Αυξάνονται πράγματι τα κρούσματα καρκίνου στους νέους;

Ο καρκίνος είναι λέξη βαριά, ακόμη και όταν αφορά στατιστικές. Όταν όμως αρχίζει να συνδέεται με νεότερες ηλικίες, η συζήτηση φορτίζεται πολλαπλά. Τα τελευταία χρόνια, τίτλοι που μιλούν για «επιδημία καρκίνου στους νέους» πολλαπλασιάζονται, ενισχυμένοι από δημόσια πρόσωπα που νοσούν και από έναν διάχυτο φόβο πως κάτι αλλάζει δραματικά στο σώμα μας και στο περιβάλλον μας. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν ο φόβος είναι κατανοητός. Είναι αν ανταποκρίνεται στα δεδομένα.

Ελαιόλαδο: Τα οφέλη για την υγεία και πώς να το αξιοποιείς σωστά κάθε μέρα

Όταν οι αριθμοί αυξάνονται αλλά οι θάνατοι όχι

Οι διαγνώσεις καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών έχουν πράγματι αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό όμως δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση στη θνησιμότητα. Αντιθέτως, η συνολική θνησιμότητα από καρκίνο στις νεότερες ηλικίες παραμένει σταθερή ή μειώνεται. Αυτή η ασυμμετρία είναι κρίσιμη και συχνά αποσιωπάται.

Η αύξηση των διαγνώσεων δεν σημαίνει αυτομάτως περισσότερους νέους ανθρώπους που πεθαίνουν από καρκίνο. Σημαίνει, πολύ συχνά, ότι ανιχνεύουμε περισσότερα περιστατικά, σε πρωιμότερα στάδια, με πιο ευαίσθητα διαγνωστικά εργαλεία, περισσότερους προληπτικούς ελέγχους και χαμηλότερα κατώφλια υποψίας.

Το πρόβλημα της μέτρησης και η παγίδα της «γραμμής στο γράφημα»

Η επιδημιολογία δεν είναι απλή ανάγνωση γραφημάτων. Κάθε «ανοδική τάση» συνδυάζει δύο πράγματα που δύσκολα ξεχωρίζουν με την πρώτη ματιά: την πραγματική αλλαγή στη συχνότητα μιας νόσου και την αλλαγή στον τρόπο που τη μετράμε. Όσο βελτιώνονται οι απεικονιστικές εξετάσεις και η πρόσβαση στην ιατρική φροντίδα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εντοπιστούν όγκοι που παλαιότερα θα περνούσαν απαρατήρητοι ή δεν θα επηρέαζαν ποτέ τη ζωή του ασθενούς.

Στον καρκίνο, αυτό το φαινόμενο είναι έντονο. Δεν εξετάζονται όλοι προληπτικά κάθε χρόνο, άρα κάθε διεύρυνση του ελέγχου μεταφράζεται και σε περισσότερες διαγνώσεις. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσα περιστατικά καταγράφονται, αλλά πόσα είναι κλινικά σημαντικά.

Τι έδειξε η μεγάλη μελέτη για τους κάτω των 50

Πρόσφατη ανάλυση σε οκτώ τύπους καρκίνου με τη μεγαλύτερη αύξηση διάγνωσης σε άτομα κάτω των 50 ετών έδειξε ότι, ενώ τα νέα περιστατικά υπερδιπλασιάστηκαν από το 1990 και μετά, η θνησιμότητα παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη. Το εύρημα αυτό λειτουργεί ως αντίβαρο στον δημόσιο πανικό.

Υπάρχουν, ωστόσο, δύο εξαιρέσεις που αξίζουν προσοχής. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και ο καρκίνος του ενδομητρίου παρουσιάζουν μικρή αλλά υπαρκτή αύξηση στη θνησιμότητα, γεγονός που υποδηλώνει ότι εδώ δεν μιλάμε μόνο για καλύτερη ανίχνευση, αλλά πιθανώς για πραγματική αύξηση της νόσου. Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, οι διατροφικές συνήθειες και οι ορμονικές αλλαγές μπαίνουν αναγκαστικά στη συζήτηση.

Χαμηλός κίνδυνος, υψηλός θόρυβος

Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου η επίπτωση αυξάνεται, ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός. Για παράδειγμα, ο καρκίνος του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξήθηκε από 6,6 σε 7,6 περιστατικά ανά 100.000 άτομα μέσα σε μία δεκαετία. Πρόκειται για μεταβολή που χρειάζεται παρακολούθηση, όχι για στατιστικό σεισμό.

Η δημόσια συζήτηση, όμως, σπάνια αντέχει την έννοια της κλίμακας. Οι σχετικές αυξήσεις ακούγονται δραματικές, οι απόλυτοι αριθμοί πολύ λιγότερο.

Υπερδιάγνωση, πρόληψη και το δύσκολο μέτρο

Η πρόοδος στην ιατρική φέρνει μαζί της ένα παράδοξο. Από τη μία, η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές. Από την άλλη, η υπερδιάγνωση δημιουργεί άγχος, περιττές θεραπείες και επιβαρύνσεις σε ήδη πιεσμένα συστήματα υγείας. Η ισορροπία ανάμεσα στην πρόληψη και την υπερβολή δεν είναι εύκολη υπόθεση και δεν λύνεται με συνθήματα.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα

Δεν υπάρχει ένδειξη επιδημίας καρκίνου στους νέους. Υπάρχει καλύτερη ανίχνευση, βελτιωμένη επιβίωση και ορισμένες συγκεκριμένες τάσεις που χρειάζονται σοβαρή, στοχευμένη προσοχή. Ο φόβος δεν βοηθά, η άρνηση επίσης όχι. Αυτό που χρειάζεται είναι ψυχραιμία, ακρίβεια και δημόσιος λόγος που δεν μετατρέπει κάθε ανησυχία σε καταστροφολογία.

Και ίσως το πιο δύσκολο: να μάθουμε να διαβάζουμε τα δεδομένα χωρίς να τα φορτώνουμε με ό,τι φοβόμαστε ήδη.

^{Με πληροφορίες από Psychology Today}