Ελένη Δευτεραίου: «Η δύναμη των πρόωρων μωρών είναι πολλαπλάσια από τα γραμμάριά τους»
Ο Νοέμβριος είναι αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση για την προωρότητα, φέρνοντας στο προσκήνιο όχι μόνο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα πρόωρα μωρά, αλλά και τις αθέατες «μάχες» των γονιών τους, που καλούνται να διαχειριστούν τον φόβο, την αγωνία, την αβεβαιότητα και, κάποιες φορές, το πένθος. Η Ελένη Δευτεραίου μοιράζεται στο queen.gr την προσωπική της εμπειρία από τις δύο πρόωρες γεννήσεις και την απώλεια της κόρης της, Στέλλας, αλλά και για την ανάγκη κάθε οικογένεια που βιώνει μια τέτοια εμπειρία να έχει την ουσιαστική στήριξη που χρειάζεται ώστε να μη νιώθει μόνη.
Η εμπειρία της προωρότητας είναι μια δύσκολη και συχνά μοναχική διαδρομή για ολόκληρη την οικογένεια. Πίσω από τα ιατρικά πρωτόκολλα, τις θερμοκοιτίδες και τα στατιστικά στοιχεία βρίσκονται γονείς που ζουν με την αγωνία, την αβεβαιότητα και την αναμονή, προσπαθώντας να σταθούν όρθιοι ακόμη κι όταν φεύγουν από το μαιευτήριο «με άδεια αγκαλιά». Όταν, μάλιστα, η διαδρομή αυτή καταλήγει στην απώλεια, το πένθος τους χρειάζεται χώρο, αναγνώριση και σεβασμό.
Η Ελένη Δευτεραίου, μητέρα της Αναστασίας και της μικρής Στέλλας, που έφυγε από τη ζωή κατά τη νοσηλεία της στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ), μιλά με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας - η οποία έχει οριστεί από τον ΠΟΥ στις 15 Νοεμβρίου, ενώ παραδοσιακά τιμάται και στις 17 Νοεμβρίου από πολλούς φορείς - , για τις δύο πρόωρες γεννήσεις που έζησε, την αγωνία της νοσηλείας και την απώλεια που σημάδεψε την οικογένειά της. Μέσα από τη δική της εμπειρία αναδεικνύει όσα συχνά δεν φαίνονται πίσω από τις πόρτες των ΜΕΝΝ: τον φόβο και τις ενοχές των γονιών, τη δυσκολία του αποχωρισμού, αλλά και την ανάγκη να αναγνωρίζεται το πένθος τους και να έχουν πρόσβαση σε ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη.
Μετά την απώλεια της Στέλλας, δημιούργησε το Prematurity Stories, έναν χώρο ενημέρωσης και επικοινωνίας για οικογένειες που βιώνουν την προωρότητα, με στόχο κανένας γονιός να μη νιώθει μόνος σε αυτή τη διαδρομή. Παράλληλα, έγραψε το παραμύθι «Η Μοβ Τουλίπα της Σταλίτσας», με ηρωίδα τη νεράιδα Σταλίτσα. Ένα βιβλίο που γεννήθηκε από την ανάγκη της να μιλήσει για τη δύναμη που έδειξε η μικρή της κόρη από τις πρώτες στιγμές της ζωής της και εξελίχθηκε σε ένα εργαλείο που βοηθά γονείς να εξηγήσουν στα παιδιά τους την προωρότητα, να εκφράσουν συναισθήματα και να απαντήσουν στις απορίες τους.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Ελένη αναφέρεται στη Στέλλα και στον τρόπο με τον οποίο τιμά τη μνήμη της, στηρίζοντας έμπρακτα άλλες οικογένειες. Πάνω απ' όλα, όμως, στέλνει ένα μήνυμα σε όλους μας - μα κυρίως μια υπενθύμιση σε όσους βρίσκονται σήμερα έξω από μια θερμοκοιτίδα ή βιώνουν την απώλεια-ν πως κανένας γονιός δεν πρέπει να μένει χωρίς φροντίδα και στήριξη, όποια κι αν είναι η έκβαση της νοσηλείας. Γιατί κάθε μωρό έχει τη δική του ιστορία και κάθε οικογένεια δικαιούται να τη ζήσει, αλλά και να τη θυμάται, χωρίς να αισθάνεται μόνη.
Η μητρότητα σας έφερε αντιμέτωπη με μια εμπειρία που πιθανότατα δεν θα μπορούσατε ποτέ να φανταστείτε. Πώς θυμάστε τις πρώτες στιγμές μετά τη γέννηση της Αναστασίας και της Στέλλας;
Με την προωρότητα συστηθήκαμε 8,5 χρόνια πριν, όταν γεννήθηκε η πρώτη μου κόρη, η λιακάδα μου, όπως την αποκαλώ, στις 33 εβδομάδες κύησης. Είχε και συνεχίζει να έχει μια εξαιρετική πορεία, τόσο μέσα όσο και έξω από τη ΜΕΝΝ, χωρίς επιπλοκές. Δεν θα ξεχάσω ποτέ την πρώτη φευγαλέα αγκαλιά αμέσως μετά τη γέννησή της, την ακούμπησε ο γιατρός στην αγκαλιά μου για μερικά δευτερόλεπτα κι έπειτα μεταφέρθηκε στη Μονάδα. Λίγες ώρες μετά, την αντίκρισα μέσα στη θερμοκοιτίδα, μικροσκοπική και περιτυλιγμένη με καλώδια. Ξαφνιάστηκα, φοβήθηκα, δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ αυτό το συναίσθημα, παρόλο που περιμέναμε την προωρότητα, είχα μια εγκυμοσύνη υψηλού κινδύνου. Η δεύτερη εγκυμοσύνη κατέληξε πάλι σε πρόωρο τοκετό και ήρθε στη ζωή η δεύτερη κόρη μου, η Στέλλα, στις 26 εβδομάδες. Εκεί ο φόβος έγινε πολύ πιο βαθύς. Δεν είδα το μωρό μου, μεταφέρθηκε αμέσως σε άλλο νοσοκομείο και η πρώτη μας επαφή ήταν μια εβδομάδα σχεδόν αργότερα, για ελάχιστα λεπτά. Ήταν η περίοδος του covid και το πρωτόκολλο επισκεπτηρίου στη συγκεκριμένη μονάδα ήταν ιδιαίτερα αυστηρό. Η μοναδική σύνδεση που μπορούσα να έχω μαζί της, ήταν να αντλώ γάλα.
Όταν ένα μωρό γεννιέται πρόωρα, οι γονείς καλούνται ξαφνικά να αντιμετωπίσουν μια πραγματικότητα γεμάτη αγωνία, αβεβαιότητα και άγνωστους ιατρικούς όρους. Τι ήταν εκείνο που σας δυσκόλεψε περισσότερο εκείνη την περίοδο;
Το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν η διαρκής συναισθηματική αστάθεια και η αίσθηση της απόλυτης αδυναμίας να προστατεύσω τα μωρά μου. Ένιωθα πως η ζωή τους βρισκόταν στα χέρια των γιατρών. Είναι περίπλοκη διαδρομή η προωρότητα, μοναχική και αγχωτική. Με δυσκόλεψε αφάνταστα η σωματική και συναισθηματική αποσύνδεση.
Πόσο τραυματικό για τη μητέρα να βγαίνει από το μαιευτήριο με άδεια αγκαλιά! Η καρδιά της χτυπά έξω από το σώμα της.
Στη Στέλλα ειδικά, ήταν πολύ επίπονο να είμαστε τόσο απομακρυσμένοι από εκείνη και να στερούμαστε την πολύτιμη επαφή που εμείς, αλλά και το ίδιο το μωρό είχε ανάγκη. Επίσης, υπήρχε ένα μεγαλύτερο παιδί στο σπίτι που με περίμενε και με χρειαζόταν. Εκεί, καλείσαι να μοιράσεις την ψυχή και τον χρόνο σου, να καταπιέσεις τα συναισθήματά σου προκειμένου να ανταπεξέλθεις στην απαιτητική αυτή συνθήκη.
Η Στέλλα έφυγε από τη ζωή κατά τη διάρκεια της νοσηλείας της στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών. Υπάρχει κάτι από εκείνη την εμπειρία που θα θέλατε να γνωρίζει ο κόσμος, αλλά συνήθως μένει έξω από τις συζητήσεις για την προωρότητα;
Θέλω ο κόσμος να γνωρίζει ότι η προωρότητα δεν είναι μια γραμμική διαδρομή και ότι οι κίνδυνοι μέσα σε μια ΜΕΝΝ εκτείνονται πέρα από την ανωριμότητα των οργάνων ενός μωρού. Η Στέλλα μας πάλεψε, αλλά έφυγε εξαιτίας μιας ενδονοσοκομειακής λοίμωξης. Αυτό είναι κάτι που σπάνια συζητιέται δημόσια. Ειδικά στη δική μας περίπτωση, μέσα στην περίοδο του covid, η απώλεια έγινε ακόμη πιο μοναχική και σκληρή λόγω των περιορισμών.
Η απώλεια ενός νεογνού δεν είναι μια «στατιστική» ή κάτι που ξεπερνιέται επειδή το μωρό έζησε λίγο. Η Στέλλα υπήρξε, είναι η κόρη μας και η αδελφή της Αναστασίας.
Αυτό που μένει έξω από τις συζητήσεις, είναι η ανάγκη να αναγνωρίζεται το πένθος των γονιών στην ολότητά του. Θέλουμε να μιλάμε για τα παιδιά που έφυγαν, έτσι κρατάμε τη μνήμη τους ζωντανή.
Παρά τη βαθιά προσωπική σας απώλεια, επιλέξατε να μετατρέψετε την εμπειρία σας σε μια προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Πώς γεννήθηκε η ιδέα του Prematurity Stories και ποια ανάγκη θέλατε πρωτίστως να καλύψετε;
Το Prematurity Stories δημιουργήθηκε μερικούς μήνες μετά την απώλεια της Στέλλας σε μια δική μου προσπάθεια να τιμήσω τη μνήμη της. Σκοπός είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για την προωρότητα, αλλά και η υποστήριξη των οικογενειών που έρχονται αντιμέτωποι με την πρωτόγνωρη αυτή εμπειρία. Μέσα από τη σελίδα, βρήκα κι εγώ διέξοδο να εκφράζομαι, λαμβάνω μεγάλη στήριξη και αγάπη και νιώθω πως δεν είμαι μόνη σε αυτή τη διαδρομή. Ήθελα να καλύψω την πρωταρχική ανάγκη για έναν ασφαλή χώρο, ένα «μαζί», ώστε κανένας γονιός να μην νιώθει απομονωμένος πίσω από την αυστηρή, κλειστή πόρτα της ΜΕΝΝ. Η Στέλλα έχει καταφέρει κάτι μαγικό. Μέσα από την τόσο σύντομη παρουσία της στον κόσμο μας, να ενώσει οικογένειες με κοινά βιώματα, να «χτίσει» μια κοινότητα όπου η φωνή και οι ανάγκες μας να μπορούν να ακουστούν.
Μέσα από τη σελίδα σας έρχεστε σε επαφή με γονείς που βιώνουν ή έχουν βιώσει την προωρότητα. Ποια είναι τα συχνότερα ερωτήματα, οι φόβοι ή οι ανάγκες που σας μεταφέρουν;
Η πλειοψηφία των γονέων τους πρώτους μήνες κυρίως ανησυχούν για την εξέλιξη της υγείας του παιδιού, αν θα καταφέρει να κατακτήσει τα αναπτυξιακά ορόσημα και πόσο γρήγορα θα αφήσει πίσω τη διορθωμένη ηλικία. Αυτό που συζητάμε επίσης πολύ συχνά είναι οι τεράστιες ενοχές που έχουν οι μητέρες, ειδικά όταν η εγκυμοσύνη διακόπτεται απότομα. Μου μεταφέρουν την ψυχολογική πίεση που δέχτηκαν κατά της διάρκεια της νοσηλείας. Οι γονείς έχουν τεράστια ανάγκη για επικοινωνία και ουσιαστική επαφή με το μωρό τους μέσα στη Μονάδα, κάτι που εμείς στερηθήκαμε λόγω covid και ξέρω πόσο επίπονο είναι. Το μετατραυματικό στρες είναι κάτι που επίσης μας απασχολεί, γιατί η προωρότητα δεν τελειώνει όταν κλείνει η πόρτα της ΜΕΝΝ, ακόμη και στην περίπτωση που όλα έχουν κυλήσει ομαλά. Η μεγαλύτερη ανάγκη κάθε γονέα είναι η επικύρωση των συναισθημάτων του, να ακούσει ότι είναι φυσιολογικό να λυγίζει και ότι χρειάζεται χρόνο να διαχειριστεί όλα όσα έζησε.
Το παραμύθι «Η Μοβ Τουλίπα της Σταλίτσας» γεννήθηκε από τη δική σας ανάγκη να εκφράσετε όσα ζήσατε στη ΜΕΝΝ. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς αυτή η ιστορία και τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης;
Η «Μοβ Τουλίπα της Σταλίτσας» αντιπροσωπεύει το αποτύπωμα της Στέλλας στον κόσμο, αλλά και τη φωνή κάθε πρόωρου μωρού που δίνει τη δική του μάχη. Είναι η μετουσίωση του πόνου και της αγάπης σε κάτι δημιουργικό. Η πρώτη σκέψη γεννήθηκε όταν η Στέλλα νοσηλευόταν στη ΜΕΝΝ. Ήθελα να μπορώ να της περιγράψω πόσο δυνατή έχει υπάρξει από την πρώτη της ανάσα. Η απώλεια δεν με σταμάτησε, αντίθετα, με ώθησε να ολοκληρώσω το παραμύθι λίγους μήνες αργότερα.
Στόχος μου ήταν να προσφέρω στους γονείς ένα εργαλείο, ώστε να μπορούν να μιλήσουν στα παιδιά τους για αυτή τη δύσκολη αρχή, να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να λύσουν τις απορίες τους. Η ιστορία της νεράιδας Σταλίτσας μεταφέρει ένα σπουδαίο μήνυμα σε παιδιά αλλά και σε ενήλικες: η πίστη στη δύναμή μας και η αγάπη μπορούν να ξεπεράσουν κάθε εμπόδιο, κάθε δυσκολία.
Πόσο σημαντική είναι η ψυχολογική υποστήριξη των γονιών κατά τη νοσηλεία ενός πρόωρου μωρού; Θεωρείτε ότι το σύστημα υγείας δίνει την απαραίτητη προσοχή και στους ίδιους, πέρα από τη φροντίδα του νεογνού;
Η ψυχολογική υποστήριξη είναι εξίσου απαραίτητη με την ιατρική φροντίδα. Όταν η καρδιά σου χτυπά έξω από το σώμα σου, το σοκ είναι τεράστιο. Πόσα δημόσια νοσοκομεία αλήθεια προσφέρουν τέτοιου είδους υπηρεσίες στους γονείς των πρόωρων μωρών; Βρέθηκα 35 ημέρες μέσα στη ΜΕΝΝ και βίωσα ό,τι πιο επίπονο μπορεί να ζήσει ένας γονιός, την απώλεια του παιδιού του. Δεν υπήρξε κανένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας στο πλευρό μας. Συναντήσαμε εξαιρετικούς ανθρώπους μέσα εκεί, γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό, που μας στάθηκαν με κάθε τρόπο, θα τους είμαι πάντα ευγνώμων. Όμως η στήριξη αυτή οφείλεται στην ενσυναίσθησή και γενναιοδωρία τους. Δεν είναι δεδομένη. Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα του συστήματος υγείας. Είναι επιτακτική η ανάγκη να υπάρξει πρόγραμμα ψυχολογικής παρέμβασης στους γονείς, σε κάθε ΜΕΝΝ, από την πρώτη κιόλας μέρα.
Η εμπειρία της ΜΕΝΝ είναι συχνά μια μακρά διαδρομή αναμονής, με μικρές νίκες αλλά και δύσκολες στιγμές. Τι θα λέγατε σε έναν γονιό που βρίσκεται σήμερα σε αυτή τη θέση και αισθάνεται ότι δεν έχει τη δύναμη να συνεχίσει;
«Μέσα στη ΜΕΝΝ ο φόβος δεν είναι αδυναμία. Είναι η άλλη όψη της αγάπης. Η δύναμη είναι που μετατρέπει τον φόβο σε ελπίδα. Η αγάπη υπερνικά τον τρόμο που νιώθεις μπροστά στην εικόνα του μικροσκοπικού μωρού σου. Γίνεται αντοχή για τις ατελείωτες ώρες αναμονής έξω από την κλειστή πόρτα της ΜΕΝΝ. Γίνεται πείσμα για κάθε γραμμάριο που κερδίζεται, για κάθε ανάσα που ακούγεται πιο σταθερή. Είναι αυτή η απέραντη αγάπη που επιτρέπει στους γονείς να στέκονται όρθιοι, ακόμα και όταν νιώθουν ότι λυγίζουν, πίσω από κάθε σκοτάδι να βλέπουν το φως. Αυτό είναι δύναμη. Κι εσύ την έχεις. Ξέρεις ότι την έχεις.»
Αυτά τα λόγια θα ήθελα να είχα ακούσει κι εγώ, όσο βρισκόμουν μέσα στη Μονάδα.
Πόσο ενημερωμένη θεωρείτε ότι είναι η ελληνική κοινωνία για την προωρότητα; Ποιες παρανοήσεις ή στερεότυπα συναντάτε συχνότερα και θα θέλατε να αλλάξουν;
Όταν ένα στα δέκα μωρά γεννιέται πρόωρα, η προωρότητα μας αφορά όλους, αλλά η κοινωνία μας δεν το συνειδητοποιεί. Η μεγαλύτερη παρανόηση είναι ότι το πρόβλημα λύνεται μόλις το μωρό βγει από τη ΜΕΝΝ, ενώ η διαδρομή αυτή δεν τελειώνει πάντα εκεί. Σίγουρα, τα στατιστικά στοιχεία είναι εξαιρετικά ευνοϊκά. Τα περισσότερα πρόωρα μωρά καταφέρνουν και αντιμετωπίζουν κάθε πρόβλημα που προκύπτει, στέλνοντας ηχηρό μήνυμα ελπίδας. Όμως ακόμη και στις ιστορίες που το παιδί έχει θετική εξέλιξη, οι γονείς και ιδιαίτερα η μητέρα που αποχωρίζεται το μωρό της, βιώνει μια τραυματική εμπειρία. «Αν δεν το ζήσεις, δεν μπορείς να καταλάβεις τι σημαίνει προωρότητα», μου λένε συχνά μαμάδες σε συνομιλίες μας. Και το πιστεύω. Αλλά αυτό μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Πρέπει να μάθουμε να στηρίζουμε ουσιαστικά, να ενημερωνόμαστε και να είμαστε δίπλα στους γονείς με ενσυναίσθηση.
Η Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας δεν αφορά μόνο τα ίδια τα παιδιά, αλλά και τις οικογένειές τους. Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να περάσει φέτος μέσα από αυτή την ημέρα;
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι οι γονείς των πρόωρων μωρών δεν πρέπει να είναι μόνοι τους σε αυτή την περίπλοκη και αγχωτική διαδρομή. Χρειάζονται στήριξη, ανοιχτές πόρτες στις μονάδες, ψυχολογική φροντίδα και μια κοινωνία που αγκαλιάζει το βίωμά τους. Θέλω να στείλω όλη μου την αγάπη και άπειρη θετική ενέργεια σε όσους παλεύουν τώρα στις ΜΕΝΝ, δίπλα στα μωρά τους. Πιστέψτε στη δύναμή τους. Είναι πολλαπλάσια από τα γραμμάριά τους.
Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας: Μικρά μωρά, μεγάλες δυνατότητες
Η Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Φροντίδα των Νεογνών (EFCNI) και οργανώσεων γονέων το 2008, ενώ η πρώτη επίσημη διοργάνωσή της πραγματοποιήθηκε το 2009. Στόχος της είναι να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη για την προωρότητα, να αναδείξει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα πρόωρα νεογνά και οι οικογένειές τους, αλλά και να διεκδικήσει καλύτερη ιατρική φροντίδα, πρόληψη και υποστήριξη.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου 15 εκατομμύρια μωρά γεννιούνται πρόωρα κάθε χρόνο παγκοσμίως, δηλαδή περίπου ένα στα δέκα νεογνά. Η προωρότητα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου παιδιών κάτω των πέντε ετών.
'Οσον αφορά τη χώρα μας, σύμφωνα με επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 και βασίστηκε σε στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), το 2022 καταγράφηκαν 9.059 πρόωρες γεννήσεις, αριθμός που αντιστοιχεί στο 11,9% των συνολικών γεννήσεων. Με άλλα λόγια, σχεδόν ένα στα οκτώ παιδιά στη χώρα μας γεννήθηκε πρόωρα.
Το φετινό μήνυμα του εορτασμού είναι «Small babies, big potential. Invest in follow-up care to protect their future!» («Μικρά μωρά, μεγάλες δυνατότητες. Επενδύουμε στη συνεχή παρακολούθηση και φροντίδα για να προστατεύσουμε το μέλλον τους») και αναδεικνύει μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση: η φροντίδα των πρόωρων μωρών δεν σταματά με το εξιτήριο από τη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών. Η συστηματική ιατρική παρακολούθηση, η αξιολόγηση της ανάπτυξης, η έγκαιρη παρέμβαση και η στήριξη των γονέων είναι καθοριστικές για την υγεία και την εξέλιξή τους.
