Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα στη γονιμότητα δημιουργώντας νέες επιλογές και νέα ερωτήματα

Το ταξίδι προς τη μητρότητα δεν είναι για όλες τις γυναίκες μια εύκολη πορεία. Μπορεί να κρύβει αγωνία, αναμονή, σκαμπανεβάσματα και αρκετή προσπάθεια. Κοιτάζοντας μπροστά, η επιστήμη επιστρατεύει πλέον το πιο πολυσυζητημένο εργαλείο της εποχής μας: την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Μπορεί, λοιπόν, ένας αλγόριθμος να αυξήσει τις πιθανότητες μιας επιτυχημένης εξωσωματικής; Ποια νέα τεχνολογία ενδέχεται να φέρει νέες δυνατότητες στην αντιμετώπιση των προβλημάτων γονιμότητας; Ζητήσαμε από τον μαιευτήρα - γυναικολόγο Μενέλαο Λυγνό να μας δώσει μια ξεκάθαρη εικόνα.

«Αν και θα ήθελα να "πρωτοτυπήσω", δεν θα το κάνω και θα ακολουθήσω τον "συρμό", δηλαδή τη μόδα της εποχής και θα αναφερθώ στην τεχνητή νοημοσύνη ή όπως την αποκαλούμε στο ΑΙ. Στο ερώτημα λοιπόν αν το ΑΙ εφαρμόζεται ακόμα και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων γονιμότητας, η απάντηση είναι και " ναι και όχι"», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Δυσκολεύεσαι να μείνεις έγκυος; Ένα πρόβλημα στο στόμα σου μπορεί να ευθύνεται για τη γονιμότητά σου

Ποιες είναι οι δυνατότητες του ΑΙ, που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμες σε τέτοιες περιπτώσεις;

Η πλήρης ανάλυση της ερώτησης "τι είναι τελικά το ΑΙ", ξεφεύγει κατά πολύ από το σκοπό μας. Αρκεί να υπογραμμίσουμε μία συγκεκριμένη δυνατότητα του ΑΙ και συγκεκριμένα την ικανότητα που αυτό το είδος λογισμικού έχει σε ό,τι αφορά την αναγνώριση "επαναλαμβανομένων προτύπων".

Κι αν αναρωτιέσαι τι είναι τα "επαναλαμβανόμενα πρότυπα", πρόκειται για ιδιότητες ομοειδών αντικειμένων (δηλαδή αντικειμένων, που ανήκουν στο ίδιο είδος), οι οποίες επαναλαμβάνονται.

Αλλά, νομίζω πως, θα καταλάβεις καλύτερα τι εννοώ, αν σου δώσω ένα παράδειγμα…

Ας πούμε πως έχουμε 1.000.000 φωτογραφίες. Οι φωτογραφίες είναι ομοειδή αντικείμενα, δηλαδή αντικείμενα, που ανήκουν στο ίδιο είδος. Ας πάρουμε τώρα μία ιδιότητα, που υπάρχει σε όλες τις φωτογραφίες, δηλαδή "επαναλαμβάνεται", για παράδειγμα το χρώμα. Το χρώμα είναι το επαναλαμβανόμενο πρότυπο, αφού όλες οι φωτογραφίες έχουν χρώμα.

Τώρα, θέλω να διαλέξω ποιες από τις φωτογραφίες αυτές έχουν κόκκινο χρώμα…Φαντάσου πόσο χρόνο θα χρειαζόμουν, για να το κάνω αυτό μόνο "με το μάτι", δηλαδή κοιτάζοντας τις φωτογραφίες μία προς μία και επιλέγοντας, αυτές, που έχουν μέσα κόκκινο χρώμα! Ούτε να το σκέφτομαι. Άσε το πόσες φωτογραφίες με κόκκινο χρώμα θα μου ξέφευγαν τελικά!

Δεν θα ήταν ωραίο να είχα μία φωτογραφική μηχανή, που θα μπορούσε να διαλέξει γρήγορα και αξιόπιστα ποιες φωτογραφίες έχουν κόκκινο χρώμα και να μου τις βάλει σε έναν φάκελο, όσο εγώ πίνω τον καφέ μου; Μα τέτοιες φωτογραφικές μηχανές υπάρχουν. Είναι αυτές, που έχουν λογισμικό τύπου ΑΙ.

Μπορώ λοιπόν να "περάσω" γρήγορα όλες τις φωτογραφίες μου μπροστά από μία τέτοια μηχανή, αφού της έχω δώσει την οδηγία: «βρες μου όλες τις φωτογραφίες, που έχουν κόκκινο χρώμα» και αυτή σε λίγα λεπτά θα μου τις βάλει σε έναν ωραίο φάκελο χωρίς εγώ καθόλου να ιδρώσω. Εντυπωσιακό δεν είναι;

Τώρα μπορώ στις ίδιες φωτογραφίες να ξεχωρίσω μίαν άλλη ιδιότητα και να ρωτήσω: «πες μου ποιες φωτογραφίες έχουν μέσα και λεωφορεία Πάλι η επιλογή από την ειδική φωτογραφική μηχανή θα γίνει γρήγορα και αξιόπιστα, χάρη στο λογισμικό ΑΙ».

20 τρόποι να αυξήσεις τις πιθανότητες να μείνεις έγκυος

Ας βάλουμε τώρα στην κάμερα ένα πιο δύσκολο ερώτημα: «ξεχώρισέ μου ποιες φωτογραφίες έχουν μέσα όμορφα σκυλάκια». Ας πούμε, πως τα σκυλάκια η μηχανή μου μπορεί να τα ξεχωρίσει, αλλά ποια από αυτά είναι όμορφα; Και εδώ έρχεται η εκπαίδευση της μηχανής από τον ειδικό, που θα βάλει στο πρόγραμμα κάποια κριτήρια, για το τι εννοεί όμορφα. Ας πούμε θα πει, ότι όμορφο θεωρείται το σκυλάκι, που έχει "τόσο ύψος", τα αυτιά του είναι "τόσο μυτερά και τόσο ψηλά", τα μάτια του είναι "τόσο μεγάλα" και έχουν "τόση απόσταση" μεταξύ τους. Όταν στο πρόγραμμα ΑΙ βάλει ο ειδικός όλα αυτά τα κριτήρια, τότε η μηχανή θα επιλέξει γρήγορα τα "όμορφα" σκυλάκια.

Κράτα το παράδειγμα με τα σκυλάκια, γιατί θα σου είναι χρήσιμο πιο κάτω…

Ωραία όλα αυτά με τα σκυλάκια και τις φωτογραφίες και τα χρώματα, αλλά τι σχέση έχουν με τις θεραπείες γονιμότητας;

Για να το καταλάβεις αυτό, θα χρειαστεί να μου επιτρέψεις να σου εξηγήσω με λίγα λόγια τι είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση…Λοιπόν, η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι η πιο "δυνατή" μέθοδος υποβοηθουμένης αναπαραγωγής, που διαθέτουμε. Όσο όμως και αν αυτή η μέθοδος είναι σωτήρια, αφού εκατομμύρια ζευγάρια σε όλον τον κόσμο μπόρεσαν να αποκτήσουν παιδί χάρη σε αυτή, δεν είναι και τέλεια. Ενδεικτικά αναφέρουμε, πως κατά προσέγγισιν μόνον το ένα τρίτο των προσπαθειών εξωσωματικής (αν θες τον επιστημονικό όρο, αυτός είναι κύκλοι εξωσωματικής) καταλήγει σε εγκυμοσύνη, ενώ δεν καταλήγουν όλες οι εγκυμοσύνες σε "παιδί στην αγκαλιά", αφού κάποιες, δυστυχώς, οδηγούν σε αποβολή. Έχει διατυπωθεί και δοκιμάζεται ακόμα και τώρα, που σου γράφω αυτές τις γραμμές, η άποψη, πως το ΑΙ θα μας βοηθήσει να αυξήσουμε την αποτελεσματικότητα της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Και πώς το ΑΙ θα μπορούσε να μας βοηθήσει να βελτιώσουμε τις πιθανότητες επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης;

Για να σου το εξηγήσω αυτό, θα χρειαστεί να δούμε μαζί ποια είναι τα στάδια της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Στάδιο 1: Διέγερση των ωοθηκών

Εδώ κάνουμε ενέσεις με ορμόνες στη γυναίκα, προκειμένου να “σπρώξουμε” τις ωοθήκες της να μας δώσουν, όσο γίνεται περισσότερα ωάρια.

Στάδιο 2: Συλλογή των ωαρίων

Πρόκειται για μία απλή επέμβαση με τη γυναίκα σε νάρκωση. Ο ιατρός με τη βοήθεια του υπερήχου συλλέγει τα ωάρια, που η ωοθήκη μας έδωσε.

Στάδιο 3: Γονιμοποίηση των ωαρίων

Ο ειδικό εμβρυολόγος παίρνει τα ωάρια και τα γονιμοποιεί στο εργαστήριο. Κατά κανόνα η γονιμοποίηση των ωαρίων γίνεται με τη μέθοδο ICSI. Ο εμβρυολόγος διαλέγει από το σπέρμα του άνδρα τα “καλύτερα” σπερματοζωάρια και αυτά χρησιμοποιεί τα για τη γονιμοποίηση των ωαρίων. Συγκεκριμένα παίρνει ένα σπερματοζωάριο, το βάζει σε μία ειδική “ένεση” και με αυτήν την “ένεση” τρυπάει το ωάριο και βάζει το σπερματοζωάριο στο εσωτερικό του και το γονιμοποιεί.

Στάδιο 4: Καλλιέργεια των εμβρύων

Τα γονιμοποιημένα ωάρια είναι πλέον “έμβρυα”. Τα έμβρυα “καλλιεργούνται”, δηλαδή μπαίνουν σε ειδικά διαλύματα με θρεπτικά στοιχεία και αφήνονται να αναπτυχθούν για 5 συνήθως ημέρες (δες στην πιο κάτω εικόνα πώς φαίνεται ένα έμβρυο 5 ημερών).

Στάδιο 5: Εμβρυομεταφορά

Ο εμβρυολόγος διαλέγει τα “καλύτερα” έμβρυα, τα δίνει στον ιατρό σε μία “σύριγγα” και με ένα πολύ λεπτό σωληνάκι μέσα από τον τράχηλο της μήτρας, ο ιατρός μεταφέρει το πολύ δύο (συνήθως) έμβρυα στο εσωτερικό της μήτρας.

Από το σημείο αυτό και έπειτα δεν έχουμε παρά να περιμένουμε περίπου 15 ημέρες για να κάνουμε μία αιματολογική εξέταση β-Χοριακής και να δούμε, αν ξεκίνησε εγκυμοσύνη.

Φέρε στο μυαλό σου τώρα το Στάδιο 3 (γονιμοποίηση των ωαρίων).

Τι κάνει στο στάδιο αυτό ο εμβρυολόγος;

Διαλέγει τα καλύτερα σπερματοζωάρια.

Και πώς διαλέγει τα καλύτερα σπερματοζωάρια;

Παρακολουθεί τα σπερματοζωάρια του σπέρματος κάτω από το μικροσκόπιο και με βάση κάποια μορφολογικά κριτήρια, αλλά και παρακολουθώντας πώς κινούνται, επιλέγει τα "καλύτερα". Σκέψου τώρα, πως μέσα στο σπέρμα μπορεί να υπάρχουν κυριολεκτικά εκατομμύρια σπερματοζωάρια! Δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά να επιλέξεις τα καλύτερα. Δεν θα ήταν ωραίο να είχε μία φωτογραφική μηχανή να του διαλέξει τα καλύτερα σπερματοζωάρια;

Η γυναικεία γονιμότητα σε κάθε ηλικία - Πότε μιλάμε για υπογονιμότητα;

Μα φυσικά και τέτοια φωτογραφική μηχανή υπάρχει. Θυμήσου το παράδειγμα με τη φωτογραφική μηχανή, που διαλέγει μέσα από τις φωτογραφίες τα "πιο όμορφ" σκυλάκια. Μπορούμε να "προγραμματίσουμε" το ΑΙ μίας τέτοιας μηχανής, ώστε να μας διαλέγει τα "πιο όμορφα" σπερματοζωάρια και αυτά θα χρησιμοποιούμε προκειμένου να γονιμοποιήσουμε τα ωάριά μας. Έτσι θα αυξήσουμε τις πιθανότητες τα ωάριά μας να δώσουν "όμορφα" έμβρυα.

Στο Στάδιο 5 της εξωσωματικής (εμβρυομεταφορά), ο εμβρυολόγος διαλέγει παρατηρώντας κάτω από το μικροσκόπιο τα έμβρυα των 5 ημερών και "δίνει" στον ιατρό τα καλύτερα, δηλαδή τα έμβρυα, που πληρούν κάποια συγκεκριμένα μορφολογικά κριτήρια και αυτά μεταφέρονται στη μήτρα. Έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες να μείνει έγκυος η γυναίκα.

Επομένως, αφού τα σπερματοζωάρια και τα έμβρυα επιλέγονται με βάση κάποια μορφολογικά κριτήρια, δηλαδή με βάση το πώς φαίνονται κάτω από το μικροσκόπιο, αυτήν τη δουλειά, θα μπορούσε να την κάνει "καλύτερα" και "ευκολότερα" η φωτογραφική μηχανή με λογισμικό ΑΙ, αντί για τον εμβρυολόγο και έτσι θα αυξηθούν οι πιθανότητες η γυναίκα να μείνει έγκυος.

Έχει δε διατυπωθεί μάλιστα και η ελπίδα, πως το ΑΙ θα μπορούσε να βοηθήσει και στην κατάρτιση πρωτοκόλλων διέγερσης των ωοθηκών, τα οποία θα είναι "εξατομικευμένα" για την κάθε γυναίκα. Θα μπορούσε δηλαδή να βοηθήσει τον ιατρό να επιλέξει τα φάρμακα και τις κατάλληλες δοσολογίες για την κάθε γυναίκα ξεχωριστά, προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες οι ωοθήκες της να μας δώσουν με ασφάλεια το μέγιστο αριθμό ωαρίων.

Ωστόσο, δεν είναι όλα τέλεια με το ΑΙ. Κάθε άλλο μάλιστα.

Στην περίπτωση της "ενσωμάτωσης" του ΑΙ στη μεθοδολογία της εξωσωματικής γονιμοποίησης υπάρχουν αρκετά (έως και πολλά) κενά.

Και εξηγούμαι:

• Υπάρχουν μελέτες, οι οποίες δείχνουν, πως η χρήση ΑΙ στα πλαίσια της εξωσωματικής γονιμοποίησης έχει 10% με 25% μεγαλύτερη ακρίβεια στην επιλογή των "καλύτερων" εμβρύων, τα οποία έχουν και τις μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφυτευτούν στη μήτρα και να ξεκινήσει εγκυμοσύνη, ενώ φαίνεται, πως το "εργασιακό βάρος" των εμβρυολόγων μειώνεται ακόμα και έως 50%. Όμως το ότι αυξάνονται οι πιθανότητες εμφύτευσης των εμβρύων δεν έχει αποδειχθεί, πως οδηγούν και σε αυξημένες πιθανότητες τοκετού (το έμβρυο, ενδέχεται να αποβληθεί). Δεν ξεχνάμε, πως ο τελικός μας στόχος είναι ακριβώς το να πάρει στην αγκαλιά η γυναίκα το μωράκι της.

• Τα λογισμικά ΑΙ των ειδικών φωτογραφικών μηχανών είναι ανάγκη να "εκπαιδευθούν" στα κριτήρια επιλογής σπερματοζωαρίων και εμβρύων, αφού "τροφοδοτηθούν" με χιλιάδες, αν όχι εκατοντάδες χιλιάδες φωτογραφίες εμβρύων και σπερματοζωαρίων. Η "ποιότητα" της εκπαίδευσης των λογισμικών αυτών και φυσικά το πόσο καλά θα επιλέγουν σπερματοζωάρια και έμβρυα εξαρτάται από την ποιότητα των φωτογραφιών, που θα τους δοθούν. Υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η επιλογή των φωτογραφιών, που δίνονται στα λογισμικά ΑΙ προκειμένου να εκπαιδευθούν είναι όντως απολύτως "αντικειμενική". Με άλλα λόγια, έχουν εκφρασθεί φόβοι, πως οι "εκπαιδευτικές" φωτογραφίες επιλέγονται με βάση κάποιες... προκαταλήψεις των προγραμματιστών. Δηλαδή όταν οι προγραμματιστές επιλέγουν τις καλές φωτογραφίες, υπάρχει η σκέψη, ότι τις επιλέγουν με βάση δικά τους και όχι αντικειμενικά κριτήρια.

• Οι μελέτες, με βάση τις οποίες εκτιμάται η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του ΑΙ στην εξωσωματική, είναι ακόμα μάλλον μικρές, έχουν δηλαδή "όχι αρκετά" περιστατικά, οπότε και τα συμπεράσματά τους θα πρέπει να λαμβάνονται με κάποια επιφύλαξη.

Τελικά το ΑΙ άλλαξε ή θα αλλάξει την εξωσωματική;

Το ΑΙ δεν άλλαξε την εξωσωματική αλλά υφίσταται το ενδεχόμενο στο άμεσο μέλλον χάρη σε αυτό να βελτιωθούν οι πιθανότητες επιτυχίας της. Προς το παρόν είμαστε αισιόδοξοι αλλά και επιφυλακτικοί. Θεωρείται, πως το ΑΙ στα πλαίσια της εξωσωματικής θα είναι ένα ακόμα εργαλείο στα χέρια των εμβρυολόγων, οι οποίοι θα το χρησιμοποιούν προκειμένου να βελτιωθεί η ακρίβεια της δουλειάς τους, αλλά και να μειωθεί ο φόρτος εργασίας τους, ενώ δεν πρόκειται να τους αντικαταστήσει.

Πάντως, πριν την καθολική υιοθέτηση του ΑΙ στην εξωσωματική είναι απολύτως απαραίτητο να καθοριστούν από διεθνείς οργανισμούς σαφή κριτήρια εφαρμογής του, καθώς και σαφή όρια προστασίας της αξιοπρέπειας της γυναίκας, που θα χρειαστεί να καταφύγει στην εξωσωματική γονιμοποίηση.

Δείτε ΕΔΩ πότε είναι οι γόνιμες ημέρες σας

Δρ Μενέλαος ΚΩΝ.Λυγνός, MSc, PhD
Μαιευτήρ Χειρούργος Γυναικολόγος
Master of Science University College London
Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας
www.eleftheia.gr
IG: @dr.menelaos_lygnos
You Tube

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{David B. Olawade, Jennifer Teke, Khadijat K. Adeleye, Kusal Weerasinghe, Momudat Maidoki, Aanuoluwapo Clement David-Olawade, Artificial intelligence in in-vitro fertilization (IVF): A new era of precision and personalization in fertility treatments, Journal of Gynecology Obstetrics and Human Reproduction, Volume 54, Issue 3, 2025, 102903, ISSN 2468-7847, https://doi.org/10.1016/j.jogoh.2024.102903. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S246878472400182X)}

^{Mrugacz G, Mospinek A, Jagielska M, Miszczak D, Matosek A, Ducher-Hanaka M, Gustaw P, Januszewska K, Grzegorczyk A, Pekar S. Artificial Intelligence in Routine IVF Practice. Biology (Basel). 2025 Dec 26;15(1):42. doi: 10.3390/biology15010042. PMID: 41514884; PMCID: PMC12784763. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12784763/).}