PISA 2025: Οι αριθμοί για τις επιδόσεις των παιδιών είναι ανησυχητικοί - Αλλά δεν είναι όλη η εικόνα

Για ακόμη μία φορά, οι αριθμοί της PISA μάς βάζουν μπροστά σε έναν καθρέφτη που δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο να κοιτάξουμε. Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών στα Μαθηματικά, την Κατανόηση Κειμένου και τις Φυσικές Επιστήμες παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο του OECD.

Όμως, αν σταθούμε μόνο στη βαθμολογία, κινδυνεύουμε να χάσουμε ένα σημαντικό κομμάτι της εικόνας. Γιατί πίσω από τους μέσους όρους, τα ποσοστά και τις συγκρίσεις με τις άλλες χώρες υπάρχουν 15χρονα παιδιά που μας λένε, μέσα από τις απαντήσεις τους, κάτι για τη σχέση τους με το σχολείο, τη μάθηση και την οικογένειά τους.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά των φετινών αποτελεσμάτων.

PISA 2025: Μια παγκόσμια «φωτογραφία» 760.000 μαθητών

Η PISA είναι η μεγάλη διεθνής αξιολόγηση του OECD που εξετάζει κατά πόσο οι 15χρονοι μαθητές μπορούν να αξιοποιήσουν όσα γνωρίζουν και να τα εφαρμόσουν σε πραγματικές καταστάσεις. Στην PISA 2025 συμμετείχαν περισσότεροι από 760.000 μαθητές από 91 χώρες και οικονομίες, αντιπροσωπεύοντας περίπου 33 εκατομμύρια 15χρονους σε όλο τον κόσμο.

Η φετινή αξιολόγηση έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις Φυσικές Επιστήμες, ενώ εξετάστηκαν επίσης τα Μαθηματικά και η Κατανόηση Κειμένου. Για πρώτη φορά, η PISA αξιολόγησε και τη «Μάθηση στον Ψηφιακό Κόσμο», εξετάζοντας την ικανότητα των μαθητών να χρησιμοποιούν ψηφιακά και υπολογιστικά εργαλεία για να μαθαίνουν και να επιλύουν προβλήματα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αυτορρυθμίζουν τη μάθησή τους.

Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου 101.800 15χρονους, δηλαδή περίπου το 95% του συνολικού πληθυσμού των 15χρονων στη χώρα. Οι μαθητές έκαναν ένα δίωρο τεστ και κάθε μαθητής εξετάστηκε σε δύο από τα αντικείμενα, ενώ συμπλήρωσε και ερωτηματολόγιο περίπου 35 λεπτών σχετικά με τον εαυτό του, το σπίτι, το σχολείο και τις εμπειρίες μάθησης.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα για την Ελλάδα

Στα τρία βασικά γνωστικά πεδία, οι Έλληνες μαθητές βρίσκονται κάτω από τον μέσο όρο του OECD.

Μαθηματικά

Μόλις το 50% των μαθητών στην Ελλάδα έφτασε τουλάχιστον στο Level 2, δηλαδή στο βασικό επίπεδο επάρκειας όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες του OECD είναι 65%. Τι σημαίνει πρακτικά; Ένας μαθητής που βρίσκεται τουλάχιστον στο Level 2 μπορεί, μεταξύ άλλων, να αναγνωρίσει πώς μια απλή πραγματική κατάσταση μπορεί να αναπαρασταθεί μαθηματικά, για παράδειγμα να συγκρίνει αποστάσεις ή να μετατρέψει τιμές σε διαφορετικό νόμισμα. Μόλις 2% των μαθητών στην Ελλάδα κατατάχθηκε στα υψηλότερα επίπεδα 5 ή 6, έναντι 8% κατά μέσο όρο στον OECD.

Κατανόηση Κειμένου

Στην Κατανόηση Κειμένου, 56% των μαθητών στην Ελλάδα έφτασε τουλάχιστον στο Level 2, έναντι 69% στον OECD. Σε αυτό το επίπεδο, ένας μαθητής μπορεί, για παράδειγμα, να εντοπίσει την κύρια ιδέα ενός κειμένου μέτριου μήκους και να βρει πληροφορίες όταν του δίνονται συγκεκριμένα κριτήρια. Μόλις 1% των Ελλήνων μαθητών έφτασε στο Level 5 ή υψηλότερα, έναντι 6% στον OECD. Σε αυτά τα επίπεδα οι μαθητές μπορούν να κατανοούν μεγάλα και σύνθετα κείμενα και να διακρίνουν, μεταξύ άλλων, γεγονότα από απόψεις αξιοποιώντας και έμμεσες πληροφορίες.

Φυσικές Επιστήμες

Στις Φυσικές Επιστήμες, που ήταν το βασικό αντικείμενο της PISA 2025, 59% των μαθητών στην Ελλάδα έφτασε τουλάχιστον στο Level 2, έναντι 74% στον OECD. Το βασικό επίπεδο σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι ο μαθητής μπορεί να αναγνωρίσει τη σωστή εξήγηση για ένα οικείο επιστημονικό φαινόμενο και να αξιοποιήσει δεδομένα για να κρίνει αν ένα συμπέρασμα είναι έγκυρο σε απλές περιπτώσεις. Στην κορυφή, μόλις 1% των μαθητών στην Ελλάδα έφτασε στα επίπεδα 5 ή 6, έναντι 7% στον OECD.

΄Ενα ακόμη στοιχείο που δεν περνά απαρατήρητο: το bullying

Το 2025, το 22% των μαθητών στην Ελλάδα δήλωσε ότι είχε πέσει θύμα τουλάχιστον μίας μορφής bullying μερικές φορές τον μήνα ή συχνότερα, ποσοστό λίγο υψηλότερο από τον μέσο όρο του OECD, που ήταν 20%. Η αύξηση αυτή έρχεται μετά την υποχώρηση που είχε καταγραφεί στην Ελλάδα μεταξύ 2018 και 2022, μια εξέλιξη που ο OECD συνδέει πιθανώς με τις επιπτώσεις της πανδημίας και των περιορισμών στη σχολική ζωή. Το cyberbullying εμφανίζεται σε μικρότερο ποσοστό. Το 3% των μαθητών στην Ελλάδα ανέφερε ότι, τους 12 μήνες πριν από την αξιολόγηση, είχε δημοσιευτεί στο διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεσή του κάποια πληροφορία που το αναστάτωνε, τουλάχιστον μερικές φορές τον μήνα. Το ποσοστό είναι ίδιο με τον μέσο όρο του OECD. Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στην άλλη πλευρά του ευρήματος: οι μαθητές που ανέφεραν αυτή την εμπειρία συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 53 μονάδες χαμηλότερη επίδοση στις Φυσικές Επιστήμες σε σχέση με τους συμμαθητές τους. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι το cyberbullying προκαλεί από μόνο του χαμηλότερες επιδόσεις. Δείχνει, όμως, πόσο στενά συνδέεται η σχολική εμπειρία με όσα συμβαίνουν στη ζωή ενός παιδιού και έξω από το μάθημα.

Και φυσικά, υπάρχει και η τεχνητή νοημοσύνη.

Η PISA 2025 καταγράφει για πρώτη φορά και μια πραγματικότητα που ήδη έχει μπει στην καθημερινότητα των μαθητών: τη χρήση των AI chatbots για το σχολείο. Στην Ελλάδα, το 34% των μαθητών δήλωσε ότι χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες του OECD είναι 46%.

Οι χρήσεις είναι αρκετά συγκεκριμένες. Το 29% των Ελλήνων μαθητών χρησιμοποιεί AI για μια πρώτη αναζήτηση πληροφοριών όταν ξεκινά ένα νέο θέμα, το 24% για να συνοψίσει ένα κείμενο που έπρεπε να διαβάσει και το 25% για να δημιουργήσει ένα πρώτο κείμενο για κάποια γραπτή εργασία. Και παρότι η χρήση είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο του OECD, μόλις 16% δήλωσε ότι δεν χρησιμοποιεί ποτέ ή σχεδόν ποτέ AI chatbots για καμία από τις σχολικές εργασίες που εξετάστηκαν στην PISA.

Πέρα όμως από τις επιδόσεις, στην έκθεση της PISA υπάρχουν κι άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία. Οι μαθητές κλήθηκαν να απαντήσουν στο πώς αισθάνονται απέναντι στη μάθηση, στο σχολείο, στους εκπαιδευτικούς, στους συμμαθητές τους και στην οικογένειά τους.

Και υπάρχουν κάποια στοιχεία που αξίζει να μας απασχολήσουν.

Για παράδειγμα, 68% των μαθητών στην Ελλάδα δηλώνουν ότι είναι περίεργοι για πολλά διαφορετικά πράγματα, έναντι 73% στον OECD. Παράλληλα, 63% λένε ότι καταβάλλουν επιπλέον προσπάθεια όταν μια εργασία γίνεται δύσκολη, ποσοστό μάλιστα υψηλότερο από τον μέσο όρο του OECD, που είναι 60%. Ωστόσο, το 27% των μαθητών στην Ελλάδα συμφωνεί ή συμφωνεί απόλυτα με την άποψη ότι το σχολείο είναι χάσιμο χρόνου.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον: από το 2022 έως το 2025, το ποσοστό των μαθητών στην Ελλάδα που δήλωσαν ότι είναι περίεργοι για πολλά διαφορετικά πράγματα μειώθηκε κατά 11,2 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ εκείνοι που δήλωσαν ότι καταβάλλουν επιπλέον προσπάθεια όταν κάτι γίνεται δύσκολο μειώθηκαν κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες.

Και εδώ η ερώτηση γίνεται λίγο διαφορετική:

Μήπως πρέπει να μας ενδιαφέρει όχι μόνο τι μαθαίνουν τα παιδιά αλλά και αν εξακολουθούν να θέλουν να μαθαίνουν;

Και μετά έρχονται οι γονείς

Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει ένα εύρημα που δύσκολα περνά απαρατήρητο. Το 2025, 71% των μαθητών στην Ελλάδα δήλωσαν ότι οι γονείς ή οι κηδεμόνες τους τούς ρωτούν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα τι έκαναν στο σχολείο. Το 2022 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 77%.

Ακόμη πιο σημαντικό ίσως είναι το δεύτερο στοιχείο: 54% των μαθητών δήλωσαν ότι συζητούν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα με τους γονείς ή τους κηδεμόνες τους για προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζουν στο σχολείο (το 2022 το ποσοστό ήταν 61%).

Άρα, μέσα σε τρία χρόνια, και οι δύο δείκτες οικογενειακής υποστήριξης μειώθηκαν.

Τα στοχεία δεν σημαίνουν ότι οι γονείς ενδιαφέρονται λιγότερο για τα παιδιά τους, ούτε ότι η PISA αποδεικνύει πως η μείωση της γονεϊκής επικοινωνίας προκαλεί τις χαμηλότερες επιδόσεις. Είναι αναφορές των ίδιων των μαθητών και καταγράφουν μια τάση. Ο OECD σημειώνει ωστόσο ότι η οικογενειακή υποστήριξη μειώθηκε σημαντικά μεταξύ 2022 και 2025 σχεδόν σε όλες τις χώρες και οικονομίες που συμμετείχαν στην PISA.

Μήπως η σωστή ερώτηση δεν είναι: «διάβασες;»

Η σχολική ζωή ενός παιδιού είναι πολύ περισσότερα από τα διαγωνίσματα και τους βαθμούς. Είναι οι φιλίες του. Είναι η σχέση του με τους εκπαιδευτικούς. Είναι η στιγμή που δεν κατάλαβε κάτι και ντράπηκε να ρωτήσει. Είναι η πίεση να τα καταφέρει. Είναι η σύγκριση με τους άλλους. Είναι η αίσθηση ότι δεν είναι αρκετά καλό. Είναι η βαρεμάρα. Είναι ο ενθουσιασμός όταν ανακαλύπτει κάτι που πραγματικά το ενδιαφέρει. Και πολλές φορές, τα παιδιά δεν έρχονται μόνα τους να μας τα πουν. Χρειάζεται, λοιπόν, να τα ρωτάμε όχι μόνο «Διάβασες;», «Τι βαθμό πήρες;», «Έκανες τις ασκήσεις σου;» αλλά κι αν υπήρξε κάτι μέσα στη μέρα που τα δυσκόλεψε ή κάτι που τα έκανε να χαρούν, πώς τα πάνε με τους συμμαθητές τους, αν υπάρχει κάτι στο σχολείο που τα αγχώνει.

Τα αποτελέσματα της PISA δεν είναι ένα τεστ γονεϊκής επάρκειας. Δεν μπορούμε να δούμε το 71% και το 54% και να πούμε «οι γονείς πρέπει να κάνουν περισσότερα». Τα παιδιά χρειάζονται και ένα σχολείο που μπορεί να τα στηρίξει.Το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτούν σε σχολεία των οποίων οι διευθυντές αναφέρουν ότι η έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού επηρεάζει, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, τη διδασκαλία. Το αντίστοιχο ποσοστό στον OECD είναι 39%. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση στην έλλειψη βοηθητικού προσωπικού: 78% στην Ελλάδα έναντι 39% στον OECD. Και μέσα στην τάξη, 37% των μαθητών στην Ελλάδα λένε ότι δεν μπορούν να εργαστούν καλά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα Φυσικών Επιστημών, ενώ 46% λένε ότι ο θόρυβος και η αταξία διαταράσσουν τα περισσότερα ή όλα τα μαθήματα.

Άρα η συζήτηση για την PISA δεν μπορεί να καταλήξει στο «οι γονείς πρέπει να ασχολούνται περισσότερο». Χρειάζεται σχολείο που λειτουργεί, εκπαιδευτικούς που έχουν τα εργαλεία για να διδάξουν, περιβάλλον που επιτρέπει στα παιδιά να συγκεντρωθούν και οικογένειες που μπορούν να τα στηρίζουν.

Οι αριθμοί της PISA θα μας απασχολήσουν. Θα μιλήσουμε για την κατάταξη της Ελλάδας, για τις επιδόσεις στα Μαθηματικά, στην Κατανόηση Κειμένου και στις Φυσικές Επιστήμες και για την απόσταση που εξακολουθεί να μας χωρίζει από τον μέσο όρο του OECD. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους και αξίζει να τα κοιτάξουμε με προσοχή.

Μόνο που η PISA δεν μετράει αποκλειστικά σωστές και λάθος απαντήσεις. Πίσω από τα αποτελέσματα υπάρχουν 15χρονα παιδιά και, μαζί τους, ένας ολόκληρος κόσμος: ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν, η σχέση τους με το σχολείο, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, η επαφή τους με τους εκπαιδευτικούς και τους συμμαθητές τους, αλλά και η στήριξη που αισθάνονται ότι έχουν από την οικογένειά τους.

Και αυτό είναι ίσως το σημείο στο οποίο τα φετινά αποτελέσματα αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους γονείς. Γιατί η συζήτηση δεν χρειάζεται να σταματήσει στο «πόσο καλά τα πήγαν τα παιδιά μας». Μπορεί να συνεχιστεί με το τι συμβαίνει στην καθημερινότητά τους στο σχολείο: αν υπάρχει κάτι που τα δυσκολεύει, αν αισθάνονται ότι μπορούν να ζητήσουν βοήθεια, αν έχουν ανθρώπους με τους οποίους μπορούν να μιλήσουν και αν εξακολουθούν να βρίσκουν ενδιαφέρον σε αυτό που μαθαίνουν.

Γιατί η επίδοση είναι ένα κομμάτι της σχολικής εμπειρίας, όχι ολόκληρη η σχολική εμπειρία.