Πιστεύεις ότι έχασες το παιχνίδι με την Τεχνητή Νοημοσύνη και το παιδί σου; Μια ειδικός σε διαψεύδει

Ας είμαστε ειλικρινείς. Κάθε φορά που ακούς τη λέξη ΑΙ σε σχέση με το παιδί σου, ένα μικρό σφίξιμο στο στομάχι είναι σχεδόν αναπόφευκτο. Νιώθεις ότι οι εξελίξεις τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ότι έχεις ήδη μείνει πίσω και ότι ο έφηβος μέσα στο σπίτι ξέρει για το AI πράγματα που εσύ ούτε καν φαντάζεσαι, παρότι κι εσύ το χρησιμοποιείς συχνά.

Πρόσφατη έρευνα της εταιρείας μελετών Gallup έφερε στο φως μερικά άκρως ανησυχητικά δεδομένα: Μέσα σε ένα μόλις έτος, ο ενθουσιασμός της Γενιάς Ζ (Gen Z) για την Τεχνητή Νοημοσύνη έπεσε κατακόρυφα κατά 14 μονάδες. Την ίδια στιγμή, η ελπίδα τους μειώθηκε κατά 9 μονάδες, ενώ τα συναισθήματα θυμού αυξήθηκαν επίσης κατά 9. Αυτά τα νούμερα δεν ανήκουν σε μια γενιά που ευημερεί ή που νιώθει ασφαλής με τα ψηφιακά εργαλεία γύρω της.

Νέα λειτουργία της Meta σου επιτρέπει να βλέπεις τι ζητούν οι έφηβοι από την Τεχνητή Νοημοσύνη

Υπάρχει όμως μια γυναίκα που μπορεί να σε κάνει να δεις τα πράγματα με μια τελείως διαφορετική, απροσδόκητα αισιόδοξη ματιά. Η Michele L. Jawando είναι πρώην στέλεχος της Google, δικηγόρος πολιτικών δικαιωμάτων και συμπρόεδρος του Humanity AI – ενός ισχυρού συνασπισμού που ενώνει την εκπαίδευση και την κοινωνία των πολιτών με σκοπό να διαμορφώσει το μέλλον της τεχνολογίας. Πάνω από όλα, όμως, είναι μια εργαζόμενη μαμά τεσσάρων παιδιών (από 7 έως 15 ετών). Και η Jawando υποστηρίζει κάτι που θα σου δώσει δύναμη: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι πεπρωμένο. Είναι κάτι που σχεδιάζεται τώρα. Και οι γονείς είμαστε η πιο ισχυρή δύναμη για να καθορίσουμε τι θα γίνει το AI για την επόμενη γενιά.

Η Michele L. Jawando δεν εκπλήσσεται από τα αρνητικά στοιχεία της Gallup. Παρακολούθησε από μέσα την έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είδε τις τοξικές επιπτώσεις που είχαν στην ψυχολογία των παιδιών και πιστεύει ότι τώρα, με το AI, έχουμε την ευκαιρία να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Ακόμα βιώνουμε το σοκ και τον πόνο που προκάλεσαν τα social media, πράγμα που σημαίνει ότι η «μυϊκή μνήμη» μας ως γονείς έχει ενεργοποιηθεί πλέον πολύ πιο γρήγορα.

Μέσα στα ίδια στοιχεία της έρευνας, η Michele L.Jawando εντοπίζει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το οποίο ονομάζει «χάσμα της περιέργειας». Παρά τον μειωμένο ενθουσιασμό, το 49% των νέων της Gen Z δηλώνουν ότι εξακολουθούν να νιώθουν περίεργοι για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Σχεδόν οι μισοί! Αυτή η περιέργεια δεν σημαίνει αφέλεια, αντίθετα, βασίζεται στην κριτική σκέψη. Τα παιδιά μας γεννήθηκαν με ένα smartphone στο χέρι και πλέον δεν ενθουσιάζονται τόσο εύκολα.

Τι μπορείς να κάνεις εσύ, λοιπόν, ως μαμά; Το πρώτο βήμα είναι να γίνεις και η ίδια περίεργη. Αντί να ρωτάς απλώς επικριτικά «γιατί είσαι πάλι στο Snapchat;», προσπάθησε να καταλάβεις τι ακριβώς τους προσφέρει αυτή η εφαρμογή, τι κερδίζουν από αυτήν και, στη συνέχεια, να τους προτείνεις εναλλακτικές πλατφόρμες που σέβονται τα προσωπικά τους δεδομένα.

AI Chatbots: Οι «ψηφιακοί φίλοι» των εφήβων κερδίζουν έδαφος: Τι κρύβεται πίσω από τη νέα τάση;

Το δεύτερο και σημαντικότερο: μην υποτιμάς τη δύναμη που έχεις ως καταναλωτής. Ήδη χτίζονται ολόκληρα ψηφιακά οικοσυστήματα γύρω από την υπεύθυνη τεχνολογία (όπως η πλατφόρμα Spill, που επιλέγει συνειδητά να προστατεύει τους χρήστες της). Και οι γονείς επιδιώκοντας διάφορες συμμαχίες, προσπαθούν να ασκήσουν τεράστια πίεση για τη νομική ρύθμιση του AI.

Το πρόβλημα με τις σχολικές εργασίες

Ας έρθουμε όμως και στην καθημερινή τρέλα: Το παιδί σου χρησιμοποιεί το ChatGPT για τις εργασίες του σχολείου κι εσύ αναρωτιέσαι πού σταματά η βοήθεια και πού ξεκινά η αντιγραφή. Η Jawando επισημαίνει ότι τα μηνύματα που λαμβάνουν τα παιδιά είναι εντελώς αντιφατικά. Από τη μία ακούνε ότι ο χρόνος στην οθόνη κάνει κακό και από την άλλη τους δίνουν εργαλεία AI μέσα στην τάξη.

Το βαθύτερο πρόβλημα, ωστόσο, είναι οι ερωτήσεις που θέτει το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα. Αν ρωτήσεις «πότε έγινε η τάδε ιστορική μάχη;», η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει την απάντηση σε ένα δευτερόλεπτο. Η πραγματική, ανθρώπινη σκέψη όμως βρίσκεται στις εντάσεις, στα διακυβεύματα, στο τι σημαίνει αυτό το γεγονός για το σήμερα. Αν εμείς δεν ζητάμε από τα παιδιά να σκεφτούν σε βάθος, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει που εκείνα επιλέγουν την εύκολη λύση της τεχνολογίας.

Συχνά παραβλέπουμε την ατομική σοφία των παιδιών και δεν αφήνουμε χώρο να κάνουν λάθος, να εκφράσουν την ανασφάλειά τους. Αυτή η νέα εποχή, λοιπόν, μας αναγκάζει να θέσουμε ένα μεγαλύτερο ερώτημα: Τι είναι αυτό που κάνει το δικό σου παιδί μοναδικό; Ποια είναι η ιστορία που μόνο εκείνο μπορεί να διηγηθεί και στην οποία κανένα μοντέλο AI δεν έχει εκπαιδευτεί; Εκεί, στην πραγματική, συναισθηματική νοημοσύνη και την ατομική ταυτότητα πρέπει να επιστρέψουμε, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως εργαλείο ενίσχυσης και όχι ως αντικαταστάτη.

Η διπλή όψη του νομίσματος

Η τεχνολογία δεν είναι ούτε εγγενώς καλή ούτε εγγενώς κακή. Είναι και τα δύο μαζί. Η Jawando το βλέπει αυτό καθημερινά στο δικό της σπίτι: Η μία της κόρη, η οποία είναι αυτιστική, βρήκε στο Roblox μια υπέροχη κοινότητα νευροδιαφορετικών παιδιών, όπου μπόρεσε να συνδεθεί και να παίξει χωρίς το άγχος της φυσικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Για εκείνη, η τεχνολογία λειτούργησε ως γέφυρα αποδοχής και αίσθησης του ανήκειν. Από την άλλη πλευρά, η ηλικιωμένη μητέρα της Jawando έγινε πρόσφατα στόχος διαδικτυακής απάτης, με την ίδια να τρέχει να σώσει τις οικονομίες μιας ζωής. Η ίδια τεχνολογία που προσφέρει μια αγκαλιά στο παιδί σου μπορεί να απειλήσει τη γιαγιά του. Αυτή η δυαδικότητα είναι όλη η ουσία. Το ερώτημα δεν είναι αν το AI είναι καλό ή κακό, αλλά για ποιον σχεδιάζεται και ποιος παίρνει τις αποφάσεις.

Σταματήστε να διδάσκετε στα παιδιά δεξιότητες που δεν θα χρειάζονται σε 10 χρόνια, λέει επιστήμονας

Ναι, αλλά μήπως όλο αυτό είναι... υπερβολικά αισιόδοξο;

Καλά όλα αυτά, αλλά κάπου εδώ μπαίνει ο δικός σου, απόλυτα λογικός προβληματισμός – και, μεταξύ μας, και ο δικός μας: Μήπως η Michele L. Jawando βλέπει τα πράγματα λίγο πιο ροζ απ’ ό,τι πραγματικά είναι; Γιατί καλά όλα αυτά τα θεωρητικά περί «ατομικής σοφίας» αλλά όταν βλέπεις τον έφηβο στον καναπέ να βαριέται ακόμα και να σκεφτεί αναθέτοντας τα πάντα στο ChatGPT, η αισιοδοξία πάει περίπατο. Είναι εύκολο να μιλάμε για «υπεύθυνη τεχνολογία» αλλά στην πράξη οι tech κολοσσοί εξακολουθούν να ποντάρουν στον εθισμό και το κέρδος. Πόση δύναμη έχει, τελικά, ένας γονιός απέναντι σε αλγόριθμους δισεκατομμυρίων;

Η απάντηση της Michele L.Jawando σε αυτό τον προβληματισμό είναι αφοπλιστική ( ακόμα κι αν δεν συμφωνήσεις μαζί της): «Γι' αυτό ξυπνάω κάθε μέρα και παλεύω. Για τα παιδιά μου. Και το μόνο άτομο εναντίον του οποίου δεν θα στοιχημάτιζα ποτέ, είναι ένας γονιός. Γιατί οι γονείς, όταν πρόκειται για τα παιδιά τους, θα μπουν στο ρινγκ και θα τα δώσουν όλα».