6.000 άνθρωποι έτρεξαν για 220 εισιτήρια. Η λογοτεχνική ελίτ μπορεί να συνεχίσει να τους σνομπάρει

Έξι χιλιάδες άνθρωποι διεκδίκησαν 220 εισιτήρια, αξίας 149 λιρών το καθένα, για έναν χορό μεταμφιεσμένων στο Warwickshire της Αγγλίας, με αποτέλεσμα να εξαντληθούν μέσα σε 13 λεπτά και η ιστοσελίδα των διοργανωτών να καταρρεύσει από τη ζήτηση. Αφορμή ήταν η κυκλοφορία του A Court of Splintered Harmony, του έκτου βιβλίου της σειράς A Court of Thorns and Roses της Sarah J. Maas, στις 27 Οκτωβρίου, έπειτα από περισσότερα από πέντε χρόνια αναμονής.

Σύμφωνα με τον Guardian, η εκδήλωση διοργανώθηκε από το βιβλιοπωλείο The Spicy Librarian σε μια ιστορική έπαυλη, με τους καλεσμένους να παραλαμβάνουν τα βιβλία τους τα μεσάνυχτα και ορισμένους να αρχίζουν να διαβάζουν επιτόπου. Παρόμοιες εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε ολόκληρη τη Βρετανία, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική μιας συγγραφέως που έχει πουλήσει περισσότερα από 75 εκατομμύρια αντίτυπα σε 40 γλώσσες και έχει συμβάλει καθοριστικά στην άνοδο του romantasy, του είδους που συνδυάζει τη φανταστική λογοτεχνία με τον έρωτα, τον ερωτισμό και τις περιπέτειες σε φανταστικούς κόσμους.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο πόσο επιλεκτική αποδεικνύεται η συγκίνησή μας για το μέλλον του βιβλίου. Κάθε τόσο διαβάζουμε θρήνους για τις νεότερες γενιές που έχουν εγκαταλείψει τη λογοτεχνία, για την καταστροφική επίδραση των οθονών και για την υποτιθέμενη εξαφάνιση της αναγνωστικής κουλτούρας, μέχρι που εμφανίζονται χιλιάδες ενθουσιώδεις αναγνώστες και ανακαλύπτουμε πως ούτε αυτοί μας κάνουν. Διαβάζουν, βεβαίως, όμως διαβάζουν βιβλία με νεράιδες, ερωτευμένους πολεμιστές και επικίνδυνα ειδύλλια, επομένως η ανησυχία για την πνευματική τους κατάσταση μπορεί να συνεχιστεί κανονικά.

Το γυναικείο γούστο υπό διαρκή επιτήρηση

Η περιφρόνηση απέναντι σε όσα αγαπούν μαζικά οι γυναίκες έχει μια σχεδόν συγκινητική συνέπεια, από τα αισθηματικά μυθιστορήματα μέχρι το Twilight και το Fifty Shades of Grey, με κάθε καινούργιο φαινόμενο να προσφέρει άλλη μία ευκαιρία για ειρωνικά σχόλια σχετικά με την ευφυΐα και την αισθητική των αναγνωστριών του. Οι ίδιες κοινωνίες που έχουν αναλύσει εξαντλητικά κάθε υπερήρωα, κάθε φανταστικό βασίλειο και κάθε κινηματογραφικό σύμπαν συχνά αντιμετωπίζουν τη γυναικεία ρομαντική φαντασίωση ως κάτι που χρειάζεται εξηγήσεις, κατά προτίμηση από κάποιον που αισθάνεται αρκετά ανώτερος ώστε να τις προσφέρει.

Ασφαλώς, τα εκατομμύρια αντίτυπα δεν κάνουν τη Maas σπουδαία λογοτέχνιδα, όπως και η παρουσία ενός βιβλίου στις λίστες των ευπώλητων δεν εγγυάται ούτε πρωτοτυπία ούτε ποιότητα. Οι επαναλαμβανόμενες ερωτικές συνταγές, οι εξιδανικευμένοι χαρακτήρες και οι εύκολες λύσεις που συναντά κανείς σε μέρος του romantasy προσφέρονται για κανονική, αυστηρή κριτική, η οποία θα είχε μάλιστα μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τα συνηθισμένα ειρωνικά σχόλια για τις γυναίκες που ερωτεύονται φανταστικούς ήρωες. Το να θεωρεί κάποιος ένα βιβλίο μέτριο είναι απολύτως θεμιτό, ενώ το να αισθάνεται προσωπικά ανώτερος επειδή κάποιος άλλος το απόλαυσε αποτελεί μάλλον υπερβολική ανταμοιβή για μια τόσο ασήμαντη διαπίστωση.

Το πιο διασκεδαστικό είναι πως η εκδοτική βιομηχανία δεν συμμερίζεται αυτές τις ευαισθησίες όταν έρχεται η ώρα του ταμείου. Οι αναγνώστριες του romantasy αγοράζουν βιβλία, γεμίζουν εκδηλώσεις, δημιουργούν κοινότητες και επηρεάζουν τις πωλήσεις με τρόπο που κάθε εκδότης θα ήθελε να εξασφαλίσει, ενώ το BookTok έχει μετατρέψει τον ενθουσιασμό τους σε μια τεράστια εμπορική δύναμη. Η γυναικεία απόλαυση αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμη όταν καταναλώνει, ακόμη κι αν εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με συγκατάβαση όταν διεκδικεί να έχει δικό της γούστο.

Μια βιομηχανία που πουλάει ακόμη και τον ενθουσιασμό

Αξίζει, βέβαια, να εξετάσουμε και πόσο αθώα είναι αυτή η αναγνωστική φρενίτιδα, καθώς οι συλλεκτικές εκδόσεις, οι προπαραγγελίες, οι θεματικές βραδιές και η αδιάκοπη προβολή του επόμενου πολυαναμενόμενου βιβλίου έχουν δημιουργήσει μια αγορά που γνωρίζει εξαιρετικά καλά πώς να μετατρέπει την αγάπη για μια ιστορία σε καταναλωτική υποχρέωση. Το BookTok έχει φέρει ανθρώπους κοντά στα βιβλία, έχει όμως συμβάλει και σε μια κουλτούρα όπου η κατοχή μιας εντυπωσιακής βιβλιοθήκης μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από την ανάγνωση των βιβλίων της, ενώ ο αλγόριθμος αναλαμβάνει ολοένα συχνότερα να υποδείξει ποιο θα είναι το επόμενο αγαπημένο μας μυθιστόρημα.

Αυτό είναι ένα πραγματικό ζήτημα για τη σύγχρονη λογοτεχνία και αξίζει πολύ μεγαλύτερη προσοχή από το αν μια γυναίκα προτιμά τον Proust ή έναν φανταστικό πολεμιστή με εντυπωσιακά ζυγωματικά. Άλλωστε, η εμπορευματοποίηση της πολιτιστικής εμπειρίας αφορά εξίσου τη μουσική, τον κινηματογράφο και την τέχνη, με την αγορά να αξιοποιεί κάθε ανθρώπινη επιθυμία για συγκίνηση, συμμετοχή και αναγνώριση.

Στο ρεπορτάζ του Guardian, βιβλιοπώλες περιγράφουν ανθρώπους που επέστρεψαν στην ανάγνωση χάρη στη Maas ή ανακάλυψαν μέσα από τα βιβλία της ένα είδος που προηγουμένως αγνοούσαν, γεγονός που από μόνο του αξίζει περισσότερη περιέργεια από την εύκολη περιφρόνηση. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι συγκεκριμένοι αναγνώστες θα περάσουν κάποτε στη Virginia Woolf ή στον Dostoevsky, ούτε χρειάζεται να σχεδιάσουμε την πνευματική τους σταδιοδρομία σαν να πρόκειται για υποχρεωτικό πρόγραμμα επιμόρφωσης.

Στο Warwickshire, 220 άνθρωποι πλήρωσαν 149 λίρες για να γιορτάσουν την κυκλοφορία ενός μυθιστορήματος, ενώ χιλιάδες άλλοι προσπάθησαν να κάνουν το ίδιο. Η λογοτεχνική ελίτ μπορεί να συνεχίσει να τους σνομπάρει, να αμφισβητεί τις επιλογές τους και να θεωρεί τα βιβλία τους μέτρια, εφόσον διαθέτει και τα επιχειρήματα για να το υποστηρίξει.