Το «αιώνιο χιόνι» εξαφανίζεται & οι επιστήμονες προειδοποιούν για όσα έρχονται

Βρίσκονται μόλις μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα από τον Ισημερινό, κι όμως για αιώνες οι ψηλότερες κορυφές της Παπούα έμεναν καλυμμένες από χιόνι και πάγο. Ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο σε μια τροπική περιοχή, το οποίο οι ντόπιοι συνήθιζαν να αποκαλούν «αιώνιο χιόνι».

Μόνο που το «αιώνιο» φαίνεται πως έχει πλέον ημερομηνία λήξης.

Πριν από περίπου έναν αιώνα, μια έκταση σχεδόν 300 χιλιομέτρων της οροσειράς Sudirman διέθετε μόνιμο χιόνι και πάγο και στις τέσσερις μεγαλύτερες κορυφές της. Σήμερα, μικρές εκτάσεις πάγου έχουν απομείνει μόνο γύρω από την Puncak Jaya, γνωστή και ως Carstensz Pyramid, την υψηλότερη κορυφή της Ινδονησίας.

Και σύμφωνα με τους επιστήμονες, ακόμη κι αυτές ενδέχεται να έχουν εξαφανιστεί πλήρως μέσα στα επόμενα ένα με δύο χρόνια.

Η έκταση των παγετώνων γύρω από την κορυφή έχει μειωθεί από σχεδόν 1.900 εκτάρια τον 19ο αιώνα σε μόλις περίπου 16 εκτάρια σήμερα. Ολόκληροι σχεδόν παγετώνες έχουν χαθεί μέσα στη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής.

Η Marie Šabacká, Τσέχα οικολόγος που ειδικεύεται στους παγετώνες, ταξίδεψε στην Puncak Jaya με στόχο να είναι ανάμεσα στους τελευταίους επιστήμονες που θα μελετήσουν το «αιώνιο χιόνι» της Παπούα πριν αυτό εξαφανιστεί.

Οι συγκεκριμένοι τροπικοί παγετώνες είναι εξαιρετικά σημαντικοί για την επιστήμη, καθώς απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα από άλλα μεγάλα συστήματα παγετώνων.

Πρόκειται για τον τελευταίο τροπικό πάγο που απομένει στην τεράστια περιοχή ανάμεσα στις Άνδεις και τα Ιμαλάια.

Οι πυρήνες πάγου που έχουν συλλεχθεί από τις πλαγιές της Puncak Jaya λειτουργούν σαν ένα φυσικό αρχείο του παρελθόντος. Μέσα τους διατηρούνται πληροφορίες για τις ατμοσφαιρικές συνθήκες προηγούμενων εποχών, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετήσουν την κλιματική ιστορία της περιοχής και τις μεταβολές στα θερμά νερά του τροπικού Ειρηνικού. Μόνο που αυτό το φυσικό αρχείο εξαφανίζεται ταχύτερα απ' όσο οι επιστήμονες προλαβαίνουν να το μελετήσουν.

Μια ακόμη απόδειξη ενός πλανήτη που θερμαίνεται

Η υποχώρηση των παγετώνων της Παπούα συνδέεται με τις ίδιες δυνάμεις που επηρεάζουν τους πάγους σε ολόκληρο τον πλανήτη: την αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας και, μεταξύ άλλων, της καύσης ορυκτών καυσίμων όπως ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, τόσο ψηλότερα μετακινείται στις ορεινές περιοχές το υψόμετρο στο οποίο επικρατούν συνθήκες παγετού. Έτσι, περισσότερες βροχοπτώσεις πέφτουν πλέον ως βροχή αντί για χιόνι ακόμη και σε σημεία όπου κάποτε η χιονόπτωση ήταν συνηθισμένη.

Φαινόμενα όπως το El Niño μπορούν να επιταχύνουν ακόμη περισσότερο την τήξη, ενώ παράγοντες όπως η νέφωση, οι χιονοπτώσεις και η μορφολογία των βουνών επηρεάζουν την ταχύτητα με την οποία υποχωρούν οι πάγοι.

Οι συγκεκριμένες κορυφές βρίσκονται περίπου 450 χιλιόμετρα νότια του Ισημερινού. Σε μια τόσο θερμή περιοχή, ο μόνιμος πάγος μπορεί να επιβιώσει μόνο σε πολύ μεγάλα υψόμετρα και μέσα σε ένα εξαιρετικά στενό εύρος κλιματικών συνθηκών. Ακόμη και μια σχετικά μικρή μεταβολή της θερμοκρασίας μπορεί επομένως να καθορίσει αν ένας παγετώνας θα επιβιώσει.

Δεν χάνεται μόνο ο πάγος

Η εξαφάνιση του «αιώνιου χιονιού» δεν αποτελεί όμως μόνο περιβαλλοντική και επιστημονική απώλεια. Για τουλάχιστον πέντε αυτόχθονες πληθυσμούς της Παπούα, η Puncak Jaya και η γύρω οροσειρά έχουν βαθιά πνευματική σημασία εδώ και πολλές γενιές. Οι Moni αποκαλούν την περιοχή Mbainggela και πιστεύουν ότι οι πρόγονοί τους προστατεύουν το βουνό. Για τους Amungme, αντίστοιχα, η οροσειρά είναι η Nemangkawi, το «Λευκό Βέλος».

Η Elfrida Natkime, μια νεαρή γυναίκα από την κοινότητα Amungme, εξηγεί ότι παλαιότερα οι γονείς και οι παππούδες προσεύχονταν ώστε τα παιδιά τους να έχουν καρδιά σαν το «Λευκό Βέλος» και να μην απομακρύνονται ποτέ από τον σωστό δρόμο. Το χιονισμένο βουνό συμβολίζει για την κοινότητά της την ειλικρίνεια, την αγνότητα και την ηθική ακεραιότητα.

Για τους Amungme, επομένως, η εξαφάνιση του πάγου δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή στο τοπίο. Απειλεί ένα σύμβολο γύρω από το οποίο έχουν χτιστεί παραδόσεις, πεποιθήσεις και κομμάτια της συλλογικής τους ταυτότητας.

Και για πολλούς αυτόχθονες κατοίκους της Παπούα, η εξαφάνιση των παγετώνων δεν αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο γεγονός. Η ανακάλυψη τεράστιων κοιτασμάτων χαλκού και χρυσού τον 20ό αιώνα και η ανάπτυξη εξορυκτικών δραστηριοτήτων έχουν ήδη μεταμορφώσει σημαντικά τμήματα του φυσικού τοπίου.

Τώρα αλλάζει ακόμη και η κορυφή που για γενιές έμοιαζε αμετάβλητη.

Το «αιώνιο χιόνι» της Παπούα πιθανότατα δεν θα είναι αιώνιο τελικά. Και μαζί με τους τελευταίους πάγους δεν χάνεται μόνο ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο, αλλά ένα πολύτιμο κομμάτι της κλιματικής μνήμης του πλανήτη και ενός πολιτισμού που για αιώνες έχτισε γύρω από αυτά τα λευκά βουνά μέρος της ταυτότητάς του.