Τα παιδιά δεν αλλάζουν απλώς την οικογένεια–τη βοηθούν να εξελιχθεί και η ψυχολόγος εξηγεί τον τρόπο

Ο ερχομός ενός παιδιού δεν αλλάζει μόνο την καθημερινότητα της οικογένειας. Αλλάζει τις ισορροπίες, τις ανάγκες, τη σχέση του ζευγαριού και τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του μέσα σε αυτή. Ως γονείς καλούμαστε να προσαρμοστούμε σε νέους ρόλους, να αντέξουμε την κούραση, τις απαιτήσεις και τις συναισθηματικές μεταβολές, ενώ παράλληλα μεγαλώνουμε μαζί με το παιδί μας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η οικογένεια συχνά δοκιμάζεται, επαναπροσδιορίζεται και εξελίσσεται. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Οικογένειας, η ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια και μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, Μαρίνα Μόσχα εστιάζει στη γονεϊκότητα όχι ως μια «τέλεια» συνθήκη αλλά ως μια διαδικασία σύνδεσης και συναισθηματικής εξέλιξης για ολόκληρη την οικογένεια.

We are family! 5 αλήθειες για τη σημασία που έχει η οικογένειά σου στη ζωή σου

«Όταν ένα νέο μέλος έρχεται στην οικογένεια, τίποτα δεν μένει πραγματικά ίδιο», επισημαίνει η Μαρίνα Μόσχα. «Ένα μωρό είναι απόλυτα εξαρτημένο από τη φροντίδα των γονιών του· χρειάζεται ασφάλεια, σύνδεση και διαθεσιμότητα για να μπορέσει να αναπτυχθεί. Μαζί όμως με τη χαρά και την αγάπη που φέρνει ο ερχομός του, έρχεται συχνά και μια αναστάτωση στις ισορροπίες της οικογένειας. Γιατί η γέννηση ενός παιδιού δεν είναι μόνο ένα χαρμόσυνο γεγονός, αλλά και μια βαθιά ψυχολογική και σχεσιακή μετάβαση για όλους».

Στη μετάβαση αυτή, η οικογένεια καλείται να μετακινηθεί σε νέους ρόλους, νέες ευθύνες, νέες προσδοκίες και εύθραυστες ισορροπίες. Οι τρόποι επικοινωνίας αλλάζουν, οι προτεραιότητες αναδιαμορφώνονται και το ζευγάρι χρειάζεται να βρει έναν νέο τρόπο να υπάρχει: όχι μόνο ως σύντροφοι πλέον, αλλά και ως γονείς. Μέσα από τις ανάγκες, τις αντιδράσεις, την εξαρτητικότητα και την ευαλωτότητά του, το παιδί μοιάζει σαν να προσκαλεί τους γονείς να εξελιχθούν μαζί του. Να αναδιοργανωθούν, τόσο σε προσωπικό όσο και σε σχεσιακό επίπεδο..

«Συνεπώς, ο ερχομός ενός παιδιού αλλάζει την οικογένεια. Δεν μπορεί όμως να τη «σώσει», αν η σχέση των γονιών δεν έχει μια αρκετά καλή βάση. Τα παιδιά δεν έρχονται για να καλύψουν τα κενά των γονιών τους ούτε για να αποκαταστήσουν την κακή σχέση ενός ζευγαριού. Μπορούν όμως, με έναν βαθύ και συχνά απρόβλεπτο τρόπο, να φέρουν στην επιφάνεια όσα χρειάζονται: φροντίδα, επεξεργασία, διαχείριση και αλλαγή», επισημαίνει η ψυχολόγος.

Η οικογένεια λειτουργεί ως ένα ζωντανό σύστημα. Όταν αλλάζει ένα μέλος της, επηρεάζονται και όλα τα υπόλοιπα. Το ζευγάρι αναγκάζεται να προσαρμοστεί στις νέες ανάγκες του μικρού του, οι δύο σύντροφοι γίνονται γονείς και αναλαμβάνουν τον ρόλο των βασικών φροντιστών του. Αυτό συχνά σημαίνει κόπωση, αϋπνία, περιορισμό προσωπικού χρόνου και μια συνεχή προσπάθεια να «χωρέσουν» οι ανάγκες του παιδιού μέσα στην καθημερινότητα, πολλές φορές εις βάρος των δικών τους αναγκών.

Αυτή η μεταβατική περίοδος μπορεί να αναδείξει πλευρές των γονιών που ίσως οι ίδιοι δεν γνώριζαν ή δεν είχαν επεξεργαστεί. Το παιδί μπορεί να ξυπνήσει μέσα τους την ανάγκη να δώσουν τρυφερότητα, ευθύνη και βαθιά αγάπη. Μπορεί όμως να ξυπνήσει και άγχος, θυμό, φόβο ανεπάρκειας, ακόμα και μνήμες από τη δική τους παιδική ηλικία και τη σχέση με τους δικούς τους γονείς.

'Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Μαρίνα Μόσχα, ένας γονιός χρειάζεται να γνωρίζει ότι για παράδειγμα, το κλάμα του παιδιού του ή οι ανάγκες του, μπορεί να ενεργοποιήσουν δικά του παλαιότερα βιώματα. Μπορεί να τον φέρουν σε επαφή με πλευρές του εαυτού του που δεν είχε χρειαστεί μέχρι τότε να δει τόσο καθαρά. Μόνο που τώρα, ως ενήλικας, καλείται να τις αναγνωρίσει, να τις σκεφτεί και να τις διαχειριστεί με μεγαλύτερη επίγνωση, ώστε η γονεϊκότητα μπορεί να γίνει ένας σημαντικός χώρος αυτογνωσίας.

Η οικογένεια είναι αξία & οι αξίες δεν διαπραγματεύονται: 5 λόγοι που ολοκληρώνει μία γυναίκα

Η ικανότητα του γονιού να σκέφτεται τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού, χωρίς να χάνει τη σταθερότητά του, αποτελεί βασικό στοιχείο της συναισθηματικά διαθέσιμης γονεϊκότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να είναι πάντα ήρεμος, τέλειος ή ακούραστος. Άλλωστε, δεν υπάρχει «τέλειος γονιός». Η πραγματική γονεϊκότητα περιλαμβάνει στιγμές κόπωσης, ενοχής, σύγκρουσης, αμφιβολίας και λάθους και είναι λογική η ύπαρξη αυτών των συναισθημάτων.

«Σημαντικό δεν είναι να μην υπάρχουν ποτέ εντάσεις, ρήξεις και διαφωνίες, καθώς μέσα από τη σύγκρουση μπορούν να γεννηθούν θετικές πλευρές. Σημαντικό είναι να υπάρχει η δυνατότητα επανόρθωσης. Το παιδί έχει ανάγκη από γονείς που μπορούν να αναγνωρίζουν τα λάθη τους, να ζητούν συγγνώμη, να επανέρχονται στη σχέση και να προσφέρουν ένα σταθερό συναισθηματικό πλαίσιο. Ας μην ξεχνάμε ότι το παιδί μαθαίνει σε μεγάλο βαθμό μέσα από τη μίμηση. Παρατηρεί τους γονείς του, τους αντιγράφει, εσωτερικεύει τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται, συγκρούονται, συμφιλιώνονται και εκφράζουν την αγάπη τους», επισημαίνει η ψυχολόγος.

Τα παιδιά μπορούν να κάνουν μια οικογένεια πιο ευέλικτη και πιο αυθεντική, ακριβώς επειδή μεγαλώνοντας αλλάζουν διαρκώς. Το βρέφος χρειάζεται ρύθμιση και ασφάλεια. Το μικρό παιδί χρειάζεται όρια και καθοδήγηση. Το παιδί σχολικής ηλικίας χρειάζεται ενθάρρυνση και αναγνώριση. Ο έφηβος χρειάζεται χώρο, εμπιστοσύνη και αντοχή στη διαφοροποίηση. Έτσι, η οικογένεια μαθαίνει να προσαρμόζεται. Μαθαίνει να αλλάζει χωρίς να χάνει τη συνοχή της. Να βάζει όρια χωρίς σκληρότητα. Να αγαπά χωρίς να συγχωνεύεται. Να επιτρέπει την αυτονομία χωρίς να αποσύρει τη συναισθηματική της παρουσία.

Επιπλέον, μέσα από πιθανές δυσκολίες των παιδιών αναδύονται και τα δυναμικά της οικογένειας, όπως και του ζευγαριού. Ένα σύμπτωμα, όπως άγχος, θυμός, απόσυρση ή έντονη αντιδραστικότητα, δεν αφορά πάντα μόνο το παιδί αλλά και πώς οι γονείς βιώνουν αυτά τα συναισθήματα, πώς επικοινωνούν, πώς διαχειρίζονται τα όρια ή τις ανεπεξέργαστες εντάσεις με τέτοιο τρόπο που θα κατανοήσουν βαθύτερα τι συμβαίνει στη σχέση.

Τα παιδιά αλλάζουν την οικογένεια προς το καλύτερο όταν οι ενήλικες επιτρέπουν στον εαυτό τους να μάθουν και να σχετιστούν μαζί τους. Το σίγουρο είναι ότι ένα παιδί δεν μπορεί σίγουρα «να σώσει» την κακή σχέση των γονιών ή θα φέρει πίσω τον γονιό που έχει φύγει από την οικογενειακή σχέση. Δεν είναι σωτήρες των γονιών τους, είναι όμως μια ζωντανή πρόσκληση για περισσότερη ευθύνη, ευαισθησία, ωριμότητα και αλήθεια.

Έξι χαρακτηριστικά μίας δεμένης οικογένειας

«Η οικογένεια γίνεται καλύτερη όχι όταν δεν δυσκολεύεται, αλλά όταν μπορεί να ακούει, να σκέφτεται, να επανορθώνει και να ξανασυναντιέται με αγάπη. Γιατί τελικά, το παιδί δεν ζητά από τους γονείς του να είναι τέλειοι. Ζητά να είναι παρόντες, «να είναι εκεί» διαθέσιμοι και πρόθυμοι να μεγαλώνουν κι εκείνοι μαζί του», καταλήγει η Μαρίνα Μόσχα.