Η ψυχολογία πίσω από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις σχέσεις

Πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι, παρόλο που οι σύντροφοι αλλάζουν, η συναισθηματική εμπειρία παραμένει παράξενα γνώριμη. Οι χαρακτήρες διαφέρουν, όμως ο πυρήνας της δυναμικής φαίνεται να επαναλαμβάνεται.

Η ζωή δεν κινείται κυκλικά αλλά σπειροειδώς. Οι εμπειρίες επανέρχονται με νέες μορφές, χωρίς να είναι ποτέ ακριβώς ίδιες. Το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις. Ένα άτομο που στο παρελθόν βίωσε έντονα τοξική ή κακοποιητική συμπεριφορά μπορεί αργότερα να βρεθεί σε μια σχέση που μοιάζει πιο ήπια, όμως το βασικό συναισθηματικό μοτίβο να παραμένει. Αυτό δεν σημαίνει ότι «ελκύουμε τους ίδιους ανθρώπους», αλλά ότι άλυτα εσωτερικά μοτίβα τείνουν να επαναλαμβάνονται μέχρι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε.

Σε ένα σημείο, η διαρκής εστίαση στα λάθη του άλλου παύει να είναι βοηθητική. Οι άνθρωποι θα συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα δικά τους όρια και τις δικές τους αντοχές, μέχρι να συναντήσουν ένα σαφές προσωπικό όριο. Και αν αυτό το όριο παραβιαστεί χωρίς συνέπειες, τότε η δυναμική παραμένει η ίδια.

Μπορείς να αφήσεις το αερόθερμο ανοιχτό όλη τη νύχτα; Ειδικός εξηγεί τους πραγματικούς κινδύνους

9 πράγματα στο σπίτι που μπορείς να καθαρίσεις με μια ταμπλέτα πλυντηρίου πιάτων

Τι είναι πραγματικά τα όρια

Συχνά τα όρια παρερμηνεύονται ως αιτήματα προς τους άλλους. Στην πραγματικότητα, τα όρια είναι εσωτερικές αποφάσεις που αφορούν το ποιες συμπεριφορές μπορούμε να ανεχτούμε συναισθηματικά, πότε χρειάζεται να απομακρυνθούμε και πώς αντιδρούμε όταν μια κατάσταση δεν αλλάζει. Με απλά λόγια, όριο δεν είναι αυτό που λέμε αλλά αυτό που κάνουμε στη συνέχεια.

Η ικανότητα να θέτουμε όρια δεν διαμορφώνεται σε μια στιγμή. Χτίζεται μέσα από τις πρώιμες εμπειρίες μας. Ο τρόπος που μας φέρθηκαν όταν ήμασταν παιδιά επηρεάζει βαθιά το τι θεωρούμε φυσιολογικό στην εγγύτητα, στη σύγκρουση και στην αποκατάσταση μιας σχέσης μετά από συναισθηματικό τραυματισμό.

Πώς μαθαίνεται η κανονικοποίηση της παραβίασης ορίων

Σε πολλές οικογένειες, τα δύσκολα συναισθήματα αποφεύγονται. Μετά από μια έντονη σύγκρουση, δεν ακολουθεί ουσιαστική συζήτηση ή αποκατάσταση, αλλά μια σιωπηρή επιστροφή στην καθημερινότητα. Η ένταση υποχωρεί χωρίς να έχει λυθεί το πρόβλημα. Έτσι, το άτομο μαθαίνει ότι η σύνδεση διατηρείται όχι μέσα από την επίλυση αλλά μέσα από την αποφυγή.

Ψυχολογικά, το νευρικό σύστημα αρχίζει να συνδέει την εγγύτητα με την καταστολή της δυσφορίας. Αν η έκφραση του πόνου απειλεί τη σχέση, τότε η σιωπή βιώνεται ως ο ασφαλής δρόμος. Με τον καιρό, η ανοχή σε άλυτα συναισθήματα γίνεται οικεία κατάσταση.

Πώς επαναλαμβάνεται αυτό στις ενήλικες σχέσεις

Στις ενήλικες σχέσεις, οι παραβιάσεις ορίων δεν είναι πάντα θεαματικές. Μπορεί να εκδηλώνονται ως συναισθηματική απουσία, αποφυγή συζήτησης, ή συμπεριφορά που αγνοεί σταθερά τις ανάγκες του άλλου. Ένα ζευγάρι μπορεί να δείχνει λειτουργικό εξωτερικά, ενώ σημαντικά ζητήματα παραμένουν άλυτα.

Όταν κάποιος εκφράζει συναισθηματική ανάγκη και ο άλλος την προσπερνά ή την ελαχιστοποιεί, δημιουργείται ένα κρίσιμο σημείο. Εκεί θα μπορούσε να τεθεί ένα όριο. Αν όμως η καθημερινότητα συνεχιστεί σαν να μην συνέβη τίποτα, το νευρικό σύστημα αναγνωρίζει ένα γνώριμο μοτίβο. Η σύνδεση διατηρείται, αλλά το συναίσθημα παραμένει χωρίς ανταπόκριση. Με την πάροδο του χρόνου, η επανάληψη αυτής της εμπειρίας διαβρώνει την αίσθηση αξίας και συναισθηματικής ασφάλειας.

Το ίδιο μοτίβο συναντάται συχνά και σε σχέσεις που διακόπτονται και επανασυνδέονται. Οι υποσχέσεις αλλαγής οδηγούν σε προσωρινή βελτίωση, όμως αν δεν έχουν τεθεί σαφή όρια, η αρχική δυναμική επιστρέφει. Κάθε φορά που μια παραβίαση ορίου δεν συνοδεύεται από διαφορετική αντίδραση, η σχέση «μαθαίνει» ότι αυτή η συμπεριφορά είναι αποδεκτή.

Το τέλος της επανάληψης

Η λύση δεν βρίσκεται στην αναζήτηση «καλύτερων ανθρώπων», αλλά στην ανάπτυξη διαφορετικής ανταπόκρισης όταν εμφανίζεται η δυσφορία. Η αναγνώριση των λεπτών παραβιάσεων, η αποδοχή των συναισθημάτων που γεννιούνται και η ανάληψη δράσης όταν κάτι δεν αλλάζει, είναι αυτά που διακόπτουν τον κύκλο.

Η κατανόηση ότι η σαφήνεια χωρίς πράξη δεν μεταβάλλει τη δυναμική μιας σχέσης αποτελεί κρίσιμο σημείο. Ορισμένες σχέσεις δεν μπορούν να εξελιχθούν επειδή είναι δομημένες πάνω σε μοτίβα που δεν έχουν ποτέ αμφισβητηθεί. Όταν όμως τα όρια εσωτερικεύονται ουσιαστικά, το επαναλαμβανόμενο μοτίβο σπάει και δημιουργείται χώρος για διαφορετικού τύπου συναισθηματική σύνδεση.