63 χρόνια από τη δολοφονία του JFK: Το ροζ ταγέρ της Jackie & η πολιτική πράξη να μην αλλάξει ρούχα
Στις 22 Νοεμβρίου του 1963, η Jackie Kennedy αρνήθηκε να βγάλει το αιματοβαμμένο ροζ ταγέρ της. Εξήντα τρία χρόνια αργότερα, το ένδυμα που παραμένει απρόσιτο στο κοινό μέχρι τουλάχιστον το 2103 έχει ακόμη πολλά να πει για τη γυναικεία εικόνα, την πολιτική εξουσία και τη διαχείριση της δημόσιας αλήθειας.
Αν κάποιος επιχειρούσε να συντάξει έναν κατάλογο με τις πολιτικές πράξεις που καθόρισαν την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, δύσκολα θα συμπεριλάμβανε σε αυτόν την άρνηση μιας γυναίκας να αλλάξει ρούχα. Η συγκεκριμένη πράξη, άλλωστε, δεν προϋπέθετε ούτε πολιτικό αξίωμα ούτε πρόσβαση σε κάποιο βήμα ομιλητή και, κυρίως, πραγματοποιήθηκε από μια γυναίκα την οποία ο αμερικανικός Τύπος είχε συνηθίσει να αξιολογεί με όρους αισθητικής. Το αξιοπερίεργο με την Jackie Kennedy είναι ότι, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια εξαντλητικού σχολιασμού της γκαρνταρόμπας της, η ενδυματολογική επιλογή με τη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα ήταν εκείνη που αρνήθηκε να κάνει.
Στις 22 Νοεμβρίου του 1963, η 34χρονη Jacqueline Kennedy έφτασε στο αεροδρόμιο Love Field του Ντάλας με ένα ροζ μάλλινο ταγέρ, σκούρες μπλε λεπτομέρειες, λευκά γάντια και το χαρακτηριστικό καπέλο τύπου pillbox. Στις φωτογραφίες της υποδοχής κρατούσε ένα μπουκέτο κόκκινα τριαντάφυλλα και εκπροσωπούσε επάξια την αισθητική μιας προεδρίας που είχε αντιληφθεί εγκαίρως τη σημασία της τηλεόρασης, της φωτογραφίας και της γοητείας ως εργαλείων πολιτικής επικοινωνίας. Λίγες ώρες αργότερα, οι άνθρωποι που είχαν συμβάλει στη διαμόρφωση αυτής της δημόσιας εικόνας βρίσκονταν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα την οποία κανένα επικοινωνιακό επιτελείο δεν θα μπορούσε να διαχειριστεί επαρκώς.
«Θέλω να δουν τι έκαναν στον Jack»
Στις 12:30 το μεσημέρι, κατά τη διέλευση της προεδρικής αυτοκινητοπομπής από την Dealey Plaza, ο John F. Kennedy δέχθηκε τους πυροβολισμούς που του κόστισαν τη ζωή. Στη μία το μεσημέρι διαπιστώθηκε ο θάνατός του στο νοσοκομείο Parkland και στις 14:38 ο Lyndon B. Johnson ορκίστηκε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών μέσα στο Air Force One, ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαστού Sarah T. Hughes. Δίπλα του στεκόταν η Jackie, με τα ρούχα που φορούσε όταν ο σύζυγός της ήταν ακόμη ζωντανός.
Jackie Kennedy: Η μυστική σχέση με τον αρχιτέκτονα του JFK και ο γάμος που δεν έγινε ποτέ
Η Lady Bird Johnson, σύζυγος του νέου προέδρου, κατέγραψε στο ημερολόγιό της την προσφορά της να βρεθεί κάποιος που θα βοηθούσε την Jackie να αλλάξει. Η απάντηση που έλαβε ήταν συγκεκριμένη: «Θέλω να δουν τι έκαναν στον Jack».
Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς την ιστορική φωτογραφία του Cecil Stoughton από την ορκωμοσία του Johnson και να σκεφτεί πώς θα την αντιλαμβανόμασταν εάν η Jackie είχε προηγουμένως αλλάξει ρούχα. Η αμερικανική διοίκηση έπρεπε να διαβεβαιώσει τους πολίτες ότι η συνταγματική τάξη είχε διατηρηθεί και ότι η χώρα εξακολουθούσε να διαθέτει πρόεδρο. Η παρουσία της Jackie μέσα στο ίδιο φωτογραφικό κάδρο εξασφάλιζε ότι η εικόνα της θεσμικής συνέχειας θα περιλάμβανε και το ανθρώπινο κόστος της.
Ανεξάρτητα από το πόση πολιτική πρόθεση μπορεί να αποδώσει κανείς στην αντίδραση μιας γυναίκας που είχε μόλις χάσει τον σύζυγό της, η άρνησή της είχε ένα αναμφισβήτητο αποτέλεσμα. Η επίσημη φωτογραφία της προεδρικής διαδοχής περιείχε ένα στοιχείο της πραγματικότητας το οποίο η ίδια είχε επιλέξει να μη συγκαλύψει.
Όταν η γυναικεία γκαρνταρόμπα αποκτά πολιτικό περιεχόμενο
Το γεγονός ότι το περίφημο ταγέρ ήταν σχέδιο του οίκου Chanel, αλλά είχε κατασκευαστεί από το ατελιέ Chez Ninon της Νέας Υόρκης, παρουσιάζει από μόνο του πολιτικό ενδιαφέρον. Η Jackie είχε δεχθεί επικρίσεις για την προτίμησή της στη γαλλική μόδα και η κατασκευή ευρωπαϊκών σχεδίων στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσε έναν τρόπο να συνδυάσει το προσωπικό της γούστο με τις απαιτήσεις του θεσμικού της ρόλου.
Αξίζει να σκεφτούμε πόσο περίπλοκη μπορούσε να γίνει ακόμη και η αγορά ενός ταγέρ για μια γυναίκα που βρισκόταν κοντά στην πολιτική εξουσία. Η προέλευση του υφάσματος μπορούσε να ερμηνευθεί ως δήλωση οικονομικού πατριωτισμού, η τιμή του ως ένδειξη κοινωνικής ευαισθησίας ή έλλειψής της και το μήκος της φούστας ως πληροφορία για τον χαρακτήρα, τις αξίες και την αντίληψή της περί ευπρέπειας.
Ένα μέρος αυτής της παραδοξότητας επιβιώνει μέχρι τις ημέρες μας. Αρκεί να παρατηρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο καλύπτουν τα μέσα ενημέρωσης τις δημόσιες εμφανίσεις γυναικών που κατέχουν πολιτικά αξιώματα. Η ηλικία, τα μαλλιά, το βάρος, τα παπούτσια και η ενδεχόμενη επανάληψη ενός συνόλου διεκδικούν συχνά δημοσιογραφικό χώρο από το περιεχόμενο μιας ομιλίας τους.
Η μόδα έχει ασφαλώς τη δική της πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η γυναικεία εμφάνιση γίνεται πεδίο δημόσιας αξιολόγησης στο οποίο η ίδια η γυναίκα διαθέτει περιορισμένη αρμοδιότητα. Η Jackie γνώριζε καλά τους κανόνες αυτού του παιχνιδιού. Στις 22 Νοεμβρίου του 1963, η γυναίκα που είχε περάσει χρόνια υπό τον αισθητικό έλεγχο του αμερικανικού Τύπου αποφάσισε η ίδια τι θα έβλεπε το κοινό. Και για μία φορά, η εμφάνισή της εξυπηρετούσε αποκλειστικά τη δική της επιθυμία.
Το 2103 και τα όρια της ιστορικής μας περιέργειας
Το ροζ ταγέρ φυλάσσεται σήμερα στις εγκαταστάσεις των Εθνικών Αρχείων των ΗΠΑ, στο College Park του Maryland, υπό ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας. Δεν καθαρίστηκε ποτέ, ενώ η τύχη του χαρακτηριστικού ροζ καπέλου παραμένει άγνωστη. Το 2003, η Caroline Kennedy δώρισε επισήμως το ένδυμα στα Εθνικά Αρχεία, με τον όρο να αποκλειστεί η δημόσια πρόσβαση σε αυτό για εκατό χρόνια. Μετά το 2103, η απόφαση για την ενδεχόμενη δημόσια έκθεση του ενδύματος θα εναπόκειται στον επικεφαλής των Εθνικών Αρχείων των ΗΠΑ, ο οποίος οφείλει, σύμφωνα με τους όρους της δωρεάς, να λάβει υπόψη τις επιθυμίες της οικογένειας Kennedy.
Η Caroline ήταν πέντε ετών όταν δολοφονήθηκε ο πατέρας της και η απόφασή της, τέσσερις δεκαετίες αργότερα, εισάγει μια ακόμη ενδιαφέρουσα παράμετρο στη συγκεκριμένη ιστορία. Πόσα δικαιώματα αποκτά το κοινό πάνω στα προσωπικά αντικείμενα ενός ανθρώπου εξαιτίας της ιστορικής του σημασίας; Και πόσο εύκολα η εύλογη επιθυμία μας να γνωρίσουμε την Ιστορία μετατρέπεται σε απαίτηση πρόσβασης στις πιο τραυματικές στιγμές μιας οικογένειας;
Η Jackie επέλεξε το 1963 τι ήθελε να δει το κοινό και η κόρη της, το 2003, τι επιθυμούσε να παραμείνει μακριά από το βλέμμα του. Δύο γυναίκες, δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές και μια κοινή διεκδίκηση του δικαιώματος να καθορίζουν οι ίδιες τους όρους της δημοσιότητας.
Εξήντα τρία χρόνια μετά τη δολοφονία του John F. Kennedy, εξακολουθούμε να αναγνωρίζουμε το συγκεκριμένο ροζ ταγέρ, ακόμη κι αν αγνοούμε τον κατασκευαστή του, την τιμή του ή τις προηγούμενες περιστάσεις στις οποίες το είχε φορέσει η Jackie. Και μάλλον το πιο ενδιαφέρον μάθημα που μας παρέδωσε μία από τις πλέον καλοντυμένες γυναίκες του 20ού αιώνα αφορά ακριβώς τη σχέση μας με την εμφάνιση και την αλήθεια.
Η αισθητική αποκτά πραγματικό πολιτικό ενδιαφέρον όταν παύει να υπηρετεί αποκλειστικά την ανάγκη μας να παρουσιάζουμε τα πράγματα ωραιότερα απ' όσο είναι.
