Η Phoebe Waller-Bridge αφού έσπασε τον τέταρτο τοίχο στο Fleabag, τώρα δίνει 4 τοίχους σε συγγραφείς

Η Phoebe Waller-Bridge, η γυναίκα που έκανε εκατομμύρια τηλεθεατές συνένοχους στις πιο αμήχανες, ανήθικες και απολαυστικά ειλικρινείς σκέψεις της ηρωίδας της, αποφάσισε να προσφέρει κάτι πολύ πιο χειροπιαστό από μια ακόμη ιστορία. Αγόρασε ένα διαμέρισμα στο Λονδίνο, το οποίο θα διατίθεται χωρίς ενοίκιο σε νέους θεατρικούς συγγραφείς από οικονομικά μειονεκτούντα περιβάλλοντα, μέσω της πρωτοβουλίας Writers’ Block. Οι φιλοξενούμενοι θα καλύπτουν μόνο τους λογαριασμούς, ενώ η ίδια έχει προσφέρει και οικονομική ενίσχυση στο πρόγραμμα. Η είδηση δημοσιοποιήθηκε στις αρχές Νοεμβρίου και αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς ότι το Λονδίνο, μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές πρωτεύουσες του κόσμου, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να φιλοξενήσει οικονομικά τους ανθρώπους που φιλοδοξούν να δημιουργήσουν μέσα σε αυτό.

Η κίνηση της 41χρονης δημιουργού θα μπορούσε να εξαντληθεί σε ένα ακόμη ευχάριστο δημοσίευμα για τη γενναιοδωρία των διασημοτήτων. Μόνο που η συγκεκριμένη πρωτοβουλία θίγει ένα πολύ πιο ενδιαφέρον ζήτημα. Η καλλιτεχνική δημιουργία εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως πεδίο ανοιχτό σε οποιονδήποτε διαθέτει ταλέντο, επιμονή και φαντασία, ενώ η δυνατότητα να αφιερώσει κανείς χρόνο σε αυτήν εξαρτάται συχνά από το οικογενειακό του εισόδημα, τις γνωριμίες του και την οικονομική αντοχή του. Το πόσο καλά γράφει κάποιος αξιολογείται αφού πρώτα έχει καταφέρει να παραμείνει στο παιχνίδι.

Το Fleabag είχε καταλάβει από νωρίς πόσο ακριβά πληρώνεται η ευαλωτότητα

Το 2016, όταν το Fleabag έκανε πρεμιέρα στο BBC Three, η Phoebe Waller-Bridge σύστησε στο κοινό μια ηρωίδα που διέλυε με αξιοθαύμαστη άνεση τις προσδοκίες για το πώς οφείλει να συμπεριφέρεται μια γυναίκα στην τηλεόραση. Η σειρά, που είχε ξεκινήσει ως μονόλογος στο Edinburgh Festival Fringe το 2013, ακολουθούσε μια νεαρή Λονδρέζα χωρίς να αποκαλύπτει ποτέ το πραγματικό της όνομα. Διατηρούσε ένα καφέ με θέμα τα ινδικά χοιρίδια, πάλευε με τα οικονομικά προβλήματα, είχε χάσει τη μητέρα και την καλύτερή της φίλη, Boo, και αντιμετώπιζε τις ανθρώπινες σχέσεις με έναν συνδυασμό σεξουαλικής απελευθέρωσης, σαρκασμού, ενοχής και εντυπωσιακής αυτοκαταστροφής.

Η σχέση της με την αδελφή της, Claire, την οποία υποδυόταν η Sian Clifford, η συναισθηματική αδυναμία του πατέρα της και η παθητικά επιθετική παρουσία της νονάς της, με την Olivia Colman σε έναν απολαυστικά αντιπαθητικό ρόλο, δημιουργούσαν ένα οικογενειακό περιβάλλον γεμάτο εντάσεις, προσβολές και απωθημένα. Η σειρά αντιμετώπιζε τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την απώλεια και τη ντροπή με ένα χιούμορ που συχνά προκαλούσε μεγαλύτερη αμηχανία από τις ίδιες τις δραματικές αποκαλύψεις. Το Fleabag απέκτησε δεύτερη σεζόν το 2019, όταν η εμφάνιση του Andrew Scott στον ρόλο του ιερέα πρόσθεσε μια καινούργια διάσταση στην ανάγκη της ηρωίδας για οικειότητα.

Το πιο ευφυές εύρημα της Waller-Bridge βρισκόταν στη διαρκή παραβίαση του τέταρτου τοίχου, της αόρατης θεατρικής σύμβασης που χωρίζει τους χαρακτήρες από το κοινό. Η Fleabag διέκοπτε τις συζητήσεις της, κοιτούσε απευθείας την κάμερα και μοιραζόταν με τους τηλεθεατές όσα απέκρυπτε από τους ανθρώπους γύρω της. Στην αρχή, αυτή η ιδιότυπη συνενοχή λειτουργούσε ως κωμικός μηχανισμός. Σταδιακά γινόταν σαφές ότι η ηρωίδα είχε ανάγκη από έναν αποδέκτη των σκέψεών της, χωρίς να χρειάζεται να διακινδυνεύσει την πραγματική συναισθηματική έκθεση.

Η ίδια η Waller-Bridge, μιλώντας για τη δημιουργία της σειράς, είχε εξηγήσει ότι ήθελε να κερδίσει την εμπιστοσύνη του κοινού και στη συνέχεια να κλονίσει αυτή τη σχέση. Στη δεύτερη σεζόν, ο ιερέας είναι ο άνθρωπος που αντιλαμβάνεται ότι η Fleabag αποσπάται από την πραγματικότητα για να απευθυνθεί σε κάποιον αόρατο. Για πρώτη φορά, ένας άλλος χαρακτήρας μπορεί να διακρίνει τον μηχανισμό πίσω από τον οποίο κρύβεται.

Το Fleabag απέσπασε έξι βραβεία Emmy και καθιερώθηκε ως μία από τις σημαντικότερες βρετανικές τηλεοπτικές κωμωδίες της τελευταίας δεκαετίας. Πίσω από τη φήμη του, πάντως, παρέμεινε μια ουσιαστική παρατήρηση για τη δυσκολία του ανθρώπου να ζητήσει βοήθεια, ακόμη και όταν η ζωή του έχει αρχίσει να καταρρέει.

Το ακριβότερο writer’s block είναι το ενοίκιο

Η πρωτοβουλία Writers’ Block, την οποία στηρίζει πλέον η Waller-Bridge, δημιουργήθηκε από τις Sofie Mason και Diana Jervis-Read, τις γυναίκες πίσω από τα Off West End Theatre Awards, σε συνεργασία με το Omnibus Theatre του Clapham. Προέκυψε από το Adopt a Playwright Award, έναν θεσμό που ξεκίνησε το 2008 για να ενισχύσει νέους θεατρικούς συγγραφείς από οικονομικά ασθενέστερα περιβάλλοντα.

Η ιδέα είναι συγκεκριμένη. Άνθρωποι που διαθέτουν κάποιο δωμάτιο ή ακίνητο στο Λονδίνο μπορούν να το παραχωρήσουν σε συγγραφείς με ιδιαίτερα χαμηλό αντίτιμο, έως 30 λίρες τη βραδιά ή 500 λίρες τον μήνα. Το διαμέρισμα της Waller-Bridge αποτελεί μια επιπλέον παροχή, καθώς προσφέρεται χωρίς ενοίκιο. Σύμφωνα με το θεατρικό μέσο WhatsOnStage κατά την πιλοτική λειτουργία του προγράμματος συμμετείχαν 15 κατοικίες, ενώ 12 συγγραφείς είχαν ήδη εξασφαλίσει στέγη μέσω αυτού.

Ανάμεσα στους υποστηρικτές βρίσκονται ο Jack Thorne, συνδημιουργός του Adolescence, ο James Graham, η Sally Wainwright του Happy Valley, ο Peter Morgan του The Crown και ο Martin McDonagh. Ο Thorne έχει εξηγήσει ότι κατά τα πρώτα χρόνια της καριέρας του μπορούσε να μένει στο σπίτι του αδελφού του για πέντε ολόκληρα χρόνια, μια δυνατότητα που αναγνωρίζει πλέον ως καθοριστικό πλεονέκτημα. Ο Graham, από την πλευρά του, έχει επισημάνει ότι η βιομηχανία του θεάματος συζητά διαρκώς για την εκπροσώπηση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, ενώ εξακολουθεί να υποτιμά την ταξική ανισότητα.

Και τα στοιχεία δικαιολογούν την παρατήρησή του. Σύμφωνα με έρευνα του βρετανικού Creative Industries Policy and Evidence Centre που δημοσιεύτηκε το 2020, μόλις το 16% των εργαζομένων σε δημιουργικά επαγγέλματα προερχόταν από την εργατική τάξη, ενώ όσοι είχαν προνομιούχο κοινωνικοοικονομική αφετηρία διέθεταν υπερδιπλάσιες πιθανότητες να εργαστούν στον κλάδο. Η έρευνα διαπίστωνε επίσης ότι το 59% των συγγραφέων και δημιουργών κειμένων προερχόταν από προνομιούχα περιβάλλοντα.

Αυτή η ανισότητα επηρεάζει πολύ περισσότερα από τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες. Επηρεάζει τις ιστορίες που καταλήγουν στο θέατρο, στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο, τις κοινωνικές εμπειρίες που αποκτούν δημόσιο χώρο και τις πραγματικότητες που παραμένουν έξω από την πολιτιστική παραγωγή. Όταν η δυνατότητα να εργαστείς χωρίς άμεση αμοιβή, να παρακολουθήσεις πρόβες ή να ταξιδέψεις για επαγγελματικές συναντήσεις εξαρτάται από το οικονομικό σου υπόβαθρο, η επιλογή των δημιουργών έχει αρχίσει πολύ πριν διαβαστεί το πρώτο τους κείμενο.

Η τέχνη αγαπά τις νέες φωνές, αρκεί να μπορούν να πληρώνουν το νοίκι

Η παραχώρηση ενός διαμερίσματος από μια επιτυχημένη δημιουργό δεν διορθώνει τις στεγαστικές ανισότητες του Λονδίνου ούτε αλλάζει από μόνη της τον τρόπο λειτουργίας της βρετανικής πολιτιστικής βιομηχανίας. Αναγνωρίζει, ωστόσο, έναν μηχανισμό αποκλεισμού που συχνά κρύβεται πίσω από τις μεγαλόστομες διακηρύξεις περί ίσων ευκαιριών.

Ακούγεται εξαιρετικά δημοκρατικό να υποστηρίζουμε ότι ο καθένας μπορεί να αφηγηθεί τη δική του ιστορία. Η πραγματικότητα γίνεται λιγότερο δημοκρατική όταν η συγκεκριμένη ιστορία απαιτεί μήνες απλήρωτης δουλειάς, διαμονή σε μία από τις ακριβότερες πόλεις της Ευρώπης και διαρκή παρουσία σε έναν επαγγελματικό χώρο στον οποίο οι προσωπικές γνωριμίες μπορούν να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με την ποιότητα της δουλειάς σου.

Η Phoebe Waller-Bridge γνωρίζει πόσο καθοριστική μπορεί να αποδειχθεί μία ευκαιρία. Το δικό της Fleabag ξεκίνησε από μια μικρή θεατρική παράσταση και εξελίχθηκε σε διεθνές τηλεοπτικό φαινόμενο. Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του τηλεοπτική προβολή, η δημιουργός του χρησιμοποιεί μέρος της επιτυχίας της για να προσφέρει σε άλλους τη δυνατότητα να εργαστούν σε μια πόλη που ενδέχεται διαφορετικά να τους απέκλειε.

Ένα διαμέρισμα θα στεγάσει έναν περιορισμένο αριθμό ανθρώπων. Το πραγματικό ενδιαφέρον της ιστορίας βρίσκεται στο ερώτημα που θέτει για όλους τους υπόλοιπους. Πόσοι συγγραφείς εγκατέλειψαν μια καλή ιδέα επειδή έπρεπε να δουλέψουν περισσότερες ώρες για να επιβιώσουν; Πόσες ιστορίες δεν έφτασαν ποτέ σε έναν παραγωγό, επειδή οι δημιουργοί τους δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να βρεθούν στο ίδιο μέρος με εκείνον;

Το Fleabag έδωσε στη Phoebe Waller-Bridge έξι Emmy και μια διεθνή καριέρα. Το Writers’ Block δίνει σε κάποιους άλλους τη δυνατότητα να προσπαθήσουν για τη δική τους, χωρίς να χρειαστεί να προηγηθεί μια κληρονομιά ή ένας εύπορος συγγενής.