Μητρότητα χωρίς φίλτρα: Όσα δεν λέμε για τις ψυχολογικές μεταπτώσεις μετά τη γέννα

Υπάρχει μια πιο σιωπηλή και συχνά παραγνωρισμένη πλευρά της μητρότητας: η βαθιά ψυχική και συναισθηματική μετάβαση που ακολουθεί τον τοκετό. Οι έντονες εναλλαγές διάθεσης, η αυξημένη ευαισθησία και οι στιγμές αμφιβολίας δεν αποτελούν εξαίρεση αλλά φυσιολογικό και αναμενόμενο μέρος της προσαρμογής σε μια εντελώς νέα πραγματικότητα όπου αλλάζει όχι μόνο η καθημερινότητα αλλά και η ίδια η ταυτότητα της γυναίκας.

Μέσα σε αυτή τη ρευστή και απαιτητική συνθήκη, η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Μαρίνα Μόσχα, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, με αφορμή τη Γιορτή της Μητέρας, υπενθυμίζει πως η περίοδος μετά τον τοκετό δεν είναι μια σταθερή συναισθηματική κατάσταση αλλά μια έντονη φάση προσαρμογής, όπου οι εσωτερικές μεταβολές και οι αντιφατικές εμπειρίες είναι απόλυτα αναμενόμενες και ανθρώπινες.

Γιατί δεν μιλάει ποτέ κανείς ειλικρινά για το πώς νιώθουν οι νέες μαμάδες;

«Επιστρέφει η μητέρα με το μωρό της από το μαιευτήριο και όλοι γύρω της περιμένουν να πλέει σε πελάγη ευτυχίας, να μοιάζουν όλα παραμυθένια, να είναι συγκινημένη, ήρεμη, να πλημμυρίζει από αγάπη προς το μικρό της, να το κρατάει στην αγκαλιά της και να λάμπει, σαν να έχει μόλις μπει στην πιο όμορφη περίοδο της ζωής της. Ναι, ισχύει για πολλές γυναίκες η εικόνα αυτή, όχι όμως για όλες. Καλό είναι να ξεφύγουμε από το στερεότυπο που θέλει όλες τις μανούλες να λάμπουν από ευτυχία και αγάπη και να βιώνουν τη λοχεία σαν μια αδιάκοπη περίοδο ευτυχίας, τρυφερότητας και πληρότητας. Η πραγματικότητα είναι συνήθως πολύ πιο σύνθετη», αναφέρει χαρακτηριστικά η Μαρίνα Μόσχα.

Μετά τη γέννα, μπορεί να νιώθεις χαρά και συγκίνηση, αλλά την ίδια στιγμή να κλαις χωρίς να ξέρεις γιατί. Μπορεί να αγαπάς βαθιά το μωρό σου και ταυτόχρονα να σκέφτεσαι ότι δεν θα τα καταφέρεις και να αγχώνεσαι. Μπορεί τα συναισθήματά σου να είναι ανάμεικτα, από τη μία τρυφερότητα, ευγνωμοσύνη και από την άλλη φόβος, θυμός, ενοχή, εξάντληση, μοναξιά ή μια έντονη αίσθηση ότι η ζωή σου άλλαξε τόσο απότομα που δεν προλαβαίνεις να την καταλάβεις, ακόμη και μια περίεργη αποσύνδεση από τον εαυτό σου.

«Μην ανησυχείς και κυρίως μην κατηγορείς τον εαυτό σου ότι είσαι μια «κακή μητέρα». Δεν σημαίνει ότι δεν αγαπάς το μωρό σου ή ότι δεν θα το μεγαλώσεις σωστά ή ότι «κάτι δεν πάει καλά» με εσένα. Συνήθως αυτό το «μπέρδεμα» σχετίζεται με το μεταβατικό αυτό στάδιο, όπου όχι μόνο το σώμα αλλά και ο ψυχισμός σου προσπαθούν να προσαρμοστούν σε μια εντελώς νέα πραγματικότητα, σε αυτή τη νέα φάση ζωής», λέει η ψυχολόγος.

Η περίοδος μετά τον τοκετό ονομάζεται λοχεία και διαρκεί περίπου 40 μέρες, ναι τις γνωστές 40 ημέρες που έχεις ακούσει ότι χρειάζεται η λεχώνα μέχρι να αρχίσει να βγαίνει και πάλι έξω στον κόσμο ή να πάρει την ευχή, όπως λέει και η παράδοση. Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης αυξάνονται σημαντικά. Μετά τη γέννα όμως πέφτουν απότομα, όπου σε συνδυασμό με την αϋπνία, τη κούραση, τη σωματική ανάρρωση, τον θηλασμό, την ποιότητα της σχέσης με το σύντροφο, πιθανές κοινωνικο-οικονομικές πιέσεις, μπορεί να επηρεαστεί έντονα η διάθεση και η συναισθηματική σου ρύθμιση.

Παράλληλα, καλείσαι να γίνεις μητέρα στην πράξη και όχι στη θεωρία. Το μωρό ζητά την παρουσία και τη φροντίδα σου σχεδόν όλο το 24ωρο. Το σώμα σου δεν έχει ακόμη συνέλθει, ο ύπνος σου διακόπτεται, οι ανάγκες του μωρού μοιάζουν ατελείωτες και κάπου εκεί μπορεί να νιώσεις ότι χάνεις τον έλεγχο.

Μπορεί να προληφθεί η επιλόχειος κατάθλιψη στις νέες μαμάδες: Η ειδικός απαντάει

Ακόμα και στις περιπτώσεις της συνειδητής απόφασης να γίνει μια γυναίκα μητέρα, υπάρχει ένα είδος πένθους που βιώνεις. Και αυτό το πένθος, όπως εξηγεί η Μαρίνα Μόσχα, δεν είναι άλλο πέρα από την απώλεια, αυτή την απώλεια της ζωής σου όπως την γνώριζες και την ζούσες, την ελευθερία που είχες, τη σεξουαλικότητά σου, την ίδια σου την ταυτότητα, καθώς τώρα μπροστά δεν είναι ο εαυτός σου αλλά η νέα ζωή που έφερες στον κόσμο. Και αυτό το πένθος δεν αναιρεί την αγάπη. Μπορούν να υπάρχουν και τα δύο μαζί.

Η μελαγχολία της λοχείας ή «baby blues»

Ασφαλώς έχεις ακούσει τον όρο baby blues, όπου νέες μανούλες είναι πιο μελαγχολικές, μπορεί να κλαίνε χωρίς λόγο, να είναι ευσυγκίνητες ή ευερέθιστες, να νιώθουν το άγχος να τις κατακλύζει ή άλλα παρόμοια συναισθήματα, να ξυπνούν καλά το πρωί και στη διάρκεια της ημέρας να νιώθουν ότι είναι ανίκανες ή το αντίστροφο. Αν και δεν πρόκειται για διάγνωση ή επιλόχεια κατάθλιψη, είναι δηλαδή κάτι πιο ελαφρύ, οι νέες μητέρες μπορεί να εμφανίσουν τα παραπάνω δυσφορικά συναισθήματα, τα οποία συνήθως υποχωρούν τις πρώτες ημέρες ή τις επόμενες εβδομάδες, τα συμπτώματα αυτά δηλαδή είναι παροδικά. Βέβαια, επειδή είναι παροδικά, δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα περάσεις μόνη σου, να τα υποτιμήσεις, να προστατέψεις τον εαυτό σου και να τον φροντίσεις. Για αυτό ακριβώς, σε αυτή τη φάση, η ψυχολόγος τονίζει ότι δεν χρειάζεσαι κηρύγματα του τύπου «έτσι είναι η μητρότητα» ή «όλες τα περάσαμε». Χρειάζεσαι φροντίδα. Χρειάζεσαι ύπνο, φαγητό, πρακτική βοήθεια, λιγότερη πίεση, λιγότερες επισκέψεις αν σε κουράζουν, και ανθρώπους που μπορούν να σε ακούσουν χωρίς να σε κρίνουν.

Πολύ σημαντική επίσης είναι η σχέση με το σύντροφό σου- όταν υπάρχει- και η δική του συμμετοχή. Όχι μόνο ως «βοηθός», αλλά ως ενεργός γονέας και συναισθηματικό στήριγμα. Αν εκείνος δεν μπορεί να είναι διαθέσιμος όσο χρειάζεται, λόγω εργασίας ή άλλων συνθηκών, είναι σημαντικό να υπάρχει κάποιο άλλο πρόσωπο εμπιστοσύνης που μπορεί να βοηθήσει τον πρώτο καιρό με τις δουλειές στο σπίτι, τα ψώνια, την ετοιμασία του φαγητού, να κερδίσεις λίγο ύπνο και γενικότερα να νιώθεις ότι στηρίζεσαι και ψυχοσυναισθηματικά αλλά και πρακτικά και να σου θυμίσει ότι δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα μόνη σου.

"Ένας χρόνος με επιλόχειο κατάθλιψη" - Μία μαμά εξομολογείται

Και αν δεν πρόκειται για baby blues αλλά για επιλόχεια κατάθλιψη;

Αν νιώθεις ότι αυτό που περνάς δεν είναι απλώς μια παροδική συναισθηματική αστάθεια, αν τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες, αν χειροτερεύουν, αν δυσκολεύεσαι να λειτουργήσεις, αν νιώθεις ότι δεν θέλεις «πολλά πολλά» με το μωρό, αν βιώνεις έντονη απελπισία, επίμονη ενοχή, θλίψη, κρίσεις πανικού, αίσθηση ανεπάρκειας ή σκέψεις ότι θέλεις να κάνεις κακό στον εαυτό σου, τότε δεν μιλάμε πλέον απλώς για τη μελαγχολία των πρώτων ημερών και επιβάλλεται να δεις ειδικό όπου θα αξιολογήσει την κατάσταση και θα σε βοηθήσει και πάλι να βρεις τον εαυτό σου..

Η επιλόχεια κατάθλιψη έχει πιο έντονα συμπτώματα, επηρεάζει τη λειτουργικότητα και διαρκεί περισσότερο από τα baby blues, πάνω από 2 εβδομάδες. Μπορεί να εμφανιστεί τις πρώτες εβδομάδες, αλλά και αργότερα μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τη γέννα περίπου στο 12%. Στη συμπτωματολογία της περιλαμβάνει επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, κούραση, ενοχές, αίσθηση ανεπάρκειας, αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη, άγχος, δυσκολία σύνδεσης με το μωρό, δυσκολία στην φροντίδα του ή και στην αυτοφροντίδα, σκέψεις να κάνει κακό στο μωρό ή στον εαυτό της.

Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η επιλόχεια κατάθλιψη αντιμετωπίζεται και χρειάζεται η βοήθεια ειδικού. Δεν σημαίνει ότι δεν είσαι ικανή ή ότι απέτυχες ως μητέρα, απλά χρειάζεται θεραπευτική αντιμετώπιση. Η βοήθεια μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, υποστηρικτική συμβουλευτική, ομάδες μητέρων, ενίσχυση του οικογενειακού δικτύου, παρακολούθηση από γυναικολόγο ή ψυχίατρο και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή. Οι διεθνείς οδηγίες τονίζουν τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης, της αξιολόγησης και της θεραπευτικής παρέμβασης στην εγκυμοσύνη και τον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό.

Μήπως έχεις επιλόχειο κατάθλιψη και δεν το ξέρεις;

Υπάρχει και η επιλόχεια ψύχωση…

Η επιλόχεια ψύχωση είναι πολύ πιο σπάνια - περίπου 1 στις 1.000 - αλλά χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση από ψυχίατρο. Δεν αφήνουμε τον καιρό να περνάει όταν δούμε συμπτώματα όπως: έντονη αϋπνία, σύγχυση, παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, υπερδιέγερση, μανιακή διάθεση, απώλεια της επαφής με την πραγματικότητα, αυτοκτονικός ιδεασμός, φόβος ότι η μητέρα μπορεί να βλάψει τον εαυτό της ή το μωρό ή γενικότερα συμπεριφορά που δεν μοιάζει με την συνηθισμένη συμπεριφορά της μητέρας. Συνήθως, τα συμπτώματα αυτά δεν είναι εύκολα αντιληπτά από την ίδια, καθώς βρίσκεται σε σύγχυση, είναι όμως αντιληπτά από το περιβάλλον της, τον σύντροφο ή οικεία άτομα που επικοινωνούν μαζί της.

«Αν παρατηρηθούν τέτοια συμπτώματα, δεν περιμένουμε «να περάσει». Ζητάμε άμεσα βοήθεια από ψυχίατρο ή πηγαίνουμε σε εφημερεύον νοσοκομείο . Και να θυμάσαι: δεν χρειάζεται να ντρέπεσαι για τις πιθανές έντονες ψυχολογικές μεταπτώσεις μετά τη γέννα. Είναι πιο συχνές, πιο ανθρώπινες και πιο φυσιολογικές από όσο νομίζεις και μας επιτρέπεται να πιστεύουμε. Και ναι, η λοχεία δεν είναι μόνο χαμόγελα, φωτογραφίες και τρυφερές στιγμές που έχουμε μάθει μέσα από τα στερεότυπα γύρω από τη μητρότητα και που δυστυχώς ακόμη και σήμερα καλά κρατούν. Είναι και κλάμα, φόβος, εξάντληση, αμφιβολία, αλλαγή, μία προσπάθεια να βρεις τη νέα σου ταυτότητα και να προσαρμοστείς σε αυτήν. Αν λοιπόν νιώθεις ότι βιώνεις διάφορα αντιφατικά συναισθήματα, μην βιαστείς να τα κρίνεις.

Αντίθετα, άκουσέ τα και μίλησε με τους οικείους σου για αυτά, ώστε να βρεις την ψυχική αλλά και πρακτική στήριξη που έχεις ανάγκη αυτό το διάστημα. Μητρότητα δεν σημαίνει ότι «πρέπει να είσαι πάντα χαρούμενη και να καταφέρνεις μόνη σου τα πάντα.» Αντίθετα, χρειάζεται και απαιτεί θα έλεγα, να αναγνωρίζεις τις ανάγκες σου και να μπορείς να τις ικανοποιήσεις. Γιατί αν δεν επιτρέπεις στον εαυτό σου να δει τι χρειάζεται, πώς θα μπορέσεις αργότερα να αναγνωρίσεις και τις βαθύτερες ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες του παιδιού σου, πέρα από τις πρακτικές - το φαγητό, την καθαριότητα, τον ύπνο;

Κλείνοντας, να θυμάσαι κάτι σημαντικό: μαζί με το μωρό σου γεννήθηκε και μία άλλη καινούργια εκδοχή του εαυτού σου, η οποία χρειάζεται επίσης χρόνο, φροντίδα, τρυφερότητα και κατανόηση», συμβουλεύει η Μαρίνα Μόσχα.

Διάβασε όλο το αφιέρωμα εδώ