Τι κάνουν διαφορετικά οι Δανοί και μεγαλώνουν πιο αυτόνομα και ανθεκτικά παιδιά;

Πολλά έχουν γραφτεί για τις σταθερά υψηλές θέσεις της Δανίας στις διεθνείς μετρήσεις ευτυχίας, οπότε ίσως δεν αποτελεί έκπληξη ότι σύμφωνα με το US News and World Report θεωρείται επίσης ένα από τα καλύτερα μέρη για να μεγαλώσει κανείς παιδιά. Η μικρή σκανδιναβική χώρα κατατάσσεται υψηλά και σε δείκτες ευημερίας των παιδιών, που αξιολογούν τη σωματική υγεία, την ψυχική υγεία, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές σχέσεις.

Σε αυτό συμβάλλουν σίγουρα οι κρατικές πολιτικές, όπως η γενναιόδωρη γονική άδεια, οι υψηλές δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση και το σύστημα καθολικής υγειονομικής περίθαλψης. Παράλληλα, οι Δανοί εμφανίζουν υψηλά επίπεδα κοινωνικής εμπιστοσύνης, με περίπου το 74% να πιστεύει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι αξιόπιστοι, σε αντίθεση με πολύ χαμηλότερα ποσοστά σε άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ ((27%).

Η ψυχολογία εξηγεί γιατί οι γενιές των ’60s -’70s εμφανίζουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα σήμερα

Ωστόσο, ένας ακόμη παράγοντας φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ευημερία των παιδιών στη Δανία: το γεγονός ότι ενθαρρύνονται συχνά να συμμετέχουν σε ελεύθερο και «επικίνδυνο» παιχνίδι. Κάτι που, με την πρώτη ματιά, μοιάζει αντίθετο με την ανάγκη των γονιών να προστατεύουν τα παιδιά τους από κάθε πιθανό κίνδυνο. Σύμφωνα με την ψυχολόγο Marie Helweg-Larsen αυτή η λιγότερο παρεμβατική προσέγγιση στη γονεϊκότητα μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη πιο ανθεκτικών και αυτόνομων παιδιών.

Τα οφέλη του ελεύθερου παιχνιδιού

Στη δανική γλώσσα υπάρχουν δύο διαφορετικές λέξεις για αυτό που στα αγγλικά αποδίδεται ως «παιχνίδι». Η μία αφορά το αδόμητο, ελεύθερο παιχνίδι («leg») ενώ η άλλη ( «spille»), περιγράφει οργανωμένες δραστηριότητες με κανόνες, όπως το ποδόσφαιρο ή το σκάκι.

Και τα δύο είδη έχουν αξία, όμως η έρευνα δείχνει ότι το ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι ενισχύει περισσότερο τη δημιουργικότητα και τη συνεργασία. Τα παιδιά μαθαίνουν να διαπραγματεύονται, να αλλάζουν κανόνες, να βρίσκουν λύσεις και να λειτουργούν χωρίς συνεχή καθοδήγηση από ενήλικες. Μια ιδιαίτερη μορφή αυτού του παιχνιδιού είναι το λεγόμενο «ριψοκίνδυνο παιχνίδι», όπου τα παιδιά εμπλέκονται σε δραστηριότητες με κάποια πιθανότητα μικροτραυματισμού - όπως το σκαρφάλωμα, η γρήγορη κίνηση ή το παιχνίδι σε πιο απαιτητικά περιβάλλοντα. Σε ελεγχόμενα πλαίσια, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει αναρρίχηση σε ψηλές κατασκευές, ποδηλασία σε ανώμαλο έδαφος ή χρήση απλών εργαλείων. Η έρευνα δείχνει ότι αυτού του είδους το παιχνίδι βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν ανθεκτικότητα, αυτοπεποίθηση και καλύτερη ρύθμιση συναισθημάτων, καθώς μαθαίνουν να διαχειρίζονται τον φόβο και την αβεβαιότητα.

Θετικός και αρνητικός κίνδυνος

Σημαντική είναι η διάκριση ανάμεσα στον «θετικό» και τον «αρνητικό» κίνδυνο. Ο θετικός κίνδυνος είναι αυτός που το παιδί μπορεί να αντιληφθεί και να επιλέξει συνειδητά, όπως το αν θα ανέβει έναν τοίχο με σχοινιά ή αν θα δοκιμάσει κάτι νέο που το προκαλεί. Αντίθετα, ο αρνητικός κίνδυνος αφορά καταστάσεις που το παιδί δεν μπορεί να αξιολογήσει σωστά, όπως επικίνδυνος εξοπλισμός ή δραστηριότητες χωρίς καμία επίβλεψη ή γνώση. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει μάθηση, στη δεύτερη πιθανός κίνδυνος χωρίς όφελος.

30 μικρές συνήθειες για να μεγαλώσεις ένα χαρούμενο και ανθεκτικό παιδί

Παιδικές χαρές που ενθαρρύνουν την εμπειρία

Πολλές παιδικές χαρές στη Δανία έχουν σχεδιαστεί με στόχο να ενθαρρύνουν το λεγόμενο «θετικό ρίσκο» μέσα από το παιχνίδι. Η χώρα είναι γνωστή για τις ιδιαίτερες «junk playgrounds», που εμφανίστηκαν πρώτη φορά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντί για τυπικές κατασκευές παιδικής χαράς, αυτοί οι χώροι δημιουργήθηκαν με απλά υλικά, όπως ξύλα, λάστιχα, σχοινιά και σανίδες, δίνοντας στα παιδιά μεγαλύτερη ελευθερία να πειραματιστούν. Σε πολλές περιπτώσεις έχουν ακόμη και πρόσβαση σε βασικά εργαλεία, ώστε να κατασκευάζουν, να αλλάζουν και να διαμορφώνουν μόνα τους τον χώρο του παιχνιδιού τους.

Το ζητούμενο δεν είναι να εκτεθούν τα παιδιά σε πραγματικό κίνδυνο, αλλά να τους δοθεί χώρος να εξερευνήσουν, να δοκιμάσουν τις δυνατότητές τους και να αποκτήσουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους μέσα από νέες εμπειρίες.

Πώς βλέπουν τον κίνδυνο οι γονείς

Φυσικά, κανένας γονέας δεν θέλει να δει το παιδί του να τραυματίζεται. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι οι Δανοί και οι Αμερικανοί γονείς έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τον κίνδυνο - και διαφορετικά όρια για το τι θεωρούν επικίνδυνο. Μελέτη όπου αξιολογούσε καθημερινές δραστηριότητες παιχνιδιού, οι μητέρες από τη Δανία ήταν πιο πιθανό να νιώθουν άνετα με δραστηριότητες όπως η αναρρίχηση ή η χρήση εργαλείων, σε αντίθεση με τις Αμερικανίδες που έτειναν να είναι πιο προστατευτικές.

Αυτή η διαφορετική στάση απέναντι στο ρίσκο και τον κίνδυνο θα μπορούσε να οφείλεται σε διαφορές στον τρόπο προσέγγισης Στη Δανία, οι γονείς θεωρούν ότι τα παιδιά τους μπορούν να διαχειριστούν μικρές προκλήσεις και δυσκολίες γι’ αυτό και τα προτρέπουν να δοκιμάζουν πράγματα μόνα τους. Ο στόχος δεν είναι ο συνεχής έλεγχος αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση, συνεργασία και ανεξαρτησία μέσα από την εμπειρία.

Αντίθετα, στις ΗΠΑ οι γονείς είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίζουν τα παιδιά ως πιο ευάλωτα και να αισθάνονται ότι χρειάζονται διαρκή προστασία. Η ψυχική υγεία αποτελεί βασική ανησυχία, με έρευνα της Pew Research Survey το 2023 να δείχνει ότι το 40% των Αμερικανών γονέων φοβάται έντονα πως το παιδί του μπορεί να εμφανίσει άγχος ή κατάθλιψη κάποια στιγμή στη ζωή του. Ωστόσο, αρκετές έρευνες επισημαίνουν και μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: τα παιδιά που μεγαλώνουν με λιγότερη ανεξαρτησία φαίνεται να έχουν περισσότερες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν δυσκολίες ψυχικής υγείας αργότερα.

01

02

Πώς να ενισχύσετε την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών

'Οταν η ανεκτικότητα ξεπερνά τα όρια

Παρότι η ελευθερία στο παιχνίδι έχει πολλά οφέλη, η υπερβολική χαλαρότητα μπορεί να οδηγήσει και σε προβλήματα. Για παράδειγμα, στη Δανία οι έφηβοι εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ και η χρήση κινητών τηλεφώνων από μικρή ηλικία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη, με συνέπειες στην ψυχική υγεία και τον ύπνο.

Μια σχετική μελέτη έδειξε ότι οι Δανοί γονείς που θέτουν πιο αυστηρά όρια γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ έχουν λιγότερες πιθανότητες να μεγαλώνουν εφήβους που πίνουν συχνά. Ωστόσο, στη Δανία η στάση απέναντι στο αλκοόλ είναι γενικά αρκετά χαλαρή και κοινωνικά αποδεκτή, γι’ αυτό και οι γονείς που ακολουθούν πιο αυστηρή προσέγγιση αποτελούν μάλλον την εξαίρεση.

Επομένως, η ισορροπία είναι απαραίτητη. Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι τα παιδιά πρέπει να εκτίθενται σε κινδύνους αλλά ότι χρειάζονται χώρο για να δοκιμάζουν τις δυνατότητές τους. Το ελεύθερο και ελεγχόμενο ρίσκο μέσα στο παιχνίδι δεν είναι απειλή αλά υπό τις κατάλληλες συνθήκες, εργαλείο μάθησης.