Ο Tom Cruise βραβεύεται για μια ζωή στο σινεμά, την ώρα που το κοινό του γυρίζει την πλάτη

Ο Tom Cruise μπορεί να κρεμαστεί από ένα αεροπλάνο, να οδηγήσει μοτοσικλέτα στο κενό, να μετατρέψει κάθε νόμο της φυσικής σε προσωπική πρόκληση και να επιβιώσει από δεκαετίες χολιγουντιανής υπερβολής, αλλά ακόμη δεν έχει βρεθεί ο κασκαντέρ που θα πείσει το κοινό να αγοράσει εισιτήριο από υποχρέωση. Την ώρα που το American Film Institute* ετοιμάζει το 52ο Life Achievement Award για τον άνθρωπο που πέρασε σαράντα χρόνια πουλώντας την ψευδαίσθηση της κινηματογραφικής αθανασίας, το «Digger» του Alejandro González Iñárritu γνωρίζει μια δυσάρεστη εμπορική προσγείωση, προσφέροντας στο Χόλιγουντ ένα μάθημα που πιθανότατα θα προτιμούσε να μην παρακολουθήσει.

Η χρονική σύμπτωση διαθέτει όλη την ειρωνεία που χρειάζεται μια βιομηχανία εθισμένη στην αυτοαποθέωση. Από τη μία, μια τιμητική διάκριση που αναγνωρίζει την αναμφισβήτητη συνεισφορά ενός ηθοποιού στην ιστορία του κινηματογράφου και, από την άλλη, μια πανάκριβη παραγωγή που υπενθυμίζει ότι η προηγούμενη επιτυχία δεν εξασφαλίζει την επόμενη. Το Χόλιγουντ εξακολουθεί να υπολογίζει τη λάμψη των ειδώλων του με όρους αιωνιότητας, ακόμη κι όταν η αγορά, την οποία κατά τα άλλα αντιμετωπίζει ως υπέρτατο κριτή, αρχίζει να του στέλνει λιγότερο κολακευτικά μηνύματα.

Γιατί το «Digger» με τον Tom Cruise απέτυχε εισπρακτικά, όσο κι αν όλοι οι δημιουργοί το αποθεώνουν

Η ατάκα του Tom Cruise στον πρίγκιπα William & το φλερτ με την Kate Middleton

Mission: Impossible - Να παραμείνεις θεός για πάντα

Ο Cruise δεν υπήρξε ποτέ ένας συνηθισμένος κινηματογραφικός αστέρας. Από το «Top Gun» και το «Rain Man» μέχρι το «Eyes Wide Shut», το «Magnolia» και το «Mission: Impossible», έχτισε μια καριέρα που συνδύασε την εμπορική παντοδυναμία με τη συνεργασία με μερικούς από τους σημαντικότερους δημιουργούς της εποχής του, καταφέρνοντας παράλληλα να μετατρέψει την προσωπική του εικόνα σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και προσοδοφόρα προϊόντα της αμερικανικής βιομηχανίας θεάματος.

Η κινηματογραφική του ταυτότητα απέκτησε σταδιακά χαρακτηριστικά σχεδόν μεταφυσικά. Ο άνδρας που δεν γερνάει, δεν φοβάται, δεν κουράζεται και δεν επιτρέπει σε κανέναν άλλον να εκτελέσει τα επικίνδυνα ακροβατικά του έγινε η ιδανική ενσάρκωση μιας εποχής που αντιμετωπίζει την ανθρώπινη φθορά ως προσωπική αποτυχία. Σε έναν κόσμο όπου η παραγωγικότητα έχει αναχθεί σε ηθική αρετή και η αδιάκοπη αυτοβελτίωση σε κοινωνική υποχρέωση, ο Cruise μοιάζει με την κινηματογραφική εκδοχή του ανθρώπου που κατάφερε να μετατρέψει ακόμη και την άρνηση της θνητότητάς του σε επικερδή επαγγελματική δραστηριότητα.

Το «Top Gun: Maverick» επισφράγισε αυτή τη μυθολογία με εισπράξεις που ξεπέρασαν το 1,4 δισεκατομμύριο δολάρια παγκοσμίως και μια σχεδόν ομόφωνη ανακήρυξή του σε σωτήρα της κινηματογραφικής αίθουσας. Το Χόλιγουντ βρήκε στο πρόσωπό του τον ιδανικό υπερασπιστή μιας παλιάς τάξης πραγμάτων, έναν άνθρωπο που μπορούσε να πείσει το κοινό να επιστρέψει στη μεγάλη οθόνη χωρίς να χρειαστεί η ίδια η βιομηχανία να επανεξετάσει σοβαρά τις δημιουργικές και εμπορικές της συνήθειες.

Μόνο που η σωτηρία, όπως αποδεικνύεται, δεν συνοδεύεται από ισόβια εγγύηση.

Το box office δεν αναγνωρίζει τίτλους ευγενείας

Το «Digger» συγκέντρωσε μια σειρά από στοιχεία που υπό κανονικές συνθήκες θα έκαναν τα μεγάλα στούντιο να τρίβουν τα χέρια τους. Έναν παγκόσμιο σταρ, έναν σκηνοθέτη βραβευμένο με Όσκαρ, έναν προϋπολογισμό περίπου 125 εκατομμυρίων δολαρίων και μια σατιρική ιστορία γύρω από έναν πανίσχυρο επιχειρηματία που επιχειρεί να αποτρέψει την καταστροφή την οποία ο ίδιος προκάλεσε. Το γεγονός ότι η ταινία δεν κατάφερε να μετατρέψει αυτή τη συνάντηση σε ανάλογη εμπορική επιτυχία ανοίγει μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα συζήτηση από εκείνη που περιορίζεται στο πόσα εκατομμύρια έχασε το στούντιο.

Για δεκαετίες, το star system καλλιέργησε την αντίληψη ότι ορισμένα ονόματα αποτελούν από μόνα τους κινηματογραφικά γεγονότα, προσφέροντας στους θεατές μια μορφή προκατασκευασμένης σπουδαιότητας την οποία καλούνται να αναγνωρίσουν προτού καν σχηματίσουν προσωπική άποψη. Η αναγνωρισιμότητα έγινε συνώνυμο της αξίας, η εμπορική επιτυχία απέκτησε διαστάσεις πολιτιστικού επιτεύγματος και οι πρωταγωνιστές άρχισαν να αντιμετωπίζονται σαν ιδιοκτήτες της συλλογικής μας προσοχής.

Ο Cruise αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτής της κουλτούρας, ακριβώς επειδή διαθέτει το ταλέντο και την κινηματογραφική διαδρομή που επιτρέπουν στον μύθο να επιβιώνει ακόμη και από τις υπερβολές του. Η αποτυχία του «Digger» δεν αφαιρεί τίποτα από την καλλιτεχνική του αξία, αλλά προσβάλλει μια πολύ πιο βολική βεβαιότητα, εκείνη που θέλει τον θεατή να λειτουργεί ως πιστός πελάτης μιας προσωπικής αυτοκρατορίας.

Και αν κάτι δυσκολεύεται να χωνέψει το Χόλιγουντ, είναι ότι η αγάπη του κοινού δεν αποτελεί κληρονομικό δικαίωμα.

Μια βιομηχανία που συγχωρεί ακριβά τους εκλεκτούς της

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζεται η αποτυχία ανάλογα με το ποιος έχει την πολυτέλεια να την υποστεί. Ένας σταρ του μεγέθους του Cruise μπορεί να πρωταγωνιστήσει σε μια πανάκριβη εμπορική απογοήτευση και να συνεχίσει να αποτελεί κεντρικό πρόσωπο της κινηματογραφικής βιομηχανίας, ενώ για έναν νεότερο δημιουργό, μια γυναίκα σκηνοθέτιδα ή έναν καλλιτέχνη χωρίς ισχυρούς προστάτες, μια αντίστοιχη αποτυχία μπορεί να μετατραπεί σε επαγγελματική καταδίκη.

Το Χόλιγουντ λατρεύει να μιλάει για τόλμη, δημιουργική ελευθερία και ανατροπή των κανόνων, αρκεί το ρίσκο να αναλαμβάνεται από ανθρώπους που έχουν ήδη εξασφαλίσει μια θέση στο πάνθεον των ισχυρών. Η αποτυχία των καταξιωμένων βαφτίζεται πείραμα, η αποτυχία των άγνωστων έλλειψη προοπτικής και η πολυδιαφημισμένη αξιοκρατία της βιομηχανίας καταλήγει να θυμίζει μια εξαιρετικά ακριβή λέσχη στην οποία τα μέλη ανανεώνουν μόνα τους τη συνδρομή τους.

Αυτή η ανισότητα έχει μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε εισπρακτική επίδοση του «Digger», επειδή αποκαλύπτει πώς μια βιομηχανία που διαρκώς διαμαρτύρεται για την οικονομική αβεβαιότητα εξακολουθεί να επενδύει τεράστια ποσά στην ασφάλεια της αναγνωρισιμότητας, ακόμη κι όταν τα αποτελέσματα διαψεύδουν την ίδια της τη λογική.

Η σχέση του θεατή με τους κινηματογραφικούς αστέρες έχει αλλάξει ριζικά

Η εποχή που ένα διάσημο πρόσωπο μπορούσε να εγγυηθεί την επιτυχία μιας ταινίας μόνο με την παρουσία του έχει υποχωρήσει μπροστά σε ένα κατακερματισμένο πολιτιστικό τοπίο, όπου η προσοχή διεκδικείται από εκατοντάδες διαφορετικές μορφές ψυχαγωγίας και η κινηματογραφική εμπειρία πρέπει να κερδίζει κάθε φορά τη θέση της.

Το κοινό έχει μάθει να αμφισβητεί την προκατασκευασμένη σπουδαιότητα, να αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη καχυποψία τις πανάκριβες εκστρατείες δημοσιότητας και να αναγνωρίζει ότι πίσω από κάθε αφήγημα περί ιστορικής κινηματογραφικής στιγμής βρίσκεται συχνά ένα στούντιο που προσπαθεί να δικαιολογήσει τον προϋπολογισμό του. Η επιτυχία του παρελθόντος εξακολουθεί να δημιουργεί προσδοκίες, αλλά δεν μπορεί να επιβάλει συγκίνηση ούτε να μετατρέψει τη νοσταλγία σε μόνιμη εμπορική υποχρέωση.

Ο Cruise έχει κάθε δικαίωμα να συνεχίσει να δημιουργεί, να πειραματίζεται, να αποτυγχάνει και να διεκδικεί νέους ρόλους, όπως ακριβώς το κοινό έχει κάθε δικαίωμα να μην ακολουθεί κάθε επόμενη κινηματογραφική του περιπέτεια. Η πραγματική κρίση αρχίζει όταν η βιομηχανία εκλαμβάνει αυτή την ελευθερία ως αχαριστία και επιχειρεί να μετατρέψει την προηγούμενη προσφορά ενός καλλιτέχνη σε επιχείρημα για την υποχρεωτική επιτυχία του.

Αγαπητέ Tom, το χειροκρότημα δεν περιλαμβάνει δωρεάν εισιτήριο

Το Life Achievement Award του American Film Institute αποτελεί μια απολύτως δικαιολογημένη αναγνώριση για έναν ηθοποιό που σημάδεψε τον αμερικανικό κινηματογράφο και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης έννοιας του κινηματογραφικού σταρ. Η αξία αυτής της διάκρισης δεν μειώνεται επειδή μια πρόσφατη ταινία του απέτυχε εμπορικά, όπως και η αποτυχία της ταινίας δεν γίνεται λιγότερο πραγματική επειδή ο πρωταγωνιστής της διαθέτει μια εντυπωσιακή συλλογή επιτυχιών.

Εκείνο που αξίζει να τελειώσει είναι η σχεδόν φεουδαρχική αντίληψη ότι η διασημότητα δημιουργεί ισόβια χρέη ευγνωμοσύνης και ότι το κοινό οφείλει να εξακολουθεί να υποστηρίζει οικονομικά τους ανθρώπους που κάποτε θαύμασε. Το σινεμά έχει ανάγκη από μεγάλους ηθοποιούς, από δημιουργικό ρίσκο και από προσωπικότητες που επιμένουν να υπερασπίζονται τη μεγάλη οθόνη, αλλά ακόμη περισσότερο χρειάζεται να απαλλαγεί από τη βολική πεποίθηση ότι η πολιτιστική σημασία ενός καλλιτέχνη μπορεί να λειτουργεί ως ανεξόφλητη επιταγή πάνω στην προσοχή των θεατών.

Τον Απρίλιο, το Χόλιγουντ θα σηκωθεί όρθιο για τον Tom Cruise και πολύ σωστά θα κάνει. Έχει προσφέρει αρκετά στον κινηματογράφο ώστε να δικαιούται μια τέτοια αποθέωση, ακόμη κι αν το σύστημα που τον τιμά μοιάζει ανίκανο να ξεχωρίσει την ιστορική αναγνώριση από την εμπορική αυταρέσκεια.

^{*Το American Film Institute (AFI) είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός με αποστολή την προώθηση του κινηματογράφου ως μορφής τέχνης, ενώ τα έσοδα από την 52η τελετή απονομής του Life Achievement Award θα διατεθούν στις εκπαιδευτικές και καλλιτεχνικές του δράσεις. Η διάκριση απονέμεται από το 1973, με πρώτο βραβευθέντα τον John Ford, ενώ στη λίστα των προηγούμενων αποδεκτών βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι Orson Welles, Alfred Hitchcock, Bette Davis, Martin Scorsese, Steven Spielberg, Meryl Streep, Robert De Niro και Denzel Washington. Τα τελευταία χρόνια τιμήθηκαν η Nicole Kidman το 2024, ο Francis Ford Coppola το 2025 και ο Eddie Murphy το 2026.}