Οι γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ εφαρμόζουν λιγότερο συχνά το δημοκρατικό στυλ ανατροφής, σύμφωνα με έρευνα

Όταν ένα παιδί έχει ΔΕΠΥ , ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να το μεγαλώσεις είναι το λεγόμενο δημοκρατικό μοντέλο ανατροφής: ένας συνδυασμός σταθερών ορίων και συνεπούς προγράμματος, χωρίς όμως φωνές και καταναγκασμούς. Στην πράξη, βέβαια, αυτό είναι πολύ πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις. Μια πρόσφατη μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Child & Adolescent Psychiatry (αναλύοντας 62 μελέτες από 19 χώρες με δείγμα άνω των 13.000 παιδιών) έρχεται να επιβεβαιώσει ακριβώς αυτή τη δυσκολία, δείχνοντας ότι οι γονείς νευροδιαφορετικών παιδιών συχνά λυγίζουν κάτω από την πίεση και καταφεύγουν σε αρνητικές πρακτικές.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, στις οικογένειες με παιδιά που έχουν ΔΕΠΥ καταγράφονται σημαντικά υψηλότερα επίπεδα επιθετικότητας, έντονων καυγάδων, ασυνέπειας στους κανόνες, ακόμα και κακοποιητικών συμπεριφορών. Λόγω της καθημερινής εξάντλησης, οι γονείς δυσκολεύονται πολύ περισσότερο - σε σχέση με όσους μεγαλώνουν νευροτυπικά παιδιά - να δείξουν ζεστασιά και να ενθαρρύνου το παιδί τους ή να καταφέρουν να κρατήσουν μια σταθερή δομή και ρουτίνα στο σπίτι.

ΔΕΠΥ σε άνοδο ή υπερδιάγνωση; Παιδονευρολόγος εξηγεί τι πραγματικά συμβαίνει σήμερα

Η παγίδα των δύο άκρων: Αυταρχικοί vs. Ανεκτικοί γονείς

Η συμπεριφορά ενός παιδιού με ΔΕΠΥ (παρορμητικότητα, διάσπαση, υπερκινητικότητα) συχνά εξαντλεί τους γονείς, οδηγώντας τους άθελά τους σε δύο λάθος κατευθύνσεις:

• Το αυταρχικό στυλ που εστιάζει στην απόλυτη υπακοή μέσω σκληρής πειθαρχίας και αυστηρών κανόνων. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, αυτή η μέθοδος αυξάνει το άγχος του παιδιού, εντείνει τις συγκρούσεις και κάνει τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ ακόμα πιο έντονα. Τα νευροδιαφορετικά παιδιά απλώς δεν ανταποκρίνονται σε αυτό.
• Το ανεκτικό στυλ από την άλλη, χαρακτηρίζεται από υπερβολική τρυφερότητα αλλά καθόλου όρια ή ακόμα και από συναισθηματική απόσυρση του γονέα λόγω κούρασης. Ούτε αυτό όμως λειτουργεί, καθώς τα παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν απεγνωσμένη ανάγκη από πρόγραμμα και δομή για να διαχειριστούν το περιβάλλον τους.

Η επιστήμη είναι πλέον ξεκάθαρη: το πιο αποτελεσματικό μοντέλο για τα παιδιά με ΔΕΠΥ είναι το λεγόμενο «δημοκρατικό στυλ» ανατροφής (Authoritative Parenting), το οποίο αποτελεί και την ιδανική χρυσή τομή. Στην πράξη, αυτό σημαίνει μια δυναμική σχέση που καταφέρνει να ισορροπεί τέλεια ανάμεσα στη συναισθηματική ζεστασιά και στα ξεκάθαρα, σταθερά όρια. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η αγάπη από μόνη της δεν είναι ποτέ αρκετή αν λείπει η σταθερή ρουτίνα, καθώς ένα παιδί με ΔΕΠΥ δυσκολεύεται από τη φύση του να ρυθμίσει τη συμπεριφορά του χωρίς ένα ξεκάθαρο πλαίσιο. Από την άλλη πλευρά, όμως, οι αυστηροί κανόνες χωρίς συναισθηματική σύνδεση το μόνο που καταφέρνουν είναι να προκαλούν ανασφάλεια και αντιδράσεις. Το δημοκρατικό στυλ καταφέρνει να συνδυάσει και τα δύο, προσφέροντας στο παιδί την πολύτιμη ασφάλεια που του δίνουν τα όρια, ενώ ταυτόχρονα του επιτρέπει να εκφράζεται ελεύθερα, να νιώθει ότι το καταλαβαίνουν και να αναπτύσσει σταδιακά την αυτονομία του.

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να βοηθήσει ενήλικες με ΔΕΠΥ στη δουλειά;

Πώς διαμορφώνονται αυτές οι συμπεριφορές;

Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρέπει να ρίχνουμε το φταίξιμο στους γονείς. Η σχέση γονέα-παιδιού είναι αμφίδρομη. Συχνά, οι ίδιες οι προκλητικές συμπεριφορές της ΔΕΠΥ «πυροδοτούν» την εχθρότητα ή την εξάντληση του γονέα.

Παράλληλα, παίζουν ρόλο το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, το επίπεδο μόρφωσης, αλλά και τα βιώματα των ίδιων των γονιών – για παράδειγμα, αν είχαν μεγαλώσει και οι ίδιοι σε ένα έντονα αυστηρό ή επικριτικό περιβάλλον, τείνουν να επαναλαμβάνουν ασυνείδητα παρόμοια συμπεριφορά.

Για τους γονείς που νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο, η κλινική ψυχολόγος Caroline Mendel, Psy.D.,που εξειδικεύεται στη διαχείριση της ΔΕΠΥ, στέλνει ένα καθησυχαστικό μήνυμα, υπενθυμίζοντας ότι το να είσαι γονιός είναι εξαιρετικά δύσκολο, ειδικά αν είσαι ένας νευροδιαφορετικός γονιός που προσπαθεί να μεγαλώσει ένα νευροδιαφορετικό παιδί με μεθόδους διαφορετικές από εκείνες που βίωσε ο ίδιος. Η ίδια προτρέπει τους γονείς να αναγνωρίσουν την πρόοδο που σημειώνουν, να βάζουν μικρούς στόχους, να γιορτάζουν τις μικρές νίκες και να στηρίζονται στο δίκτυο των ανθρώπων τους, τονίζοντας ότι η αυτοφροντίδα είναι ένα από τα πιο σημαντικά πρότυπα συμπεριφοράς που μπορούν να δείξουν στο παιδί τους.

ΔΕΠΥ: 5 συμπτώματα σε εικόνες

Στην ίδια κατεύθυνση, οι ειδικοί προκρίνουν ως θεραπεία πρώτης γραμμής την Εκπαίδευση Συμπεριφοράς Γονέων (BPT), μια μέθοδο που βοηθά τους γονείς να γίνουν προνοητικοί αντί για αντιδραστικοί, με το 93% όσων τη δοκίμασαν σε σχετική έρευνα να τη συνιστούν ανεπιφύλακτα.

Παράλληλα, μέσα από το δίκτυο αναγνωστών του ADDitude, οι ίδιοι οι γονείς μοιράζονται τις δικές τους πρακτικές, όπως ότι δεν πρέπει ποτέ να απαντάμε στον θυμό με θυμό ή στην απογοήτευση με εκνευρισμό, καθώς υπάρχουν στιγμές που το παιδί χρειάζεται απλώς αγάπη, υπομονή και αποδοχή για να ηρεμήσει. Επίσης, αναφέρουν ότι οι οδηγίες πρέπει να είναι περιορισμένες σε μία ή το πολύ δύο κάθε φορά, επιβραβεύοντας πρώτα το βήμα που ολοκληρώθηκε με επιτυχία πριν κάνει το επόμενο, ώστε να χτίζεται η αυτοπεποίθηση του παιδιού.

Τέλος, υπενθυμίζουν ότι η σχέση αυτή είναι αμοιβαία, αφού τα παιδιά τούς διδάσκουν εξίσου πολλά με όσα τα διδάσκουν εκείνοι, αρκεί να τα προσεγγίζουν με περιέργεια, κατανόηση και αγάπη.