AI Cyberbullying:Πώς το «παιχνίδι» των pixels μπορεί να μετατρέψει τις ζωές των κοριτσιών σε εφιάλτη

Μπορείς να φανταστείς να ξυπνάς ένα πρωί, να πηγαίνεις στο σχολείο σου και να βλέπεις τους συμμαθητές σου να σε κοιτάζουν περίεργα, να ψιθυρίζουν και να γελάνε πίσω από την πλάτη σου; Μπορείς να νιώσεις αυτό το σφίξιμο στο στομάχι όταν μαθαίνεις ότι μια παραποιημένη, προσωπική φωτογραφία σου κυκλοφορεί από κινητό σε κινητό, σε ομαδικές συνομιλίες, χωρίς εσύ να έχεις ποζάρει ποτέ έτσι;

Αυτό ακριβώς έζησε μια 15χρονη μαθήτρια σχολείου της Βόρειας Ελλάδας. Δύο 15χρονοι δημιούργησαν με εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), μια φωτογραφία της, την επεξεργάστηκαν με προσβλητικό τρόπο και τη διακίνησαν στο διαδίκτυο.

Και δυστυχώς, δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Ζούμε στην εποχή που το AI έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο δημοφιλή εργαλεία online εκφοβισμού και διαπόμπευσης παγκοσμίως.

Πιστεύεις ότι έχασες το παιχνίδι με την Τεχνητή Νοημοσύνη και το παιδί σου; Μια ειδικός σε διαψεύδει

Μια διεθνής τάση που στοχεύει τα κορίτσια

Αν ρίξεις μια ματιά στα διεθνή media, θα διαπιστώσεις ότι υπάρχουν δεκάδες τέτοια περιστατικά. Στην Ισπανία, η μικρή πόλη Almendralejo έγινε το επίκεντρο ενός ευρωπαϊκού σοκ, όταν αποκαλύφθηκε ότι μια ομάδα εφήβων είχε δημιουργήσει ψεύτικες, ακατάλληλες φωτογραφίες για τουλάχιστον 20 κορίτσια του σχολείου τους, ηλικίας από 11 έως 17 ετών.

Στις ΗΠΑ, από τα high schools της Νέας Υόρκης μέχρι το κοσμικό Μπέβερλι Χιλς, οι αρχές εκδίδουν συνεχώς προειδοποιήσεις για τη ραγδαία αύξηση αυτού του είδους παραποίησης εικόνων (deepfakes ).

Deepfakes ή αλλιώς η πανδημία του διαδικτύου: Πώς η παραπληροφόρηση παράγει ψευδείς αναμνήσεις

Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν μια ξεκάθαρη αλήθεια: η συντριπτική πλειοψηφία των deepfake εικόνων που δημιουργούνται χωρίς έγκριση με σκοπό τη διαπόμπευση, στοχεύουν αποκλειστικά γυναίκες και έφηβες κοπέλες.

Δεν είναι «τρολάρισμα», είναι ψηφιακή βία

Το μεγάλο ζήτημα με την Τεχνητή Νοημοσύνη σήμερα είναι ότι έγινε υπερβολικά εύκολη στη χρήση. Δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός στα computer graphics. Υπάρχουν πλέον εφαρμογές όπου απλά ανεβάζεις μια φωτογραφία από το Instagram και το AI κάνει την παραποίηση μέσα σε δευτερόλεπτα.

Οι θύτες - συχνά έφηβα αγόρια - κρύβονται πίσω από τη δικαιολογία του «έλα μωρέ, ένα αστείο κάναμε» ή του «αφού δεν είναι αληθινή η φωτογραφία, γιατί στεναχωριέσαι;». Αυτό που αρνούνται να καταλάβουν είναι ότι η ντροπή, ο εξευτελισμός και το κοινωνικό βάρος που βιώνει το κορίτσι μέσα στο σχολικό του περιβάλλον είναι 100% αληθινά. Είναι μια ολοκληρωτική παραβίαση της προσωπικότητάς της.

Η δημιουργία και η διανομή τέτοιων ψεύτικων εικόνων χωρίς τη συναίνεση του άλλου δεν είναι «παιδική σκανδαλιά». Είναι cyberbullying, είναι ψηφιακή κακοποίηση.

Νέα λειτουργία της Meta σου επιτρέπει να βλέπεις τι ζητούν οι έφηβοι από την Τεχνητή Νοημοσύνη

Απουσία ενσυναίσθησης και αποδοχή

Ο Δρ John Suler, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Rider των ΗΠΑ και πρωτοπόρος στη μελέτη της cyber-ψυχολογίας, έχει αναλύσει πώς το διαδίκτυο αλλάζει τη συμπεριφορά μας. Όταν ένας έφηβος κάθεται πίσω από μια οθόνη και πατάει μερικά κουμπιά σε μια εφαρμογή AI, νιώθει ότι δεν το κάνει ο ίδιος αλλά η τεχνολογία. Υπάρχει μια ψυχική αποσύνδεση. Επειδή δεν βλέπει live τα δάκρυα, τον φόβο ή την ντροπή του κοριτσιού τη στιγμή που δημιουργεί την εικόνα, ο εγκέφαλός του δεν εισπράττει το «σήμα» ότι προκαλεί πόνο. Αυτό μειώνει δραματικά την ενσυναίσθηση.

Από την πλευρά της, η Δρ Sameer Hinduja, συνδιευθύντρια του Cyberbullying Research Center στις ΗΠΑ, επισημαίνει ότι στην εφηβεία, η αποδοχή από την παρέα είναι το παν. Στον κόσμο των αγοριών, η δημιουργία και η κοινοποίηση τέτοιου υλικού λειτουργεί συχνά ως ένα κακόβουλο «νόμισμα» κοινωνικού στάτους. Το αγόρι που θα φτιάξει ή θα μοιραστεί πρώτο τη φωτογραφία στο group chat νιώθει ότι δείχνει «μάγκας», τεχνολογικά ανώτερος ή χιουμορίστας. Γεννιέται μια κουλτούρα όπου η υποτίμηση των κοριτσιών γίνεται το μέσο για να «δεθεί» η ανδρική παρέα.

Δεν πρόκειται, όμως, απλώς για μια ανάγκη των αγοριών να εντυπωσιάσουν την παρέα τους ή για μια στιγμιαία έλλειψη ενσυναίσθησης. Το πρόβλημα είναι πολύ πιο βαθύ και έχει να κάνει με μια επικίνδυνη αυταπάτη που έχει δημιουργήσει η ίδια η τεχνολογία.

Η Henry Ajder, κορυφαία διεθνής αναλύτρια σε θέματα AI και deepfakes, φωτίζει ακριβώς αυτή την πλευρά, τονίζοντας το μεγάλο άλλοθι που χρησιμοποιούν οι έφηβοι: το επιχείρημα του «είναι fake».

Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη μεγαλώνει τα παιδιά: Ο Joseph Gordon-Levitt ζητά όρια πριν να είναι αργά

Οι θύτες χρησιμοποιούν το γεγονός ότι η εικόνα είναι κατασκευασμένη σαν ασπίδα για να βγάλουν τις ενοχές από πάνω τους. Σκέφτονται: «Αφού όλοι ξέρουν ότι είναι προϊόν AI και δεν είναι η αληθινή της φωτογραφία, δεν της έκανα κακό». Αυτή η ψηφιακή αυταπάτη, όμως, είναι που κάνει το bullying ακόμα πιο σκληρό. Οι έφηβοι αρνούνται να καταλάβουν ότι στην εποχή των social media, η αξιοπρέπεια και η ψυχολογική πίεση που δέχεται ένα κορίτσι δεν διαχωρίζουν το «μονταρισμένο» από το «πραγματικό». Όταν η εικόνα σου διασύρεται σε ένα group chat, ο εξευτελισμός που βιώνεις την επόμενη μέρα στο σχολείο είναι 100% αληθινός.

Ώρα να αλλάξουμε το αφήγημα

Το ελπιδοφόρο μήνυμα μέσα σε όλο αυτό; Τα θύματα και οι οικογένειές τους δεν κρύβονται, ούτε αναλαμβάνουν το βάρος μιας ενοχής που δεν τους ανήκει. Στην Ισπανία οι μητέρες βγήκαν μπροστά και απαίτησαν δικαιοσύνη, έτσι και χώρα μας,αρκετά περιστατικά καταγγέλλονται επίσημα.

Χρειαζόμαστε επειγόντως ψηφιακή παιδεία. Στα σχολεία, στα σπίτια, στις παρέες. Κι δεν εννοούμε να μάθουμε στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν το Excel ή να τους κάνουμε κήρυγμα για τα «κακά του ίντερνετ». Εννοούμε να τους δώσουμε τα εργαλεία για να καταλάβουν ότι η ψηφιακή τους ζωή έχει ακριβώς το ίδιο βάρος, τις ίδιες ευθύνες και τις ίδιες συνέπειες με την πραγματική.

Στα αγόρια πρέπει να γίνει ξεκάθαρο κάτι πολύ απλό: η συναίνεση δεν σταματά στην οθόνη του κινητού. Το να πάρεις το πρόσωπο κάποιου και να το κολλήσεις σε ένα σώμα χωρίς την άδειά του, δεν είναι «creativity», ούτε digital art. Είναι παραβίαση. Η κουλτούρα του «το έκανα επειδή μπορούσα» ή για πλάκα, πρέπει να αντικατασταθεί από την κουλτούρα του σεβασμού των ορίων. Αν δεν έχεις το «ναι» του άλλου, απλά δεν το κάνεις.

Από την άλλη, η συζήτηση με τα κορίτσια πρέπει να αλλάξει ριζικά βάση. Το να λέμε ότι δεν φέρουν καμία ευθύνη είναι το πρώτο, απαραίτητο βήμα για να φύγει από πάνω τους το βάρος της ντροπής. Όμως, για να είναι η ενδυνάμωση πραγματική, πρέπει να περάσουμε από τα λόγια στις πράξεις και να τους δείξουμε πώς να πάρουν τον έλεγχο στα χέρια τους.

Αντί να νιώθει ανίσχυρη, κάθε κοπέλα χρειάζεται να ξέρει ότι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι να σπάσει τη σιωπή και να κρατήσει αμέσως αποδεικτικά στοιχεία, όπως screenshots και ονόματα προφίλ, πριν ο δράστης προλάβει να τα διαγράψει. Η ελληνική νομοθεσία και η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (μέσω του CyberAlert ή του 11188) αντιμετωπίζουν πλέον αυτά τα περιστατικά με απόλυτη σοβαρότητα, πράγμα που σημαίνει ότι η καταγγελία φέρνει τους θύτες και τους γονείς τους αντιμέτωπους με βαρύτατες νομικές συνέπειες.

Παράλληλα, η χρήση εργαλείων αναφοράς (report) στις ίδιες τις πλατφόρμες βοηθά στο να «κατέβει» το υλικό γρήγορα, αποδεικνύοντας ότι στην ψηφιακή εποχή η άμυνα είναι εφικτή ( έστω σε κάποιο βαθμό).

Το «δεν φταις» της αφαιρεί την ενοχή, αλλά το «ξέρω πώς να αντιδράσω» της επιστρέφει τη δύναμη.