Πώς να ονειρευτούν τα κορίτσια μια καριέρα στις επιστήμες, όταν δεν προβάλλονται γυναικεία πρότυπα;

Όταν σκέφτεσαι τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις, ποια ονόματα σου έρχονται πρώτα στο μυαλό; Πιθανότατα ονόματα ανδρών που έμειναν στην ιστορία για το έργο τους, όπως Isaac Newton, Albert Einstein, Charles Darwin. Πόσες γυναίκες επιστήμονες, όμως, γνωρίζεις και πόσο συχνά ακούς για τη δική τους συμβολή στην εξέλιξη της επιστήμης;

Μια νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Cambridge φέρνει στο φως ένα εντυπωσιακό χάσμα εκπροσώπησης. Από τους 86 επιστήμονες που αναφέρονται στις προδιαγραφές των εξετάσεων GCSE και Scottish National 5 στη Βρετανία, μόνο μία είναι γυναίκα. Πρόκειται για τη Rosalind Franklin, τη Βρετανίδα χημικό της οποίας η πρωτοποριακή έρευνα συνέβαλε καθοριστικά στην ανακάλυψη της δομής του DNA. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στις 21 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό British Educational Research Journal και αναδεικνύουν ένα ερώτημα που αξίζει να σε απασχολήσει ως γονέα: όταν η κόρη σου δεν συναντά συχνά γυναίκες που έχουν διακριθεί στην επιστήμη, πόσο εύκολο είναι να φανταστεί τον εαυτό της σε μια αντίστοιχη πορεία;

Γιατί η Karlie Kloss πιστεύει ότι κάθε παιδί αξίζει να εμπνευστεί από το STEM

Μόλις μία γυναίκα ανάμεσα σε 86 επιστήμονες

Οι ερευνητές εξέτασαν την εξεταστέα ύλη των βασικών βαθμίδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Βρετανία (GCSE & A-levels) καλύπτοντας αντικείμενα όπως η Βιολογία, η Χημεία και η Φυσική. Κατέγραψαν τους επιστήμονες που αναφέρονται ονομαστικά, αλλά και εκείνους των οποίων τα ονόματα συνδέονται με επιστημονικές ανακαλύψεις και έννοιες. Η εικόνα που προέκυψε είναι αποκαλυπτική:

1 στους 86: Στην ύλη των γυμνασιακών τάξεων (GCSE), ανάμεσα σε 86 αναφερόμενους επιστήμονες, υπάρχει μόνο μία γυναίκα. Πρόκειται για τη Rosalind Franklin, τη Βρετανίδα χημικό που συνέβαλε καθοριστικά στην ανακάλυψη της δομής του DNA.

3 στις 181: Στις μεγαλύτερες τάξεις (A-levels), οι γυναίκες είναι μόλις 3 ανάμεσα σε 181 επιστήμονες.

Αόρατη προσφορά: Σπουδαίες επιστημονικές ανακαλύψεις που έκαναν γυναίκες διδάσκονται στο σχολείο χωρίς καν να αναφέρεται το όνομά τους.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η έρευνα εξέτασε τις επίσημες προδιαγραφές των εξετάσεων και όχι κάθε μάθημα που πραγματοποιείται στην τάξη. Αυτό σημαίνει ότι ένας εκπαιδευτικός μπορεί να παρουσιάσει επιπλέον γυναίκες επιστήμονες στους μαθητές του, ακόμη κι αν αυτές δεν περιλαμβάνονται υποχρεωτικά στην εξεταστέα ύλη. Ωστόσο, το γεγονός ότι η παρουσία τους δεν διασφαλίζεται από το ίδιο το πρόγραμμα σπουδών αναδεικνύει ένα κενό στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ιστορία της επιστήμης.

Παναγιώτα Δεδούση: «Πολλά κορίτσια δεν ήξεραν το STEM και δεν φαντάζονταν ότι θα τους άρεσε τόσο»

Το κενό στην εκπροσώπηση και οι επιλογές των κοριτσιών

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η παρουσία οικείων προτύπων ενισχύει στα κορίτσια το αίσθημα ότι «ανήκουν» στον χώρο της επιστήμης. Δεν είναι τυχαίο ότι, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι δρόμοι τους διαχωρίζονται: στα προχωρημένα μαθήματα Φυσικής, η συμμετοχή των κοριτσιών πέφτει κοντά στο 24%, την ώρα που στη Βιολογία είναι πολύ υψηλότερη (πάνω από 64%). Φυσικά, οι αποφάσεις αυτές επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες - στερεότυπα, κοινωνικές προσδοκίες, αυτοπεποίθηση - αλλά η ορατότητα των γυναικών παίζει καθοριστικό ρόλο.

Ποιες γυναίκες επιστήμονες αξίζει να γνωρίζει;

Η ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στα σχολικά μαθήματα δεν απαιτεί απαραίτητα ριζικές αλλαγές στην ύλη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, υπάρχουν πολλές επιστήμονες των οποίων το έργο μπορεί να συνδεθεί με αντικείμενα που ήδη διδάσκονται.

Ανάμεσά τους βρίσκονται:

Marie Curie: Η πρωτοπόρος φυσικός και χημικός που ανακάλυψε το ράδιο και το πολώνιο και έγινε ο πρώτος άνθρωπος που τιμήθηκε με δύο βραβεία Νόμπελ σε διαφορετικές επιστήμες, τη Φυσική και τη Χημεία.

Lise Meitner: Η φυσικός που συνέβαλε καθοριστικά στη θεωρητική ερμηνεία της πυρηνικής σχάσης.

Marie Tharp: Η γεωλόγος και χαρτογράφος που βοήθησε να αποτυπωθεί ο πυθμένας των ωκεανών, συμβάλλοντας στην κατανόηση της τεκτονικής των πλακών.

Stephanie Kwolek: Η χημικός που ανακάλυψε το Kevlar, ένα ιδιαίτερα ανθεκτικό υλικό που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε προστατευτικό εξοπλισμό.

Jocelyn Bell Burnell: Η αστροφυσικός που ανακάλυψε τους πάλσαρ, περιστρεφόμενα αστέρια νετρονίων που εκπέμπουν τακτικούς παλμούς ακτινοβολίας, όταν ήταν μεταπτυχιακή φοιτήτρια.

Η πραγματική αλλαγή, όμως, μπορεί να ξεκινήσει από το σπίτι. Τα κορίτσια δεν υστερούν ούτε σε ικανότητες ούτε σε έμφυτη περιέργεια για τον κόσμο, αυτό που χρειάζονται είναι να δουν στην πράξη τι είναι εφικτό.

Γι' αυτό, αξίζει να βρεις λίγο χρόνο για να ανακαλύψετε μαζί ιστορίες σπουδαίων γυναικών μέσα από ένα βιβλίο, ένα ντοκιμαντέρ ή ένα podcast. Μια βόλτα σε ένα μουσείο ή σε μια διαδραστική έκθεση μπορεί να κάνει την επιστήμη βιωματική και πραγματικά διασκεδαστική. Παράλληλα, κάθε φορά που σε ρωτάει πώς λειτουργεί κάτι γύρω της, γίνε σύμμαχός της: ψάξτε μαζί τις απαντήσεις, χωρίς να βάζετε «ταμπέλες» στα ενδιαφέροντά της.

Πάνω απ’ όλα, θύμιζέ της ότι η αναλυτική σκέψη, η παρατηρητικότητα και η αγάπη για την ανακάλυψη δεν έχουν φύλο. Τα πρότυπα με τα οποία μεγαλώνει μπορούν να διευρύνουν τους ορίζοντές της και να την εμπνεύσουν να ονειρευτεί χωρίς περιορισμούς, γνωρίζοντας πως μπορεί να διεκδικήσει τη θέση της σε όποιο επιστημονικό πεδίο την ενδιαφέρει.