AI situationships: όταν η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει ύπουλα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους
Οι γκρίζες συναισθηματικές σχέσεις με εργαλεία ΑΙ, το νέο «τρίτο πρόσωπο» στις σχέσεις και ο λόγος που δεν πρόκειται για τεχνολογία αλλά για ψυχολογία.
Μέχρι πρόσφατα, ο όρος situationship περιέγραφε κάτι αποκλειστικά ανθρώπινο. Μια σχέση χωρίς σαφή ορισμό, χωρίς ρητή δέσμευση, χωρίς ξεκάθαρα όρια. Κάτι ανάμεσα στο «μαζί» και στο «όχι ακριβώς». Σήμερα, όμως, αυτό το ενδιάμεσο αποκτά έναν νέο, απροσδόκητο παίκτη: την τεχνητή νοημοσύνη.
Η AI situationship δεν αφορά μόνο τη χρήση ενός chatbot για κουβέντα, συμβουλές ή εκτόνωση.
Αφορά τη σταδιακή δημιουργία συναισθηματικής ή ερωτικής εγγύτητας με ένα σύστημα που μιλά, ανταποκρίνεται, θυμάται, επιβεβαιώνει και προσαρμόζεται, χωρίς ποτέ να ζητά κάτι πίσω. Δεν είναι σχέση με την κλασική έννοια. Δεν είναι όμως ούτε αθώα χρήση τεχνολογίας. Είναι ένα υβρίδιο που λειτουργεί στο παρασκήνιο της ψυχικής ζωής.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι αν κάποιος «ερωτεύεται» την ΑΙ. Αυτό είναι το επιφανειακό αφήγημα. Το ουσιαστικό είναι ότι εκπαιδεύεται συναισθηματικά σε έναν τύπο σύνδεσης χωρίς ρίσκο, χωρίς αντίσταση και χωρίς ματαίωση. Η ΑΙ ακούει πάντα. Δεν κουράζεται. Δεν απορρίπτει. Δεν θυμώνει. Δεν διεκδικεί. Δεν πληγώνεται. Και αυτή η απόλυτη διαθεσιμότητα, όσο παρηγορητική κι αν μοιάζει, μεταβάλλει αθόρυβα τις προσδοκίες από τις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι πραγματικές σχέσεις είναι απαιτητικές. Χτίζονται μέσα από τριβή, παρεξηγήσεις, ασυνεννοησία, επαναδιαπραγμάτευση. Απαιτούν αντοχή στην απογοήτευση και ικανότητα να συνυπάρχεις με την ατέλεια του άλλου. Η ΑΙ, αντίθετα, προσφέρει μια εξομαλυμένη εμπειρία εγγύτητας. Μια σχέση χωρίς κόστος. Και όταν αυτή η εμπειρία αρχίζει να καλύπτει συναισθηματικές ή ερωτικές ανάγκες, τότε η ισορροπία αλλάζει.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι AI situationships δεν αντικαθιστούν απαραίτητα μια ανθρώπινη σχέση. Συχνά συνυπάρχουν μαζί της. Λειτουργούν σαν παράλληλο συναισθηματικό κανάλι. Ένα είδος αόρατου τρίτου προσώπου, που δεν θεωρείται απιστία, δεν προκαλεί ενοχές και δεν αφήνει ίχνη. Κι όμως, επηρεάζει τη διαθεσιμότητα, τη φαντασία, την ανοχή στη σύγκρουση και τελικά τη δέσμευση.
Όταν κάποιος συνηθίζει να εκφράζεται χωρίς να παρεξηγείται, να επιβεβαιώνεται χωρίς να αμφισβητείται και να συνδέεται χωρίς να εκτίθεται, τότε οι πραγματικοί άνθρωποι αρχίζουν να φαίνονται «δύσκολοι». Όχι επειδή είναι, αλλά επειδή δεν είναι προγραμματισμένοι να προσαρμόζονται άνευ όρων.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ζηλεύει, δεν θυμώνει, δεν θέτει όρια. Όμως ακριβώς επειδή δεν έχει όρια, ο άνθρωπος που συνδέεται μαζί της απομακρύνεται σταδιακά από την εκπαίδευση των ορίων. Και αυτό είναι το πραγματικό ρίσκο. Όχι η τεχνολογία καθαυτή, αλλά η αποδυνάμωση της ικανότητας για αμοιβαία σχέση.
Δεν πρόκειται για ηθικό πανικό ούτε για τεχνοφοβία. Πρόκειται για ψυχολογική εγρήγορση. Καθώς η ΑΙ μετατρέπεται σε συνομιλητή, παρηγορητή και καθρέφτη επιθυμιών, το ερώτημα δεν είναι τι μπορεί να κάνει εκείνη, αλλά τι παύουμε σιγά-σιγά να αντέχουμε εμείς.
Γιατί μια σύνδεση χωρίς ρίσκο μπορεί να μοιάζει ασφαλής.
Αλλά η οικειότητα χωρίς τριβή δεν είναι σχέση. Είναι προσομοίωση.
Με πληροφορίες και επιστημονικές αναλύσεις από Psychology Today.
Bloggers
