Αν σου λείπει ο αυτοσεβασμός, σχεδόν πάντα επαναλαμβάνεις αυτά τα 11 πράγματα

Ο αυτοσεβασμός χτίζεται πάνω στην εσωτερική σου αίσθηση για το ποια είσαι και τι πιστεύεις ότι αξίζεις. Όταν αυτό το θεμέλιο είναι αδύναμο, αρχίζεις, χωρίς να το καταλαβαίνεις πάντα, να συμπεριφέρεσαι σαν να μην δικαιούσαι αγάπη, αποδοχή ή φροντίδα. Είναι σαν ένα φίλτρο που «χρωματίζει» ό,τι βλέπεις: αλλοιώνει τις προσδοκίες σου, θολώνει την κρίση σου και πολλές φορές σε κάνει να παρερμηνεύεις ακόμα και τους ανθρώπους γύρω σου.

Το δύσκολο είναι ότι αυτό μπορεί να γίνει φαύλος κύκλος. Με τον καιρό, αυτό με το οποίο συμβιβάζεσαι αρχίζει να μοιάζει φυσιολογικό. Τα στάνταρ σου χαμηλώνουν, οι άλλοι σε απογοητεύουν πιο συχνά, κι εσύ πείθεσαι ακόμη περισσότερο ότι «αυτό σου αξίζει». Έτσι, η ασέβεια μπαίνει ύπουλα στη ζωή σου. Και επειδή ο αυτο-υποβιβασμός δεν είναι πάντα ολοφάνερος, υπάρχουν κάποια σημάδια που μπορούν να σου δείξουν πού βρίσκεσαι.

Αν τα αναγνωρίσεις στον εαυτό σου (ή σε κάποιον που αγαπάς), έχεις ήδη κάνει το πρώτο βήμα για να παρέμβεις και να σπάσεις τον κύκλο.

Το πιο συνηθισμένο σημάδι είναι ότι αγνοείς τις ανάγκες σου. Το να νοιάζεσαι για τους άλλους είναι όμορφο αλλά όχι όταν το πληρώνεις με τη δική σου υγεία. Όταν δεν έχεις αρκετό αυτοσεβασμό, βάζεις τις επιθυμίες των άλλων πάνω από τις δικές σου, γιατί βαθιά μέσα σου δεν πιστεύεις ότι αξίζεις να φροντίσεις εσένα. Μπορεί να μην το παραδέχεσαι καν, όμως οι συνέπειες φαίνονται: ξεπερνάς τα όριά σου, δεν ξεκουράζεσαι, «καίγεσαι» και τελικά γεμίζεις πίκρα και παράπονο — κάτι που επηρεάζει και τις σχέσεις σου.

Έπειτα, τείνεις να είσαι υπερβολικά αυστηρή με τον εαυτό σου. Γίνεσαι η πιο σκληρή κριτής σου και αναπαράγεις στο μυαλό σου ένα μόνιμο «δεν είμαι αρκετή». Αντί να βλέπεις ότι όλοι έχουν σημεία εξέλιξης, εσύ τιμωρείς τον εαυτό σου επειδή δεν είναι τέλειος. Υποτιμάς ό,τι καταφέρνεις και μεγεθύνεις ό,τι δεν πήγε καλά. Αυτή η στάση δεν σε πληγώνει μόνο εσωτερικά, συχνά σε απομακρύνει και από τους άλλους, γιατί όταν ντρέπεσαι για σένα, κλείνεσαι.

Και κάπως έτσι, το μυαλό σου κολλάει στα λάθη. Φυσικά όλοι κάνουμε λάθη, όμως όταν σου λείπει ο αυτοσεβασμός, δεν τα αξιοποιείς για μάθημα· τα μετατρέπεις σε κατηγορία. Αντί για υγιή αναστοχασμό, μπαίνεις σε μηρυκασμό: ξαναπαίζεις το ίδιο σκηνικό, κολλάς στο «τι έπρεπε να κάνω» και αυτομαστιγώνεσαι. Όταν αυτό γίνεται συνήθεια, η αυτοπεποίθησή σου πέφτει και μαζί της πέφτει και η αίσθηση ότι αξίζεις καλοσύνη, ακόμη και από εσένα την ίδια.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό είναι ότι αφήνεις ευκαιρίες να περνούν. Όχι επειδή δεν έχεις ικανότητες, αλλά επειδή δεν πιστεύεις ότι σου αξίζουν τα καλά. Μένεις σε «μέτριες» καταστάσεις, δεν διεκδικείς την προαγωγή, δεν κάνεις την αίτηση για τη δουλειά που θέλεις, δεν ανοίγεις την πόρτα που θα μπορούσε να σε πάει παρακάτω.

Όταν ο αυτοσεβασμός είναι χαμηλός, η φωνή μέσα σου λέει «δεν είσαι αρκετή» πριν καν δοκιμάσεις. Και αυτό σε κρατά καθηλωμένη.

Παράλληλα, συχνά παραβιάζεις τα δικά σου όρια. Δεν τα ορίζεις καθαρά ή τα αλλάζεις συνεχώς για να μη δυσαρεστήσεις κανέναν. Δυσκολεύεσαι να πεις «όχι», ανέχεσαι πράγματα που δεν σου κάνουν καλό και αφήνεις τους άλλους να περνούν τη γραμμή σου. Κάθε φορά που δεν προστατεύεις τα όριά σου, στέλνεις στον εαυτό σου το μήνυμα ότι δεν αξίζει προστασία κι αυτό είναι η πιο ύπουλη μορφή αυτοασέβειας.

Επίσης, μπορεί να σου λείπει η αυτοσυμπόνια. Δηλαδή η ικανότητα να φέρεσαι στον εαυτό σου με καλοσύνη όταν δυσκολεύεσαι. Ο άνθρωπος με αυτοσυμπόνια δεν χαϊδεύει τα λάθη του, αλλά δεν τα χρησιμοποιεί και για να αυτοκαταστραφεί. Αναγνωρίζει ότι είναι ανθρώπινο να πέφτεις, να μπερδεύεσαι, να αποτυγχάνεις. Όταν όμως δεν έχεις αυτοσεβασμό, δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι αξίζεις αγάπη — ακόμη κι από σένα. Κι έτσι, αντί να σε στηρίζεις, σε «μαλώνεις».

Σε αυτό κουμπώνει και ο φόβος να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Όταν δεν σέβεσαι εσένα, γίνεται πιο δύσκολο να απαιτήσεις σεβασμό από τους άλλους. Αφήνεις τους ανθρώπους να αποφασίζουν για σένα, δεν εκφράζεις αυτό που θέλεις, δεν διεκδικείς τον χώρο σου. Και με τον καιρό νιώθεις ανήμπορη, σαν να μην έχεις έλεγχο στη ζωή σου — κάτι που τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο την έλλειψη αυτοσεβασμού.

Μετά, χαμηλώνεις τα στάνταρ σου στις σχέσεις. Συμβιβάζεσαι με φιλίες ή σχέσεις που δεν σε θρέφουν, επειδή βαθιά μέσα σου αμφιβάλλεις ότι δικαιούσαι κάτι καλύτερο. Μπορεί να παραμένεις σε μια κατάσταση που σε αδειάζει, απλώς και μόνο γιατί φοβάσαι ότι αυτό είναι το καλύτερο που μπορείς να έχεις. Όμως η αλήθεια είναι πως το να ανεβάσεις τα στάνταρ δεν είναι «απαίτηση», είναι αυτοπροστασία. Και ναι, το αξίζεις.

Ένα πιο σύγχρονο σημάδι είναι ότι υιοθετείς τάσεις χωρίς δεύτερη σκέψη.

Πιάνεσαι από μόδες, «λύσεις» και προγράμματα που υπόσχονται θαύματα, επειδή δεν εμπιστεύεσαι αρκετά την εσωτερική σου σοφία. Όταν κάτι δεν δουλέψει, αντί να πεις «οκ, δεν ήταν για μένα», ντρέπεσαι, αυτοκατηγορείσαι και η αυτοεκτίμησή σου τσακίζεται κι άλλο. Έτσι γίνεσαι ακόμη πιο ευάλωτη σε ό,τι σε κρατά κολλημένη: ανθρώπους, συνήθειες, μηχανισμούς που σε μειώνουν.

Κάτι εξίσου συχνό είναι ότι επιλέγεις λάθος φίλους.

Μπαίνεις σε κύκλους που σε τραβούν προς τα κάτω, επειδή σου είναι πιο οικείο το «λίγο» από το «καλό». Και επειδή οι άνθρωποι επηρεάζονται από το περιβάλλον τους, αυτή η επιλογή μπορεί να κανονικοποιήσει την έλλειψη αυτοσεβασμού: αρχίζεις να θεωρείς φυσιολογικό να μην σε υπολογίζουν, να μην σε στηρίζουν, να μην σε σέβονται. Κι όσο μένεις εκεί, τόσο δυσκολεύεσαι να προσελκύσεις σχέσεις με υγεία, όρια και αισιοδοξία.

Τέλος, δυσκολεύεσαι να καθίσεις με τα συναισθήματά σου.

Όταν νιώθεις καλά, φοβάσαι ότι θα τελειώσει. Όταν νιώθεις άσχημα, φοβάσαι ότι θα κρατήσει για πάντα. Αντί να δώσεις χώρο σε ό,τι αισθάνεσαι, το πιέζεις να αλλάξει: το αγνοείς, το καταπνίγεις, το ακυρώνεις. Όμως τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται έτσι, συνήθως γυρίζουν πιο έντονα. Και όταν δεν αναγνωρίζεις τι σου συμβαίνει, είναι δύσκολο να σε φροντίσεις όπως αξίζεις.

Αν σε κάποια σημεία είδες τον εαυτό σου, μην βιαστείς να νιώσεις ενοχές. Ο στόχος δεν είναι να σε κρίνεις, αλλά να σε καταλάβεις. Ο αυτοσεβασμός δεν είναι κάτι που «ή το έχεις ή δεν το έχεις», είναι κάτι που χτίζεται, μέρα με τη μέρα, κάθε φορά που λες «αυτό μου κάνει καλό» και το επιλέγεις. Κάθε φορά που βάζεις ένα όριο, που διεκδικείς, που μιλάς με καλοσύνη στον εαυτό σου, που σταματάς να συμβιβάζεσαι με λιγότερο απ’ όσο αξίζεις.

Και να θυμάσαι κάτι απλό αλλά καθοριστικό: ο τρόπος που σου φέρεσαι εσύ, δείχνει στους άλλους πώς να σου φερθούν.