Μας έχει κάνει η τεχνολογία λιγότερο θαρραλέους;

Το 2025, μια δημοφιλής τάση στα social media ήταν ο εορτασμός της κοινωνικής απομόνωσης. Reels, αναρτήσεις και memes εξυμνούσαν την άρνηση κοινωνικών προσκλήσεων, την εγκατάλειψη του dating, το ελάχιστο δυνατό στη δουλειά, ακόμη και τη νοσταλγία για την κοινωνική αποστασιοποίηση, λες και ήταν ευλογία και όχι αναγκαστική συνέπεια μιας παγκόσμιας πανδημίας. Οι άνθρωποι μοιάζουν να έχουν κουραστεί από άλλους ανθρώπους.

Υπάρχει μια ειρωνεία στο να γιορτάζεται η κοινωνική απομόνωση μέσα στα ίδια τα μέσα που δημιουργήθηκαν για να μας συνδέουν. Πρόκειται όντως για ύμνο στη μοναχικότητα ή για μια συλλογική διαμαρτυρία; Μήπως οι τεχνολογίες που υποτίθεται ότι μας έφεραν πιο κοντά, στην πράξη αποδυνάμωσαν τους δεσμούς μας; Και αν ναι, πώς συνέβη αυτό και τι μπορούμε να κάνουμε;

Αντι-νοημοσύνη: Όταν η σκέψη παύει να έχει συνέπειες

Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να είναι αξιόπιστη

6 πράγματα που δεν πρέπει να ρωτάς ποτέ την Τεχνητή Νοημοσύνη

Ένας από τους τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία έχει αλλάξει την επικοινωνία είναι ότι έκανε εξαιρετικά εύκολη την αποφυγή της θαρραλέας επικοινωνίας, εκείνης που καλλιεργεί τη σύνδεση. Θαρραλέα επικοινωνία σημαίνει να παραδέχεσαι ότι έκανες λάθος ή ότι δεν έχεις όλες τις απαντήσεις, να μπαίνεις σε δύσκολες συζητήσεις, να αντιμετωπίζεις τη σύγκρουση με σεβασμό και διάλογο. Αυτές οι συμπεριφορές χτίζουν εμπιστοσύνη και ενισχύουν τις σχέσεις. Είναι όμως ακριβώς εκείνες που τα ψηφιακά περιβάλλοντα μας επιτρέπουν να παρακάμπτουμε. Με λίγα λόγια, η τεχνολογία ίσως μας κάνει πιο δειλούς.

Το ghosting, δηλαδή το να τερματίζεις μια σχέση απλώς εξαφανιζόμενος χωρίς καμία εξήγηση, έχει γίνει σχεδόν κανόνας. Έρευνα του 2023 έδειξε ότι το 84% των νέων ενηλίκων έχει βιώσει ghosting, ενώ σχεδόν τα δύο τρίτα παραδέχονται ότι έχουν κάνει το ίδιο σε κάποιον άλλον. Η ψηφιακή επικοινωνία μας επιτρέπει να εξαφανιστούμε χωρίς να δούμε τον αντίκτυπο της απουσίας μας. Με τον καιρό, η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τέτοιες συμπεριφορές ενισχύει την ιδέα ότι η συναισθηματική επένδυση είναι επικίνδυνη. Κάπως έτσι γεννιούνται τα memes περί προστασίας της ηρεμίας μας, με κάποιον μόνο στο κρεβάτι και το τηλεκοντρόλ στο χέρι. Κάποτε φοβόμασταν τη μοναξιά. Τώρα φοβόμαστε τις σχέσεις.

Παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται και στον χώρο της εργασίας. Δημοσκόπηση της Gallup έδειξε ότι το 60% των εργαζομένων είναι quiet quitters, δηλαδή κάνουν το απολύτως ελάχιστο για να μη χάσουν τη δουλειά τους. Το quiet quitting παρουσιάζεται συχνά ως θέσπιση ορίων και αυτοφροντίδα. Είναι όμως πράξη θάρρους η αποφυγή δύσκολων συζητήσεων για φόρτο εργασίας ή επαγγελματική δυσαρέσκεια;

Την ίδια στιγμή, μελέτες δεδομένων από τα social media δείχνουν ότι η διαδικτυακή εχθρότητα είναι πανταχού παρούσα. Οι πλατφόρμες επιβραβεύουν τη βεβαιότητα, το σοκ και τον θυμό. Δεν αφήνουν χώρο για ήρεμο στοχασμό, παραγωγικό διάλογο ή ταπεινότητα. Κάποιοι μένουν και συγκρούονται. Οι περισσότεροι αποσύρονται σιωπηλά.

Όλα αυτά δείχνουν μια ευρύτερη κοινωνική δυναμική όπου η τεχνολογία ανταμείβει επιβλαβείς συμπεριφορές και ωθεί τους ανθρώπους να αναζητούν ασφάλεια στην απομόνωση. Τα memes παρουσιάζουν την κοινωνική απόσυρση ως πράξη αυτοενδυνάμωσης. Το τίμημα όμως είναι βαρύ.

Μπορούμε να στείλουμε δηλητηριώδη tweets, να χωρίσουμε με μήνυμα, να αποσυνδεθούμε από τη δουλειά αφήνοντας κλειστή την κάμερα και αγνοώντας email, όλα αυτά με την αίσθηση ότι προστατεύουμε τον εαυτό μας. Όταν όμως οι άμεσες συνέπειες της αποφυγής είναι ελάχιστες, κινδυνεύουμε να τη μετατρέψουμε σε συνήθεια. Και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι σοβαρές. Η αποφυγή φρενάρει την προσωπική εξέλιξη, υπονομεύει τις σχέσεις και τροφοδοτεί την κοινωνική απομόνωση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η αποφυγή είναι δικαιολογημένη. Το πρόβλημα ξεκινά όταν γίνεται η προεπιλεγμένη μας αντίδραση σε κάθε καθημερινή δυσκολία. Το ghosting κάνει την οικειότητα να μοιάζει επικίνδυνη. Το quiet quitting απογυμνώνει τον χώρο εργασίας από κοινωνικό νόημα. Η διαδικτυακή τοξικότητα κάνει την επαφή με τους άλλους να φαίνεται απειλή. Δεν είναι περίεργο που τόσοι άνθρωποι βρίσκονται σε κατάσταση απόσυρσης. Όμως η κοινωνική απομόνωση έχει αποδεδειγμένα αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στη σωματική και ψυχική υγεία και ακόμη και στη μακροζωία, αφού ένας από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες όλων αυτών είναι η ποιότητα των σχέσεών μας.

Το 2023, ο Γενικός Χειρουργός των ΗΠΑ μίλησε επίσημα για επιδημία μοναξιάς, με πάνω από το ένα τρίτο των ενηλίκων να δηλώνουν ότι νιώθουν μόνοι. Είναι οι άνθρωποι μοναχικοί επειδή δεν έχουν ευκαιρίες σύνδεσης ή επειδή έχουν χάσει την πίστη τους σε αυτήν; Οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν αυξήσει τις ευκαιρίες επαφής, άρα το δεύτερο μοιάζει πιο πιθανό. Όταν η αποφυγή γίνεται κανόνας, η εμπιστοσύνη διαβρώνεται. Έτσι, η αποφυγή και η μοναξιά αλληλοτροφοδοτούνται σιωπηλά. Κάθε μεμονωμένη πράξη αποφυγής μπορεί να μοιάζει δικαιολογημένη, συλλογικά όμως βαθαίνουν την απομόνωσή μας. Η αποχώρηση γίνεται προληπτική και όχι αντιδραστική.

Το θάρρος σήμερα δεν χρειάζεται μεγάλες δηλώσεις. Χρειάζεται παρουσία. Χρειάζεται να επιλέγεις τη δύσκολη συζήτηση αντί για τη σιωπή, την ειλικρίνεια αντί για την εξαφάνιση, την επαφή αντί για την απόσυρση. Το θάρρος είναι μυς. Όσο τον χρησιμοποιείς, δυναμώνει.

Ίσως έτσι, μέσα από μικρές αλλά ουσιαστικές πράξεις, το 2026 να γίνει η χρονιά που θα ξαναγιορτάσουμε την κοινωνική σύνδεση.

Το άρθρο βασίστηκε σε κείμενο του Psychology Today.