Ο λόγος που δεν γίνεσαι αυτό που θέλεις: Παίζεις ρόλο για λάθος κοινό
Η ψυχολογία λέει πως ο λόγος που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γίνονται ποτέ αυτό που θέλουν πραγματικά δεν είναι η έλλειψη πειθαρχίας ή θέλησης, αλλά το ότι συνεχίζουν να παίζουν ρόλο για ένα κοινό που έχει σταματήσει να τους παρακολουθεί εδώ και χρόνια.
Ξέρεις εκείνη τη στιγμή που βρίσκεσαι μόνη στο σπίτι και ξαφνικά πιάνεις τον εαυτό σου να ισιώνει την πλάτη σου ή να αλλάζει την έκφρασή σου, σαν να σε παρακολουθεί κάποιος;
Το αόρατο κοινό που επηρεάζει τη ζωή σου
Ψυχολόγος του Χάρβαρντ εξηγεί γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται σήμερα & τι χρειάζονται από τους γονείς
Στην ψυχολογία υπάρχει ένας όρος που εξηγεί αυτή την εμπειρία. Ο David Elkind τον ονόμασε «φανταστικό κοινό», την ψυχολογική κατάσταση στην οποία πιστεύεις ότι πολλοί άνθρωποι σε παρακολουθούν και σε κρίνουν.
Σκέψου το λίγο. Πόσες από τις καθημερινές σου αποφάσεις επηρεάζονται από το τι «θα πουν οι άλλοι»;
Και ποιοι είναι τελικά αυτοί οι «άλλοι»; Συνήθως είναι φωνές από το παρελθόν σου: γονείς που είχαν άποψη για το επάγγελμά σου, συμμαθητές που σε είχαν βάλει σε ένα «κουτί», πρώην σύντροφοι που σε έκαναν να νιώσεις ότι δεν είσαι αρκετή, δάσκαλοι που σου είπαν τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις,
Το παράδοξο είναι ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους ίσως δεν υπάρχουν πια στη ζωή σου. Μπορεί να μην θυμούνται καν αυτά που είπαν.
Κι όμως, εσύ εξακολουθείς να ζεις σαν να τους απαντάς. Να προσαρμόζεις τη ζωή σου για να ανταποκριθείς ή να αντιδράσεις στις παλιές τους προσδοκίες.
Γιατί ο εγκέφαλός σου συνεχίζει την «παράσταση»
Η επιστήμη έχει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση. Έρευνα του νευροεπιστήμονα Vikram Chib έδειξε ότι όταν εκτελείς μια δραστηριότητα μπροστά σε κοινό, ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κίνηση και τη δράση.
Το εντυπωσιακό είναι το εξής: ο εγκέφαλός σου δεν ξεχωρίζει πάντα αν το κοινό είναι πραγματικό ή φανταστικό.
Έτσι, αν έχεις μεγαλώσει με έντονη επίγνωση του πώς σε βλέπουν οι άλλοι, μπορεί να κουβαλάς αυτή την αίσθηση για χρόνια. Σαν να έχει δημιουργήσει το μυαλό σου ένα μόνιμο θέατρο και εσύ να βρίσκεσαι συνεχώς πάνω στη σκηνή.
Το «φως του προβολέα» που μόνο εσύ βλέπεις
Έχεις ποτέ μπει σε ένα καφέ και ένιωσες ότι όλοι παρατήρησαν εκείνο το μικρό σημάδι στο πουκάμισό σου; Ή έχεις κάνει πρόβα μια απλή τηλεφωνική συνομιλία δέκα φορές πριν καλέσεις;
Αυτό είναι το λεγόμενο spotlight effect, η γνωστική προκατάληψη που σε κάνει να πιστεύεις ότι οι άλλοι σε παρατηρούν και σε κρίνουν πολύ περισσότερο απ’ όσο συμβαίνει στην πραγματικότητα.
Ίσως έχεις περάσει ώρα ολόκληρη γράφοντας ένα email για να δείχνει:
- επαγγελματικό αλλά όχι ψυχρό
- έξυπνο αλλά όχι αλαζονικό
- φιλικό αλλά όχι απελπισμένο
Και στο τέλος; Ο παραλήπτης πιθανότατα το διάβασε βιαστικά μέσα σε τρία δευτερόλεπτα, ενώ έτρωγε το μεσημεριανό του.
Η αλήθεια είναι απλή: όλοι είμαστε οι πρωταγωνιστές της δικής μας ιστορίας. Οι υπόλοιποι είναι πολύ απασχολημένοι με τη δική τους.
Πώς να σταματήσεις να παίζεις ρόλο
Η μετακόμιση σε άλλη χώρα λειτούργησε για μένα σαν απελευθέρωση. Όταν βρίσκεσαι σε ένα περιβάλλον όπου κανείς δεν γνωρίζει το παρελθόν σου ή τους ρόλους που είχες, συμβαίνει κάτι μαγικό: σταματάς να «παίζεις» και αρχίζεις απλώς να είσαι.
Δεν χρειάζεται όμως να αλλάξεις ήπειρο για να το νιώσεις αυτό.
Ξεκίνα με μια απλή ερώτηση: Την έγκριση ποιανού προσπαθείς ακόμη να κερδίσεις;
Όταν παίρνεις μια απόφαση, σταμάτα για λίγο και άκου τη φωνή που εμφανίζεται στο μυαλό σου. Είναι της μητέρας σου; Του πρώην σου; Ενός παλιού προϊσταμένου;
Μόλις αναγνωρίσεις αυτό το «κοινό», μπορείς να αποφασίσεις αν αξίζει πραγματικά μια θέση στην πρώτη σειρά της ζωής σου.
Η παράδοξη δύναμη της αυθεντικότητας
Υπάρχει κάτι παράδοξο που ανακαλύπτουν πολλοί άνθρωποι:
όσο λιγότερο προσπαθείς να εντυπωσιάσεις, τόσο καλύτερος γίνεσαι σε αυτό που κάνεις.
Έρευνες έχουν δείξει ότι η παρουσία ενός πραγματικού κοινού μπορεί πράγματι να βελτιώσει την απόδοση. Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά: άλλο να εκφράζεσαι μπροστά σε ανθρώπους που είναι πραγματικά παρόντες και σημαντικοί και άλλο να ζεις για να ικανοποιείς φαντάσματα του παρελθόντος. Η «παράσταση» ήταν το πρόβλημα αλλά όχι η λύση.
Πάρε ξανά την ιστορία της ζωής σου στα χέρια σου
Η παρουσία των άλλων μπορεί πράγματι να επηρεάζει τη συμπεριφορά σου. Αυτό ονομάζεται audience effect.
Αλλά φαντάσου να μπορούσες να αποφασίζεις εσύ πότε θα αφήνεις αυτή την επιρροή να λειτουργεί. Ξεκίνα με κάτι μικρό σήμερα.
- Κάνε κάτι μόνο για σένα, χωρίς να σκέφτεσαι πώς φαίνεται στους άλλους.
- Φόρεσε εκείνο το ρούχο που αγαπάς αλλά θεωρείς «υπερβολικό».
- Δοκίμασε ένα χόμπι που αποφεύγεις γιατί δεν το θεωρείς «πρακτικό».
- Πες αυτό που θέλεις χωρίς να κάνεις πρόβα στο μυαλό σου.
- Παρατήρησε πώς νιώθεις όταν αφήνεις για λίγο τη σκηνή.
Τελικά, ποιος σε παρακολουθεί;
Το αόρατο κοινό για το οποίο έπαιζες τόσα χρόνια έχει φύγει από την αίθουσα. Οι περισσότεροι δεν σε παρακολουθούσαν ποτέ. Ο μόνος άνθρωπος που σε έβλεπε όλο αυτό το διάστημα είσαι εσύ και ίσως αυτή να είναι η πιο απελευθερωτική συνειδητοποίηση: είσαι ταυτόχρονα ο πρωταγωνιστής και ο θεατής της ζωής σου.
Εσύ αποφασίζεις ποια ιστορία θέλεις να ζήσεις ή αν θέλεις καν να δώσεις παράσταση και την επόμενη φορά που θα πιάσεις τον εαυτό σου να ισιώνει την πλάτη σε ένα άδειο δωμάτιο, ίσως χαμογελάσεις.
Οι παλιές συνήθειες δύσκολα φεύγουν αλλά τώρα ξέρεις κάτι σημαντικό: η σκηνή είναι δική σου και η ζωή σου δεν χρειάζεται πια κοινό για να αξίζει.
Bloggers
