την εξέλιξη της μάθησης

Για να γίνει κατανοητός ο τρόπος εξέλιξης της εκμάθησης, οι ερευνητές παρακολούθησαν τα ίδια μωρά ξανά όταν ήταν 7 και 10 μηνών καθώς και ξεχωριστές ομάδες με μωρά 10 μηνών που δεν είχαν δει ποτέ την άσκηση πριν.

Η διαδικασία ήταν απλή και διασκεδαστική. Τα μωρά έμαθαν να συνδέουν φανταστικές λέξεις με ζώα κινουμένων σχεδίων. Κάθε «γλώσσα» ακολουθούσε ένα μοτίβο με βάση το πώς παράγονταν οι ήχοι. Αργότερα, τα μωρά παρακολούθησαν σιωπηλά βίντεο με νέα λέξεις και μετά έβλεπαν εικόνες ζώων. Επειδή τα βίντεο δεν είχαν ήχο έπρεπε να βασιστούν σε όσα είχαν μάθει νωρίτερα.

Στους τέσσερις μήνες, τα μωρά έδειξαν ξεκάθαρη αντίδραση, παρακολουθώντας περισσότερο όταν το πρόσωπο που μιλούσε ταίριαζε με το ζώο που είχαν μάθει. Στους επτά μήνες, αυτή η αντίδραση δεν ήταν πλέον εμφανής, κάτι που αρχικά εξέπληξε τους ερευνητές. Αλλά στους δέκα μήνες, εμφανίστηκε ένα διαφορετικό μοτίβο. Τα μωρά παρακολουθούσαν περισσότερο όταν κάτι δεν ταίριαζε με όσα είχαν μάθει. Η αντίδραση ήταν πιο έντονη στα μωρά που έβλεπαν την άσκηση για πρώτη φορά και ενισχύθηκε όταν συγκεντρώθηκαν τα αποτελέσματα και των δύο ομάδων των δέκα μηνών.

Η καθυστέρηση ομιλίας στα παιδιά δεν είναι ανησυχητική

Αναδιοργάνωση του γλωσσικού συστήματος

Κοιτάζοντας τα ευρήματα συνολικά, το μοτίβο αρχίζει να έχει νόημα. Τα μικρότερα μωρά προτιμούν συχνά ό,τι είναι οικείο, ενώ τα μεγαλύτερα επικεντρώνονται σε ό,τι είναι νέο ή απροσδόκητο. Η ηλικία των 7 μηνών φαίνεται να είναι μια μεταβατική περίοδος. Η μάθηση συνεχίζεται, αλλά δεν εκφράζεται με σαφή προτίμηση. Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι χάνεται η ικανότητα· δείχνει απλώς ότι ο τρόπος που το μωρό σου ανταποκρίνεται εξελίσσεται καθώς μεγαλώνει.

Αυτό ταιριάζει με όσα συμβαίνουν γενικότερα στη ζωή του μωρού σου. Μεταξύ 7 και 10 μηνών, τα μωρά αρχίζουν να προσαρμόζονται στους ήχους της γλώσσας που ακούν καθημερινά, να αναγνωρίζουν συχνές λέξεις και να συνδέουν ήχους με νοήματα. Το γλωσσικό τους σύστημα δεν αναπτύσσεται απλώς, αναδιοργανώνεται.

Προβλήματα στην ομιλία του παιδιού: Ποια η λύση;

Η συμπεριφορά δεν λέει πάντα όλη την ιστορία

Αυτό σημαίνει ότι η συμπεριφορά του μωρού σου δεν δείχνει πάντα όσα μαθαίνει. Αν δεν ανταποκριθεί με σαφή τρόπο σε κάποια ηλικία, δεν σημαίνει ότι έχει σταματήσει να μαθαίνει ή ότι έχασε κάποιο σημαντικό στάδιο.

Για τους ερευνητές και τους ειδικούς, αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι δεν αρκεί να βασιζόμαστε σε μεμονωμένες αξιολογήσεις σε συγκεκριμένες ηλικίες.Η πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη είναι ευέλικτη και μεταβαλλόμενη. Για να την κατανοήσουμε σωστά, πρέπει να εξετάσουμε πώς αναπτύσσονται τα μωρά με την πάροδο του χρόνου, όχι μόνο πώς αποδίδουν σε μια δεδομένη στιγμή.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι τα μωρά δεν μαθαίνουν με γραμμικό τρόπο. Οι «ήσυχες» περίοδοι, όπου δεν φαίνεται να συμβαίνει κάτι, δεν σημαίνουν ότι η μάθηση έχει σταματήσει. Ακόμα κι όταν η πρόοδος δεν είναι ορατή, το μωρό συνεχίζει να μαθαίνει στο παρασκήνιο, χτίζοντας τις βάσεις για όσα θα ακολουθήσουν.