Greek Women in STEM: 7 γυναίκες επιστήμονες μας μιλούν για το μέλλον -και το παρόν- των κλάδων τους

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών Επιστημόνων στις 11 Φεβρουαρίου, ξεχωρίζουμε τις γυναίκες που πρωτοπορούν στους τομείς STEM στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Η Greek Women in STEM, η πρώτη μη κερδοσκοπική οργάνωση στη χώρα μας που δημιουργήθηκε από επιστήμονες για επιστήμονες, έχει ως αποστολή την ανάδειξη, την ενδυνάμωση και την ουσιαστική υποστήριξη των Ελληνίδων και Κυπρίων γυναικών στην επιστήμη, την τεχνολογία, τη μηχανική, τα μαθηματικά και την ιατρική.

Δρ. Λίνα Ντόκου, Πρόεδρος και Ιδρύτρια (Ερευνήτρια - Molecular Biology)

Στον χώρο της Molecular Biology, ποιες στιγμές στην καριέρα σάς σας έκαναν να νιώσετε ότι η παρουσία και η φωνή μιας γυναίκας στην επιστήμη μπορεί να αλλάξει πραγματικά τα δεδομένα; Πώς αυτές οι εμπειρίες διαμορφώνουν τον τρόπο που εργάζεστε και επηρεάζουν τη δράση σας μέσα στον Greek Women in STEM;

«Οι στιγμές που με έκαναν να καταλάβω πόσο ουσιαστική μπορεί να είναι η παρουσία και η φωνή μιας γυναίκας στην επιστήμη δεν ήταν απαραίτητα στιγμές μεγάλης αναγνώρισης, αλλά κυρίως καθημερινές εμπειρίες.

Ήταν οι φορές που μια διαφορετική οπτική άλλαξε τον τρόπο που τέθηκε ένα ερευνητικό ερώτημα, που σχεδιάστηκε ένα πείραμα ή που ερμηνεύτηκαν δεδομένα. Σε αυτά τα πλαίσια, η επιμονή, η συνεργατικότητα και η προσεκτική παρατήρηση αποδείχθηκαν καθοριστικές για την πρόοδο της έρευνας.

Ταυτόχρονα, υπήρξαν στιγμές όπου έγινε ξεκάθαρο ότι η φωνή των γυναικών δεν ακούγεται πάντα με την ίδια ευκολία σε απαιτητικά και ανταγωνιστικά περιβάλλοντα. Το να εκφράσει κανείς αμφιβολίες ή να θέσει διαφορετικά ερωτήματα απαιτεί συνειδητή διεκδίκηση χώρου, αλλά όταν αυτό συμβαίνει μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τη δυναμική μιας ομάδας και την ποιότητα της επιστημονικής δουλειάς.

Αυτές οι εμπειρίες επηρεάζουν τον τρόπο που εργάζομαι και τον τρόπο που συμμετέχω στο Greek Women in STEM. Ενισχύουν την πεποίθηση ότι η επιστήμη γίνεται καλύτερη όταν είναι πιο συμπεριληπτική και όταν δημιουργούνται χώροι όπου οι γυναίκες μπορούν να εκφραστούν, να εξελιχθούν και να συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση του μέλλοντος της έρευνας».

5 live συνεντεύξεις στο YouTube, 5 γυναίκες μίλησαν για την έμφυλη βία με τρόπο κατανοητό & άμεσο

Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά να ηγείστε μιας κοινότητας που προωθεί και ενδυναμώνει γυναίκες επιστήμονες στην Ελλάδα; Ποιο ήταν το προσωπικό σας όραμα όταν ξεκινήσατε το Greek Women in STEM και ποιο γεγονός σας έδωσε την ώθηση να το μετατρέψετε από ένα προσωπικό πρότζεκτ σε μια πλήρως αναπτυγμένη κοινότητα;

«Το να ηγούμαι μιας κοινότητας που ενδυναμώνει γυναίκες επιστήμονες έχει βαθιά προσωπική σημασία. Ξεκίνησε από την ανάγκη να αναδειχθούν οι Ελληνίδες και Κύπριες επιστήμονες που κάνουν εξαιρετική δουλειά στην Ελλάδα, την Κύπρο και το εξωτερικό, αλλά συχνά παραμένουν αόρατες. Υπήρχε η επιθυμία να υπάρξει ένα θετικό και αληθινό αφήγημα για την επιστήμη, ιδιαίτερα για γυναίκες στα πρώτα στάδια της πορείας τους.

Το Greek Women in STEM ξεκίνησε ως ένας χώρος ορατότητας και έμπνευσης, αλλά η ανταπόκριση της κοινότητας έδειξε γρήγορα ότι υπάρχει ανάγκη για κάτι πιο ουσιαστικό. Γυναίκες επιστήμονες άρχισαν να μοιράζονται εμπειρίες, να ζητούν καθοδήγηση και να θέλουν να συνεισφέρουν ενεργά.

Η μετάβαση από προσωπικό πρότζεκτ σε μια δυναμική κοινότητα και στη συνέχεια σε μη κερδοσκοπική εταιρία, τον Αύγουστο του 2024, ήρθε όταν έγινε ξεκάθαρο ότι το εγχείρημα μπορούσε να λειτουργήσει ως ουσιαστικός χώρος σύνδεσης, υποστήριξης και συλλογικής δράσης. Από τότε, εξελίσσεται σταθερά, με στόχο να προσφέρει φωνή, ορατότητα και ευκαιρίες στις γυναίκες που διαμορφώνουν το παρόν και το μέλλον της επιστήμης».

Δρ. Χρυσοβαλάντου Καλαϊτζίδου, Συνιδρύτρια & Αντιπρόεδρος Οργανωτικής Ανάπτυξης & Ανθρώπινου Δυναμικού (Αρχιτέκτονας Λύσεων - High Performance Computing και Artificial Intelligence)

Πού πιστεύετε ότι εντοπίζονται σήμερα τα μεγαλύτερα εμπόδια για τις γυναίκες στον χώρο της τεχνολογίας και ποιες αλλαγές θεωρείτε πιο σημαντικές για να τα ξεπεράσουν;

«Στον χώρο της τεχνολογίας ειδικότερα, παρατηρείται ένα ενδιαφέρον και ελπιδοφόρο φαινόμενο: Στα αναδυόμενα πεδία όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι κβαντικές τεχνολογίες η παρουσία των γυναικών είναι αισθητά ισχυρότερη σε σχέση με παραδοσιακούς τεχνολογικούς κλάδους. Εκεί όπου γεννιέται η καινοτομία, φαίνεται να δημιουργείται και χώρος για μεγαλύτερη πολυφωνία.

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Τα νέα επιστημονικά σύνορα δεν κουβαλούν στον ίδιο βαθμό τις ιστορικές ιεραρχίες του παρελθόντος· επιτρέπουν τη συγκρότηση ομάδων που βασίζονται περισσότερο στη συνεργασία, στη διεπιστημονικότητα και στην ανταλλαγή ιδεών. Και η καινοτομία, από τη φύση της, ευδοκιμεί όταν συνυπάρχουν διαφορετικές οπτικές. Η συμμετοχή περισσότερων γυναικών δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ισότητας αποτελεί προϋπόθεση για τεχνολογική πρόοδο που αντανακλά την πολυπλοκότητα της κοινωνίας που καλείται να υπηρετήσει.

Οι αλλαγές που απαιτούνται, επομένως, δεν περιορίζονται σε συμβολικές κινήσεις εκπροσώπησης. Χρειάζονται δομικές παρεμβάσεις: Πολιτικές που στηρίζουν την ισορροπία ζωής και εργασίας, ορατά πρότυπα ηγεσίας, δίκτυα αλληλοϋποστήριξης και εργασιακά περιβάλλοντα που αναγνωρίζουν ότι η ποικιλομορφία δεν είναι παραχώρηση, αλλά επένδυση. Μόνο τότε η πρόοδος που βλέπουμε στην εκπαίδευση θα μεταφραστεί σε βιώσιμη παρουσία και επιρροή στον επαγγελματικό χώρο».

Η σκηνοθεσία είναι γένους θηλυκού και πράξη ανυπακοής - 7 παραστάσεις για να σε δεις

Δρ. Δανάη Κορρέ, Συνιδρύτρια & Αντιπρόεδρος-Εκπαιδεύσεις και Εκδηλώσεις (Επίκουρη Καθηγήτρια - Human-Centred Artificial Intelligence)

Στον χώρο του Computer Science, ποιες στιγμές στην καριέρα σάς σας έκαναν να συνειδητοποιήσετε ότι η παρουσία και η φωνή μιας γυναίκας μπορεί να κάνει πραγματική διαφορά; Ποιες εμπειρίες σας έχουν δώσει δύναμη να συνεχίσετε στον χώρο αυτόν;

«Δεν υπήρξε μία συγκεκριμένη στιγμή που να το συνειδητοποίησα. Ήταν κάτι που προέκυψε σταδιακά, μέσα από πολλές μικρές εμπειρίες. Συχνά αυτές δεν αφορούσαν άμεσα εμένα, αλλά γυναίκες στον χώρο της Πληροφορικής που έκαναν σημαντική δουλειά χωρίς να είναι ιδιαίτερα ορατές όταν μεγάλωνα. Τα παραδείγματα που γνώριζα τότε ήταν κυρίως ανδρικά.

Με τον καιρό γνώρισα ιστορίες όπως της Margaret Hamilton και της Hedy Lamarr, δύο γυναίκες των οποίων το έργο είχε ουσιαστικό αντίκτυπο. Η πρώτη συνέβαλε καθοριστικά στον προγραμματισμό της αποστολής Απόλλων στη Σελήνη, ενώ η δεύτερη ανέπτυξε τεχνολογία που αποτέλεσε τη βάση για σύγχρονες εφαρμογές όπως το Bluetooth και το Wi-Fi. Αυτές οι ιστορίες με βοήθησαν να καταλάβω ότι η συνεισφορά πολλών ανθρώπων, και ειδικά των γυναικών, δεν αναγνωρίζεται πάντα, παρότι είναι καθοριστική. The Matilda Effect.

Δύναμη να συνεχίσω μου έδωσαν κυρίως οι άνθρωποι γύρω μου. Φοιτήτριες και φοιτητές που απέκτησαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση μέσα από τη δουλειά μας, αλλά και συνεργάτες που εκτίμησαν την οπτική μου και μου έδωσαν χώρο να εξελιχθώ. Παράλληλα, πιστεύω βαθιά ότι η τεχνολογία γίνεται καλύτερη όταν σχεδιάζεται από ομάδες με διαφορετικές εμπειρίες και τρόπους σκέψης. Αυτό είναι εμφανές ακόμη και σε καθημερινά προϊόντα, όπως τα smartphones, τα οποία συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη όλους τους χρήστες με τον ίδιο τρόπο».

Τεχνητή Νοημοσύνη & διακρίσεις: Η χρονιά που επιστήμη, τεχνολογία & αθλητισμός μίλησαν τη γλώσσα μας

Νίκη Μιχαλοπούλου, MSc - Επικεφαλής Μάρκετινγκ (Διδακτορική Ερευνήτρια στο SIPPRE Research Group)

Πόσο θεωρείτε ότι τα social media μπορούν να στηρίξουν και να προωθήσουν το STEM στην Ελλάδα, και ποιες στρατηγικές έχετε δει να λειτουργούν καλύτερα για την εμπλοκή του κοινού;

«Τα social media μπορούν να λειτουργήσουν ως ιδιαίτερα ισχυρός μοχλός για τη στήριξη και την προώθηση των STEM κλάδων στην Ελλάδα, ακριβώς επειδή δίνουν τη δυνατότητα η επιστήμη να βγει από τα στενά ακαδημαϊκά πλαίσια και να γίνει πιο προσβάσιμη, απλοϊκή, ανθρώπινη και ορατή. Μέσα από αυτά, μπορούμε να μιλήσουμε για την επιστήμη με τρόπο που εμπνέει, ενημερώνει και δημιουργεί σύνδεση, ειδικά με το νεότερο κοινό που αναζητά κατεύθυνση και πρότυπα.

Το online περιοδικό μας και τα Podcasts μας λειτουργούν ως πυλώνες επιστημονικής επικοινωνίας, προσφέροντας περιεχόμενο που συνδυάζει επιστημονική γνώση, προσωπικές διαδρομές και πρακτική καθοδήγηση. Τα social media λειτουργούν συμπληρωματικά, ενισχύοντας την απήχηση αυτού του περιεχομένου και φέρνοντάς το σε επαφή με ανθρώπους που ίσως δεν θα το αναζητούσαν από μόνοι τους.

Οι στρατηγικές που έχουμε δει να λειτουργούν καλύτερα είναι εκείνες που βασίζονται στην αυθεντικότητα και τη συνέπεια. Ιστορίες επιστημόνων γυναικών, περιεχόμενο που εξηγεί σύνθετες έννοιες με απλό και κατανοητό τρόπο, καθώς και η ενεργή αλληλεπίδραση με το κοινό δημιουργούν εμπιστοσύνη και ουσιαστική εμπλοκή. Για εμάς, τα social media δεν είναι απλώς κανάλια προβολής, αλλά χώροι όπου χτίζεται η κοινότητά μας, καλλιεργείται το ενδιαφέρον για το STEM και ενισχύεται η συλλογική ταυτότητα των γυναικών στην επιστήμη.

Σας προσκαλούμε να διαβάσετε τα άρθρα μας στο website μας, να ακούσετε τα Podcasts μας στο Spotify και να μας ακολουθήσετε στα social media (LinkedIn, Instagram, Facebook), ώστε να γίνετε κι εσείς μέρος αυτής της κοινότητας που εμπνέει και υποστηρίζει τις γυναίκες στην επιστήμη».

Διάνα Βουτυράκου: «Κάθε γυναίκα που διεκδικεί τη θέση της, ανοίγει τον δρόμο για ακόμα περισσότερες»

Δρ. Κική Μπάρμπα, Αντιπρόεδρος -Επικοινωνία της Επιστήμης (Κύρια Ερευνήτρια - Νευροεκφυλιστικές Ασθένειες)

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην επιστήμη σήμερα και πώς πιστεύετε ότι μπορούμε να το ξεπεράσουμε συλλογικά; Υπάρχουν στρατηγικές ή πρωτοβουλίες που θεωρείτε ιδιαίτερα αποτελεσματικές για την ενδυνάμωση των γυναικών στον STEM χώρο;

«Το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζουν σήμερα οι γυναίκες στην επιστήμη δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ένα πλέγμα μικρών, συσσωρευτικών ανισοτήτων που λειτουργούν σχεδόν αόρατα. Είναι οι χαμηλότερες προσδοκίες που επιβιώνουν υπόγεια, η άνιση πρόσβαση σε δίκτυα επιρροής, η αμφισβήτηση που εμφανίζεται πιο εύκολα απέναντι σε μια γυναικεία φωνή, η κόπωση του να χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύεις ότι ανήκεις σε έναν χώρο. Αυτοί οι μηχανισμοί δεν είναι πάντα θεαματικοί· είναι όμως επίμονοι. Και ακριβώς επειδή είναι διάχυτοι, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε ατομικό επίπεδο. Η υπέρβασή τους είναι κατεξοχήν συλλογικό εγχείρημα.

Συλλογικά μπορούμε να τους ξεπεράσουμε επενδύοντας σε δομές και όχι μόνο σε αφηγήματα έμπνευσης. Χρειαζόμαστε σταθερά δίκτυα mentoring, ορατά πρότυπα ηγεσίας, θεσμικές πολιτικές ισότητας και εργασιακά περιβάλλοντα που επιβραβεύουν τη συνεργασία αντί για την εξουθένωση. Οι πιο αποτελεσματικές πρωτοβουλίες είναι εκείνες που δημιουργούν κοινότητες χώρους όπου οι γυναίκες δεν καλούνται απλώς να προσαρμοστούν σε προϋπάρχοντα πρότυπα, αλλά να συνδιαμορφώσουν τους κανόνες. Η ενδυνάμωση δεν είναι μόνο ζήτημα αυτοπεποίθησης· είναι ζήτημα πρόσβασης σε πληροφορία, ευκαιρίες και υποστήριξη.

Ακριβώς αυτή τη λογική υπηρετεί το Greek Women in STEM. Ο οργανισμός λειτουργεί ως ζωντανή υποδομή αλληλοϋποστήριξης: Δημιουργεί δίκτυα mentoring, προσφέρει ορατότητα σε πρότυπα, καλλιεργεί κοινότητες γνώσης και ανοίγει διαύλους επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών γενεών επιστημόνων. Δεν πρόκειται μόνο για συμβολική εκπροσώπηση, αλλά για πρακτική ενδυνάμωση για τη συστηματική οικοδόμηση χώρων όπου οι γυναίκες μπορούν να αναπτύσσονται επαγγελματικά χωρίς να απομονώνονται. Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες, η συλλογικότητα παύει να είναι σύνθημα και γίνεται εργαλείο εξέλιξης».

Δρ. Κατερίνα Μπριτζολάκη, Συνιδρύτρια & Αντιπρόεδρος - Εξωτερικές σχέσεις (Στρατηγική Σύμβουλος Καινοτομίας & Ανάπτυξης - Biomedicine & Neuroscience)

Πώς η δικτύωση και οι εξωτερικές σχέσεις μπορούν να γίνουν εργαλεία ενδυνάμωσης για τις γυναίκες στον χώρο της βιοϊατρικής και της νευροεπιστήμης. Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα όπου η συνεργασία ή το δίκτυό σας έκανε πραγματική διαφορά για μια γυναίκα στον STEM χώρο;

«Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πραγματικού αντίκτυπου είναι η ανάπτυξη στρατηγικών συνεργασιών και χορηγιών γύρω από το She STEMs Συμπόσιο, το οποίο διοργανώνεται με επιτυχία ανά διετία από το 2022. Η συνέπεια, η ποιότητα και ο ουσιαστικός κοινωνικός αντίκτυπος του Συμποσίου έχουν καλλιεργήσει βαθιά εμπιστοσύνη στους συνεργάτες μας, οι οποίοι επιλέγουν να στηρίξουν το έργο επειδή πιστεύουν έμπρακτα στη σημασία και τη δυναμική του. Στο πλαίσιο αυτών των συνεργασιών, έχουμε εξασφαλίσει γενναιόδωρες χορηγίες για την απονομή υποτροφιών σε ανερχόμενες γυναίκες επιστήμονες, προσφέροντας ουσιαστική στήριξη στην ακαδημαϊκή και επαγγελματική τους πορεία, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκαν στοχευμένες δράσεις επαγγελματικής προετοιμασίας.

Με αυτόν τον τρόπο, οι εξωτερικές σχέσεις λειτουργούν ως μηχανισμός στρατηγικής ενδυνάμωσης. Δεν περιορίζονται στη χρηματοδότηση δράσεων, αλλά δημιουργούν πρόσβαση, ορατότητα και νέες δυνατότητες εξέλιξης για γυναίκες σε όλους τους τομείς STEM, διευρύνοντας ουσιαστικά το φάσμα των επιλογών τους εντός και εκτός ακαδημαϊκού περιβάλλοντος».

Δρ. Τατιάνα Χαρίκλεια Στυλιάρη, Συνιδρύτρια & Αντιπρόεδρος - Κοινωνικός Αντίκτυπος ( Lead Design Researcher, Technological transformation & UX)

Τι θεωρείτε πιο σημαντικό για την ενίσχυση της ισότητας των φύλων σε τεχνολογικά και επιστημονικά επαγγέλματα; Υπάρχουν πρακτικές, στρατηγικές ή πρωτοβουλίες που πιστεύετε ότι μπορούν πραγματικά να ανοίξουν δρόμους για τις γυναίκες στον STEM χώρο;

«Η ενίσχυση της ισότητας των φύλων στα τεχνολογικά και επιστημονικά επαγγέλματα απαιτεί έναν συνδυασμό συστημικών αλλαγών και μακροπρόθεσμης, ουσιαστικής υποστήριξης. Εκτός από τις επίσημα θεσπισμένες εργασιακές πολιτικές, κρίσιμο ρόλο παίζουν και οι δομές που διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση σε γνώση, δίκτυα και θετικά πρότυπα, ιδιαίτερα στα πρώτα και πιο ευάλωτα στάδια της εκπαιδευτικής και επαγγελματικής διαδρομής.

Στο Greek Women in STEM, όπου ηγούμαι του δωρεάν προγράμματος Mentoring (Συμβουλευτική) και των κοινωνικών συνεργασιών με πανεπιστήμια, σχολεία, φοιτητικές ομάδες και άλλους μη κερδοσκοπικούς φορείς, βλέπουμε καθημερινά πώς η στοχευμένη υποστήριξη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αλλαγής. Αυτή τη στιγμή, το παγκόσμιο δίκτυο mentoring μας αριθμεί σχεδόν 200 μέντορες σε 17 χώρες, από ποικίλα επιστημονικά πεδία και επαγγελματικά περιβάλλοντα, και έχοντας συμπληρώσει συνολικά περισσότερους από 350 ολοκληρωμένους κύκλους συμβουλευτικής.

Το mentoring, όπως το αντιλαμβανόμαστε, δεν περιορίζεται στη μεταφορά τεχνικής γνώσης. Αποτελεί μια ουσιαστική μορφή στήριξης, για την οποία υπάρχει έντονη ανάγκη, καθώς πολλοί άνθρωποι αναζητούν επαγγελματική καθοδήγηση. Για τον λόγο αυτό ανοίξαμε το συγκεκριμένο σκέλος του Greek Women in STEM προς όλους ανεξαρτήτως φύλου, ώστε να μπορούν να επωφεληθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι.

Η ομάδα μας έχει καταφέρει να χτίσει ένα οικοσύστημα συμμαχιών που βασίζεται στη γνώση, την εμπειρία και τη συλλογική ευθύνη για τη δημιουργία πιο συμπεριληπτικών διαδρομών στον STEM χώρο. Συγκεκριμένα, με τις συνεργασίες μας δημιουργούμε έναν ασφαλή χώρο διαλόγου, αναστοχασμού και ενδυνάμωσης, όπου οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για αμφιβολίες, εμπόδια και επαγγελματικές επιλογές. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, πολλοί άνθρωποι καταφέρνουν να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με την επιστήμη και την τεχνολογία, να αναγνωρίσουν τις δυνατότητές τους και να κατανοήσουν ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό ή «προκαθορισμένο» μονοπάτι επιτυχίας».