Μήπως φταίνε τα smartphones που γεννιούνται όλο και λιγότερα παιδιά;

Τα ποσοστά των γεννήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη - και στη χώρα μας - μειώνονται σταθερά εδώ και χρόνια. Ωστόσο, μια νέα μελέτη έρχεται να ρίξει φως σε μια μάλλον αναπάντεχη αιτία, συνδέοντας την πτώση αυτή με τον τρόπο που τα smartphones έχουν αναδιαμορφώσει την καθημερινότητά μας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας, το ποσοστό γονιμότητας στη χώρα για το 2024 διαμορφώθηκε στα 1,35 παιδιά ανά γυναίκα, σημειώνοντας πτώση 2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τα προσωρινά στοιχεία για το 2025 δείχνουν ακόμη μεγαλύτερη μείωση, με τις γεννήσεις να πέφτουν στις περίπου 654.300.

Παγκόσμια έρευνα: Πότε γεννιούνται τα περισσότερα παιδιά;

Το παράδοξο; Η επιθυμία των ανθρώπων να γίνουν γονείς δεν έχει σβήσει. Ανάλυση του Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Έρευνας Πληθυσμού (BiB) αποκαλύπτει ότι οι γυναίκες επιθυμούν κατά μέσο όρο 1,76 παιδιά και οι άνδρες 1,74. «Η απόκτηση παιδιών παραμένει κεντρικός στόχος ζωής για τους περισσότερους νέους. Η τρέχουσα μείωση των γεννήσεων, επομένως, δεν σημαίνει ότι οι νέοι γυρίζουν την πλάτη στην οικογενειακή ζωή, αλλά μάλλον ότι αναβάλλουν τη δημιουργία της για αργότερα», εξηγεί η ερευνήτρια πληθυσμού Δρ. Carmen Friedrich του BiB.

Σήμερα, το λεγόμενο «χάσμα γονιμότητας» – δηλαδή η απόσταση ανάμεσα στον αριθμό των παιδιών που επιθυμεί μια γυναίκα και σε εκείνον που τελικά αποκτά – έχει διπλασιαστεί, φτάνοντας στο 0,41.

Πώς τα smartphones αλλάζουν το παιχνίδι των σχέσεων

Αναζητώντας μια πειστική εξήγηση για την παγκόσμια μείωση των γεννήσεων, οι Financial Times έφεραν στο προσκήνιο μια νέα αμερικανική μελέτη των Nathan Hudson και Hernan Moscoso Boedo από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι (Μάιος 2026).Η βασική τους θέση είναι ότι τα smartphones μπορεί να μην προκάλεσαν από μόνα τους την παγκόσμια μείωση των εγκυμοσύνων στην εφηβεία, αλλά τη μετακίνησαν σε «fast forward» τροχιά. Από το 2007, τη χρονιά που το πρώτο iPhone μπήκε στη ζωή μας, ο δείκτης γεννήσεων στις ηλικίες 15 έως 19 ετών άρχισε να πέφτει κατακόρυφα σε παγκόσμιο επίπεδο.Οι δύο ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 128 χώρες με εντελώς διαφορετικά συστήματα υγείας, κοινωνικές πολιτικές, θρησκείες και οικονομικά υπόβαθρα. Σε πολλές από αυτές, η καμπύλη των γεννήσεων έκανε την ίδια ακριβώς «βουτιά», η οποία χρονικά συνέπιπτε απόλυτα με τη στιγμή που τα smartphones έγιναν προϊόν μαζικής κατανάλωσης στη μετακρινόμενη αγορά κάθε χώρας. Ενδεικτικά, στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γεννήσεις ανάμεσα σε κορίτσια 15-19 ετών μειώθηκαν κατά 71% μεταξύ 2007 και 2024, ενώ στις ηλικίες 20-24 ετών η πτώση άγγιξε το 43%. Αντίθετα, για τις γυναίκες στα μέσα της δεκαετίας των 30, τα ποσοστά παρέμειναν σταθερά ή παρουσίασαν ακόμα και μικρή αύξηση.

Τέσσερα πράγματα που θεωρείς σημαντικά πριν γεννήσεις αλλά τελικά δεν είναι

Λιγότερες real-life συναντήσεις, λιγότερες εγκυμοσύνες

Ο μηχανισμός πίσω από αυτό το φαινόμενο είναι καθαρά κοινωνικός και όχι βιολογικός. Από τη στιγμή που οι περισσότεροι singles μιας παρέας αποκτούν smartphone, η κοινή τους ζωή μεταφέρεται στον ψηφιακό κόσμο. Οι συναντήσεις πρόσωπο με πρόσωπο - οι οποίες παραδοσιακά οδηγούν στο φλερτ, στις σχέσεις αλλά και σε ενδεχόμενες ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες- μειώνονται αισθητά.Τα στοιχεία της Αμερικανικής Έρευνας Χρήσης Χρόνου είναι αποκαλυπτικά:Το 2003, οι έφηβοι στις ΗΠΑ περνούσαν κατά μέσο όρο 68 λεπτά την ημέρα με τους φίλους τους. Μέχρι το 2019, ο χρόνος αυτός συρρικνώθηκε στα μόλις 38 λεπτά. Αντίθετα, ο χρόνος που αφιερώνουν στις οθόνες για τη διασκέδασή τους εκτοξεύτηκε από τα 22 λεπτά στα 96 λεπτά ημερησίως! Για να σιγουρευτούν ότι δεν πρόκειται για μια απλή σύμπτωση, οι ερευνητές εξέτασαν την ανάπτυξη των δικτύων 4G στις αμερικανικές κομητείες. Στις περιοχές όπου το 4G έφτασε νωρίτερα, τα ποσοστά εφηβικών γεννήσεων έπεσαν πιο γρήγορα και πιο απότομα. Το ίδιο ακριβώς μοτίβο παρατηρήθηκε στην Αγγλία και την Ουαλία. Μάλιστα, επειδή το Εθνικό Σύστημα Υγείας εκεί παρέχει δωρεάν και καθολική πρόσβαση σε μεθόδους αντισύλληψης, αποκλείεται το ενδεχόμενο η πτώση αυτή να οφείλεται αποκλειστικά σε κάποια αλλαγή της κοινωνικής πολιτικής.

Τι μας δείχνει (και τι όχι) η έρευνα

Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτή η επίδραση αφορά κυρίως τις πρόωρες ή ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες των εφήβων. Για τις γυναίκες άνω των 25 ετών, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του συνόλου των γεννήσεων, τα smartphone δεν φαίνεται να επηρεάζουν άμεσα τα δεδομένα. Επομένως, η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί να εξηγήσει από μόνη της το συνολικό δημογραφικό πρόβλημα. Η πραγματική της αξία κρύβεται στο ότι αναδεικνύει έναν βαθύ κοινωνικό μετασχηματισμό: όταν οι νέοι άνθρωποι σταματούν να βγαίνουν και να επικοινωνούν από κοντά, αλλάζουν ριζικά οι συνθήκες κάτω από τις οποίες γεννιούνται οι έρωτες, οι σχέσεις και, κατ' επέκταση, οι οικογένειες.

Εσείς ξέρετε ποιο μήνα γεννιούνται τα περισσότερα παιδιά;

Η εικόνα στην Ευρώπη: Καμία χώρα δεν πιάνει το «όριο ασφαλείας»

Σύμφωνα με την Eurostat, το 2024 γεννήθηκαν στην ΕΕ περίπου 3,55 εκατομμύρια παιδιά (3,3% λιγότερα από το 2023). Ο μέσος όρος γονιμότητας έπεσε στο 1,34, όταν το 1964 βρισκόταν στο 2,62 - έχει δηλαδή σχεδόν υποδιπλασιαστεί. Σήμερα, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν πιάνει το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού, το οποίο είναι το 2,1 παιδιά ανά γυναίκα.

Ωστόσο, μια κοινή μελέτη του Ινστιτούτου ifo και του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ φέρνει στο τραπέζι έναν νέο, ελπιδοφόρο μοχλό ανάπτυξης: την τηλεργασία. Στα νοικοκυριά όπου υπάρχει η δυνατότητα εργασίας από το σπίτι έστω και μία ημέρα την εβδομάδα, το ποσοστό γονιμότητας είναι κατά μέσο όρο 14% υψηλότερο σε σχέση με εκείνα που απαιτούν καθημερινή φυσική παρουσία στο γραφείο. «Η μεγαλύτερη ευελιξία που προσφέρει η εργασία από το σπίτι βοηθά τους ανθρώπους να κάνουν πράξη την επιθυμία τους για μια μεγαλύτερη οικογένεια, εξισορροπώντας την καριέρα με την προσωπική ζωή», επισημαίνουν οι ερευνητές. Μάλιστα, οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι αν η Γερμανία υιοθετούσε τα ποσοστά τηλεργασίας των ΗΠΑ, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε περίπου 13.500 επιπλέον γεννήσεις κάθε χρόνο.