Σπάζοντας την ακινησία: Το νέο σύμβολο για τα ΑμεΑ χαροποίησε τη Μαρίζα Ρίζου (κι εμάς επίσης!)

Πόση δύναμη μπορεί να κρύβει μια απλή γραμμή σε μια μπλε πινακίδα; Στον κόσμο του σχεδίου, η εικόνα δεν είναι ποτέ «απλώς μια εικόνα» – είναι μια δήλωση αξιών. Για περισσότερα από 50 χρόνια, το Διεθνές Σύμβολο Πρόσβασης (ISA) παρέμενε στατικό, απεικονίζοντας μια φιγούρα που μοιάζει δέσμια του αμαξιδίου της. Σήμερα, μια ομάδα ακτιβιστών και σχεδιαστών, το Accessible Icon Project, έρχεται να ταράξει τα νερά, προτείνοντας μια νέα φιγούρα γεμάτη κίνηση και αυτονομία.

«Κάτι τέτοια μου δίνουν πολλή χαρά! Ακτιβιστές σχεδίασαν πριν χρόνια ένα νέο προτεινόμενο εικονίδιο που υπονοεί περισσότερη συμμετοχή και κίνηση. Παρότι officially δεν έχει υιοθετηθεί, πολλές μεγάλες (αλλά και μικρότερες) εταιρείες ήδη το χρησιμοποιούν!», έγραψε η γνωστή τραγουδίστρια Μαρίζα Ρίζου και κάπως έτσι ψάξαμε λίγο παραπάνω τι συμβαίνει με αυτό το εικονίδιο.

Λεωφορεία μόνο για γυναίκες στη Νότια Κορέα: Η «ροζ» ασπίδα που μαρτυρά ένα κοινωνικό αδιέξοδο

Ποιοι κρύβονται πίσω από αυτή την ιδέα;

Το Accessible Icon Project λοιπόν, που ως ιδέα γεννήθηκε το 2010 και από το 2014 άρχισε να υιοθετείται από διάφορες πόλεις, δεν ξεκίνησε σε κάποιο μεγάλο διαφημιστικό γραφείο, αλλά ως μια πράξη καλλιτεχνικού ακτιβισμού στους δρόμους της Βοστώνης. Οι «εγκέφαλοι» πίσω από αυτή τη μικρή οπτική επανάσταση είναι η Sara Hendren, καλλιτέχνης και καθηγήτρια design, και ο Brian Glenney, καθηγητής φιλοσοφίας.

Όπως εξηγούν και οι ίδιοι στην επίσημη σελίδα τους (accessibleicon.org), στόχος τους ήταν να διορθώσουν ένα οπτικό σφάλμα δεκαετιών. Το παραδοσιακό σύμβολο (ISA), που σχεδιάστηκε το 1968, εστιάζει στο αμαξίδιο και όχι στον άνθρωπο. Στη νέα εκδοχή, η φιγούρα έχει το κεφάλι μπροστά, τα χέρια σε γωνία κίνησης και το σώμα σε στάση δράσης.

Η φιλοσοφία του project: Από το «αντικείμενο» στο «υποκείμενο»

Στο επίσημο site τους, οι δημιουργοί υπογραμμίζουν πως το νέο εικονίδιο λειτουργεί ουσιαστικά ως μια ισχυρή μεταφορά, όπου η αναπηρία δεν ορίζεται πλέον από την ακινησία, αλλά από τη δυναμική αλληλεπίδραση του ανθρώπου με το περιβάλλον του.

Κάθε σχεδιαστική λεπτομέρεια έχει τον δικό της συμβολισμό: η κεφαλή που γέρνει προς τα εμπρός υποδηλώνει την πρόθεση και την αυτονομία του ατόμου, ενώ η χαρακτηριστική γωνία των χεριών αναδεικνύει τη δύναμη και την προσωπική προσπάθεια. Τέλος, οι τροχοί με τα στρατηγικά κενά προσδίδουν την αίσθηση της ταχύτητας και της ενεργητικότητας, παραπέμποντας σε αθλητικά αμαξίδια και απομακρύνοντας οριστικά την εικόνα του παθητικού δέκτη.

Η πρόκληση της νομιμότητας: Ποιο σύμβολο «ισχύει» τελικά;

Παρά τη μεγάλη αποδοχή από εταιρείες - κολοσσούς και το γεγονός ότι το MoMA (Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης) το συμπεριέλαβε στη μόνιμη συλλογή του, το νέο εικονίδιο δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη επίσημα από τον ISO (Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης).

Σε νομικό επίπεδο, το παραδοσιακό στατικό σύμβολο παραμένει το μόνο επίσημα αναγνωρισμένο από τα Ηνωμένα Έθνη και τους διεθνείς κανονισμούς προσβασιμότητας.

Ο λόγος; Η ανάγκη για απόλυτη ομοιομορφία παγκοσμίως, ώστε ένας ταξιδιώτης να αναγνωρίζει τη σήμανση αμέσως, χωρίς καμία αμφιβολία. Μάλιστα, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η νέα, «αθλητική» φιγούρα ίσως αποκλείει νοητά τα άτομα με αναπηρία που δεν έχουν τη δυνατότητα για τέτοια δυναμική κίνηση.

Oι δημιουργοί ωστόσο, είναι ξεκάθαροι: το εικονίδιο δεν αποτελεί μια πιστή, κυριολεκτική απεικόνιση, αλλά μια ισχυρή μεταφορά για την αυτοδιάθεση. Όπως εξηγούν, η κλίση του σώματος προς τα εμπρός δεν συμβολίζει την αθλητική ταχύτητα, αλλά την κοινωνική ορατότητα και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου - ανεξάρτητα από τη σωματική του δύναμη - να είναι ο πρωταγωνιστής της δικής του ζωής, ξεφεύγοντας από το στερεότυπο της παθητικότητας που επέβαλλε το παλιό, στατικό σύμβολο.

Πάντως, για εμάς και για ανθρώπους με ευαισθησία όπως η Μαρίζα Ρίζου, η ουσία βρίσκεται στο μήνυμα. Το να επιλέξει μια εταιρεία ή ένας δήμος (όπως η Νέα Υόρκη που το έχει υιοθετήσει επίσημα) το νέο σύμβολο, είναι μια δήλωση πως: «Βλέπουμε τον άνθρωπο, όχι την αναπηρία». Ίσως ο νόμος να αργεί να ακολουθήσει, αλλά η κοινωνική συνείδηση έχει ήδη αρχίσει να «γέρνει» προς τα εμπρός.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η προσβασιμότητα δεν είναι μόνο ζήτημα υποδομών, αλλά κυρίως ζήτημα νοοτροπίας.