Δικαστικές καθυστερήσεις χώρισαν μητέρα και γιο - Αρκούν 60.000 ευρώ για να διορθωθεί η ζημιά;

Η ιστορία αφορά τη L.Z., μητέρα από την Ιταλία, και τον γιο της, D.Z. Το παιδί γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 2020 στο σπίτι και ο πατέρας του αντί να το μεταφέρει στο μαιευτήριο, το εγκατέλειψε σε ένα πεζοδρόμιο. Το βρέφος εντοπίστηκε και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο.

Τον Νοέμβριο του 2020, μόλις 16 ημέρες μετά τη γέννηση του παιδιού, το δικαστήριο ανηλίκων ξεκίνησε τη διαδικασία για την υιοθεσία του και το τοποθέτησε σε οικογένεια με προοπτική υιοθεσίας. Η L.Z., προσέφυγε κατά της απόφασης και, τον Ιούλιο του 2021, το Εφετείο την ακύρωσε. Ωστόσο, μόλις έναν μήνα αργότερα, το δικαστήριο ανηλίκων ξεκίνησε νέα διαδικασία υιοθεσίας. Στο μεταξύ, το παιδί παρέμεινε στην ίδια οικογένεια, με την προοπτική να υιοθετηθεί από αυτήν.

Τον Δεκέμβριο του 2022, το δικαστήριο ανηλίκων διέταξε την επιστροφή του παιδιού στη μητέρα του μέσα σε τέσσερις μήνες. Προέβλεψε, μάλιστα, τη συνδρομή των κοινωνικών υπηρεσιών και ειδικών, ώστε να οργανωθεί σταδιακά η επανένωσή τους και να πραγματοποιηθούν συναντήσεις.

Η απόφαση, ωστόσο, δεν εφαρμόστηκε. Τον Νοέμβριο του 2023, έπειτα από επανειλημμένα αιτήματα της μητέρας, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η επανένωση δεν είχε προχωρήσει και άσκησε κριτική στη συμπεριφορά της ανάδοχης οικογένειας, του επιτρόπου του παιδιού και των ειδικών που είχαν αναλάβει να διευκολύνουν τη διαδικασία. Για τον λόγο αυτό, όρισε τρεις νέους ειδικούς, προκειμένου να προτείνουν τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να προχωρήσει η επανένωση.

Στο μεταξύ, οι αρχές ζήτησαν νέες αξιολογήσεις από ειδικούς για τη γονεϊκή ικανότητα της μητέρας, την ψυχολογική και σωματική κατάσταση του παιδιού και τον δεσμό που είχε αναπτύξει με την ανάδοχη οικογένεια. Οι μεταγενέστερες αξιολογήσεις κατέληξαν ότι η επανένωση είχε γίνει πολύ πιο δύσκολη, καθώς το παιδί είχε πλέον αναπτύξει ισχυρό δεσμό με τους αναδόχους του. Έτσι, ο χρόνος που είχε περάσει χωρίς επαφή με τη μητέρα του άρχισε να λειτουργεί ως επιχείρημα υπέρ της παραμονής του στην ανάδοχη οικογένεια.

Για το ΕΔΔΑ, αυτή ήταν μία από τις πιο κρίσιμες πτυχές της υπόθεσης: η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί εξαιτίας των καθυστερήσεων κατέληξε να δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την εφαρμογή των ίδιων των δικαστικών αποφάσεων.

Γιατί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Ιταλία

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έκρινε ότι οι ιταλικές αρχές δεν έλαβαν εγκαίρως τα αναγκαία και κατάλληλα μέτρα για να αποκαταστήσουν την επαφή ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί της. Σύμφωνα με το Δικαστήριο, οι καθυστερήσεις και η έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών, της ανάδοχης οικογένειας και του επιτρόπου του παιδιού συνέβαλαν στην αποτυχία της επανένωσης. Οι αρχές δεν επέδειξαν την απαιτούμενη επιμέλεια, ενώ δεν εξασφάλισαν ουσιαστικές ευκαιρίες επικοινωνίας μεταξύ μητέρας και γιου.

Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι σε υποθέσεις που αφορούν παιδιά χρειάζεται προσοχή, ώστε κάθε απόφαση να λαμβάνει υπόψη το συμφέρον τους. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το πέρασμα του χρόνου είχε καταλήξει να αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο το παιδί παρέμενε στην ανάδοχη οικογένεια, αντί να επιστρέψει στη μητέρα του. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκε μια τετελεσμένη κατάσταση που οδήγησε στην ουσιαστική διακοπή του οικογενειακού δεσμού.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο προστατεύει το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής.

Παράλληλα, κάλεσε τις ιταλικές αρχές να επανεξετάσουν άμεσα την κατάσταση της μητέρας και του παιδιού και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Ζήτησε, επίσης, να αντιμετωπιστούν τα ευρύτερα προβλήματα που εμποδίζουν την έγκαιρη εφαρμογή των αποφάσεων των δικαστηρίων ανηλίκων.

Η αποζημίωση των 60.000 ευρώ

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επιδίκασε 40.000 ευρώ στη μητέρα και 20.000 ευρώ στο παιδί για ηθική βλάβη, δηλαδή συνολικά 60.000 ευρώ. Επιπλέον, επιδίκασε 30.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα και δαπάνες.

Η απόφαση δεν σημαίνει ότι η μητέρα και ο γιος της έχουν ήδη επανενωθεί. Το Δικαστήριο ζήτησε από τις ιταλικές αρχές να επανεξετάσουν την κατάστασή τους και να λάβουν τα αναγκαία μέτρα, δίνοντας προτεραιότητα στο συμφέρον του παιδιού.

Η συγκεκριμένη υπόθεση εγείρει πολλά και σύνθετα ερωτήματα, με σημαντικότερο ίσως το πώς μπορεί να απομακρυνθεί ένα παιδί από την ανάδοχη ή θετή οικογένεια με την οποία έχει μεγαλώσει, προκειμένου να επιστρέψει στους βιολογικούς του γονείς, τους οποίους ενδέχεται να μη γνωρίζει. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το συμφέρον του παιδιού και οι δεσμοί που έχει αναπτύξει δεν μπορούν να αγνοηθούν. Ωστόσο, η υπόθεση αναδεικνύει και μια εξίσου κρίσιμη διάσταση: πόσο καθοριστικές μπορεί να αποδειχθούν οι καθυστερήσεις στη δικαστική διαδικασία και, κυρίως, στην εφαρμογή των αποφάσεων. Γιατί, όταν πρόκειται για τη ζωή και τις οικογενειακές σχέσεις ενός παιδιού, ο χρόνος που περνά μπορεί να αλλάξει ριζικά τις συνθήκες και να κάνει ακόμη δυσκολότερη την εφαρμογή μιας δικαστικής απόφασης.