ΔΕΠΥ ή περιεμμηνόπαυση στα 40+; Μήπως η ξαφνική θολούρα κρύβει μια διάγνωση που καθυστέρησε χρόνια;

Στην αρχή, μπορεί να σου φανεί σαν μια προσωπική αποτυχία: το ραντεβού με τον παιδίατρο που ξέχασες, το email εργασίας που δεν λες να ολοκληρώσεις, το ξαφνικό ξέσπασμα θυμού για μια ασήμαντη αφορμή στο σπίτι, ή εκείνη η εξάντληση που κάνει ακόμα και την πιο απλή απόφαση για το «τι θα μαγειρέψουμε σήμερα» να μοιάζει με βουνό.

Για πολλές γυναίκες στη μέση ηλικία, όλες αυτές οι αλλαγές μπαίνουν γρήγορα στο «κουτάκι» της περιεμμηνόπαυση. Και ναι, μερικές φορές αυτό είναι πράγματι μέρος της αλήθειας. Οι ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο σου, τη διάθεσή σου, τη μνήμη και τη συγκέντρωσή σου.

Προεμμηνόπαυση στα 40; Οι αλλαγές στο σώμα, η μάχη με τη ζυγαριά και τι μπορείς να κάνεις

Αλλά για κάποιες από εμάς, η μέση ηλικία είναι η στιγμή που τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας), τα οποία έκρυβες επιτυχώς για χρόνια κάτω από τη μάσκα της «υπέρ-οργανωμένης superwoman», γίνονται πλέον αδύνατον να αγνοηθούν. Αυτό σε αφήνει να αναρωτιέσαι γεμάτη σύγχυση: Είναι περιεμμηνόπαυση, είναι ΔΕΠΥ ή μήπως είναι και τα δύο;

Η απάντηση έχει τεράστια σημασία, γιατί η σωστή υποστήριξη και η ηρεμία σου εξαρτώνται από το να κατανοήσεις τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα και στο μυαλό σου.

Γιατί η ΔΕΠΥ και η περιεμμηνόπαυση μοιάζουν τόσο πολύ;

«Και οι δύο καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την προσοχή, τη μνήμη, τον ύπνο και τη διάθεσή σου ενώ οι ορμονικές διακυμάνσεις κατά την περιεμμηνόπαυση μπορούν να μιμηθούν προσωρινά τα μοτίβα της ΔΕΠΥ», εξηγεί η Δρ Sasha Hamdani, ψυχίατρος και συγγραφέας και προσθέτει: «Η ΔΕΠΥ είναι περισσότερο θέμα ρύθμισης των συναισθημάτων και της ενέργειας παρά απλώς έλλειψης προσοχής, οπότε υπάρχει μεγάλη επικάλυψη».

Η σύνδεση δεν είναι μόνο συναισθηματική είναι βαθιά βιολογική. Τα οιστρογόνα και η ντοπαμίνη συνεργάζονται στενά στον εγκέφαλό σου. Τα οιστρογόνα βοηθούν στην παραγωγή της ντοπαμίνης (του νευροδιαβιβαστή της χαράς και της συγκέντρωσης) και εμποδίζουν τη γρήγορη διάσπασή της. Καθώς τα οιστρογόνα σου πέφτουν κατά την περιεμμηνόπαυση , η ντοπαμίνη ακολουθεί την ίδια πτωτική πορεία, επηρεάζοντας τη μνήμη και τη διάθεσή σου. Στις γυναίκες με ΔΕΠΥ, αυτή η περίοδος φέρνει ένα «διπλό χτύπημα»: έχεις ήδη χαμηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης λόγω της ΔΕΠΥ και τώρα έρχεται και η μείωση των οιστρογόνων να κάνει την κατάσταση ακόμα πιο δύσκολη. Η περιεμμηνόπαυση δεν σου προκαλεί ΔΕΠΥ αλλά αποκαλύπτει τα συμπτώματα που κάποτε κατάφερνες να διαχειρίζεσαι με τρομερή προσπάθεια.

Το μεγαλύτερο στοιχείο; Ο χρόνος.

Η πιο ξεκάθαρη διαφορά ανάμεσα στη «θολούρα του εγκεφάλου» της περιεμμηνόπαυση και στη ΔΕΠΥ είναι το πότε ξεκίνησαν όλα. Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι τα σημάδια υπήρχαν ήδη από την παιδική σου ηλικία, ακόμα κι αν τα προσπέρασες, τα υποτίμησες ή έμαθες να τα κρύβεις καλά για να είσαι η «καλή μαθήτρια» ή η «τέλεια κόρη». Η περιεμμηνόπαυση αντίθετα, εμφανίζεται τυπικά μετά τα 40.

Ίσως είναι ΔΕΠΥ αν μπορείς να εντοπίσεις παρόμοιες δυσκολίες χρόνια ή και δεκαετίες πίσω, ακόμα κι αν έβρισκες τρόπους να τις αντισταθμίζεις. Αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε:

• χρόνια αναβλητικότητα,
• αδυναμία αντίληψης του χρόνου (να νιώθεις ότι ο χρόνος «γλιστράει» και να δυσκολεύεσαι να υπολογίσεις πόση ώρα χρειάζεσαι για να ετοιμαστείς...).
• το να χάνεις συνεχώς τα κλειδιά σου, το κινητό σου ή τις υποχρεώσεις της οικογένειας.
• παρορμητικά έξοδα ή έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις.
• ένα διαρκές αίσθημα ότι η καθημερινότητα απαιτεί από εσένα διπλάσια προσπάθεια σε σχέση με τις άλλες μαμάδες γύρω σου.

Αν είσαι μια γυναίκα με υψηλούς στόχους, η ΔΕΠΥ μπορεί να μην φαινόταν ως «χάος» προς τα έξω. Μπορεί να εκδηλωνόταν ως τελειομανία, ανάγκη να τους ευχαριστείς όλους (people-pleasing) ή χρήση του άγχους ως «καύσιμο» για να είσαι παραγωγική. Και μετά έρχεται η περιεμμηνόπαυση: ο ύπνος αλλάζει, οι ορμόνες κάνουν βουτιά και τα συστήματα που είχες επιστρατεύσει για να κρατάς τις ισορροπίες, ξαφνικά καταρρέουν.

Ίσως είναι περιεμμηνόπαυση αν τα συμπτώματα σου φαίνονται εντελώς πρωτόγνωρα, εμφανίστηκαν τώρα στη μέση ηλικία και συνοδεύονται από άλλα κλασικά ορμονικά σημάδια:

• άστατος κύκλος και περίοδος,
• εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις,
• πόνοι στις αρθρώσεις, πονοκέφαλοι ή ταχυπαλμίες,
• αλλαγές στη διάθεση που νιώθεις ότι σχετίζονται άμεσα με τις ημέρες του κύκλου σου.

Αν γνωρίζεις ήδη ότι έχεις ΔΕΠΥ, η περιεμμηνόπαυση μπορεί να απογειώσει τα συμπτώματά σου. Αν δεν είχες διαγνωστεί ποτέ, αυτή η φάση μπορεί να αποκαλύψει χαρακτηριστικά σου που μέχρι τώρα έκρυβες με τεράστια ψυχική κούραση. Το να τα απορρίπτεις όλα ως «απλώς άγχος της καθημερινότητας» ή «απλώς ορμόνες» στερείς τον εαυτό σου από τη βοήθεια που τόσο έχεις ανάγκη.

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να βοηθήσει ενήλικες με ΔΕΠΥ στη δουλειά;

Τι να κάνεις πριν ζητήσεις βοήθεια από ειδικό

Πριν επισκεφθείς τον γυναικολόγο σου ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας, οι ειδικοί προτείνουν να κρατήσεις ένα απλό ημερολόγιο για μερικές εβδομάδες. Σημείωσε:

• Πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα και αν αλλάζουν ανάλογα με τις ημέρες του κύκλου σου.
• Πώς επηρεάζεται ο ύπνος σου και πού εντοπίζεις τις μεγαλύτερες δυσκολίες (στη δουλειά, στη σχέση με τα παιδιά, στο σπίτι).
• Οποιοδήποτε μοτίβο από το παρελθόν σου (π.χ. δυσκολίες οργάνωσης στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, χρόνια ακαταστασία).

Όταν κλείσεις το ραντεβού σου, μη μείνεις σε μια γενική φράση όπως «δεν μπορώ να συγκεντρωθώ». Δώσε συγκεκριμένα παραδείγματα της καθημερινότητάς σου:

«Χάνω προθεσμίες στη δουλειά που άλλοτε προλάβαινα εύκολα».

«Ξεχνάω τι συζητάω με τα παιδιά μου ή χάνω τα ραντεβού τους».

«Ξεσπάω σε θυμό με το παραμικρό και νιώθω ότι δεν με αναγνωρίζω».

Ο στόχος δεν είναι να κάνεις αυτοδιάγνωση. Είναι να δώσεις στον γιατρό σου τις σωστές πληροφορίες για να ενώσει τα κομμάτια του παζλ. Γιατί είτε είναι ΔΕΠΥ, είτε περιεμμηνόπαυση , είτε και τα δύο, η ερώτηση δεν είναι «τι πάει λάθος με μένα;» αλλά «πώς μπορώ να με βοηθήσω να νιώσω ξανά καλά;».